૫. ખુદ્દકવત્થુક્ખન્ધકં

ખુદ્દકવત્થૂનિ

૨૪૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ નહાયમાના રુક્ખે કાયં ઉગ્ઘંસેન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા નહાયમાના રુક્ખે કાયં ઉગ્ઘંસેસ્સન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પિ, સેય્યથાપિ મલ્લમુટ્ઠિકા ગામમોદ્દવા’’તિ [ગામપોદ્દવા (સી.), ગામપૂતવા (સ્યા.)]! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ભિક્ખૂ પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ નહાયમાના રુક્ખે કાયં ઉગ્ઘંસેન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, ભિક્ખવે, તેસં મોઘપુરિસાનં અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા નહાયમાના રુક્ખે કાયં ઉગ્ઘંસેસ્સન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પિ? નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, નહાયમાનેન ભિક્ખુના રુક્ખે કાયો ઉગ્ઘંસેતબ્બો. યો ઉગ્ઘંસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ નહાયમાના થમ્ભે કાયં ઉગ્ઘંસેન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા નહાયમાના થમ્ભે કાયં ઉગ્ઘંસેસ્સન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પિ, સેય્યથાપિ મલ્લમુટ્ઠિકા ગામમોદ્દવા’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, નહાયમાનેન ભિક્ખુના થમ્ભે કાયો ઉગ્ઘંસેતબ્બો. યો ઉગ્ઘંસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ નહાયમાના કુટ્ટે [કુડ્ડે (સી. સ્યા.)] કાયં ઉગ્ઘંસેન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા નહાયમાના કુટ્ટે કાયં ઉગ્ઘંસેસ્સન્તિ, ઊરુમ્પિ બાહુમ્પિ ઉરમ્પિ પિટ્ઠિમ્પિ, સેય્યથાપિ મલ્લમુટ્ઠિકા ગામમોદ્દવા’’તિ…પે… ‘‘ન, ભિક્ખવે, નહાયમાનેન ભિક્ખુના કુટ્ટે કાયો ઉગ્ઘંસેતબ્બો. યો ઉગ્ઘંસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અટ્ટાને [અટ્ઠાને (સી. સ્યા.)] નહાયન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ…પે… સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિયન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, અટ્ટાને નહાયિતબ્બં. યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ગન્ધબ્બહત્થકેન નહાયન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ…પે… સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘ન, ભિક્ખવે, ગન્ધબ્બહત્થકેન નહાયિતબ્બં. યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ કુરુવિન્દકસુત્તિયા નહાયન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ…પે… સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, કુરુવિન્દકસુત્તિયા નહાયિતબ્બં. યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વિગ્ગય્હ પરિકમ્મં કારાપેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ…પે… સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, વિગ્ગય્હ પરિકમ્મં કારાપેતબ્બં. યો કારાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ મલ્લકેન નહાયન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ…પે… સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, મલ્લકેન નહાયિતબ્બં. યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૪૪. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો કચ્છુરોગાબાધો હોતિ. ન તસ્સ વિના મલ્લકેન ફાસુ હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ અકતમલ્લક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ જરાદુબ્બલો નહાયમાનો ન સક્કોતિ અત્તનો કાયં ઉગ્ઘંસેતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉક્કાસિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પિટ્ઠિપરિકમ્મં કાતું કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પુથુપાણિક’’ન્તિ.

૨૪૫. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વલ્લિકં ધારેન્તિ…પે… પામઙ્ગં ધારેન્તિ…પે… કણ્ઠસુત્તકં ધારેન્તિ…પે… કટિસુત્તકં ધારેન્તિ…પે… ઓવટ્ટિકં ધારેન્તિ…પે… કાયુરં ધારેન્તિ…પે… હત્થાભરણં ધારેન્તિ…પે… અઙ્ગુલિમુદ્દિકં ધારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ…પે… સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વલ્લિકં ધારેન્તિ…પે… પામઙ્ગં ધારેન્તિ, કણ્ઠસુત્તકં ધારેન્તિ, કટિસુત્તકં ધારેન્તિ, ઓવટ્ટિકં ધારેન્તિ, કાયુરં ધારેન્તિ, હત્થાભરણં ધારેન્તિ, અઙ્ગુલિમુદ્દિકં ધારેન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, વલ્લિકા ધારેતબ્બા…પે… ન પામઙ્ગો ધારેતબ્બો… ન કણ્ઠસુત્તકં ધારેતબ્બં… ન કટિસુત્તકં ધારેતબ્બં… ન ઓવટ્ટિકં ધારેતબ્બં… ન કાયુરં ધારેતબ્બં… ન હત્થાભરણં ધારેતબ્બં… ન અઙ્ગુલિમુદ્દિકા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૪૬. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ દીઘે કેસે ધારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, દીઘા કેસા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દુમાસિકં વા દુવઙ્ગુલં વા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ કોચ્છેન કેસે ઓસણ્ઠેન્તિ [ઓસણ્હેન્તિ (સી. સ્યા.)] …પે… ફણકેન કેસે ઓસણ્ઠેન્તિ, હત્થફણકેન કેસે ઓસણ્ઠેન્તિ, સિત્થતેલકેન કેસે ઓસણ્ઠેન્તિ, ઉદકતેલકેન કેસે ઓસણ્ઠેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, કોચ્છેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા…પે… ન સિત્થતેલકેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા… ન ઉદકતેલકેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા. યો ઓસણ્ઠેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૪૭. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ આદાસેપિ ઉદકપત્તેપિ મુખનિમિત્તં ઓલોકેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, આદાસે વા ઉદકપત્તે વા મુખનિમિત્તં ઓલોકેતબ્બં. યો ઓલોકેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો મુખે વણો હોતિ. સો ભિક્ખૂ પુચ્છિ – ‘‘કીદિસો મે, આવુસો, વણો’’તિ? ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘એદિસો તે, આવુસો વણો’’તિ. સો ન સદ્દહતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપ્પચ્ચયા આદાસે વા ઉદકપત્તે વા મુખનિમિત્તં ઓલોકેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ મુખં આલિમ્પન્તિ…પે… મુખં ઉમ્મદ્દેન્તિ, મુખં ચુણ્ણેન્તિ, મનોસિલિકાય મુખં લઞ્છેન્તિ, અઙ્ગરાગં કરોન્તિ, મુખરાગં કરોન્તિ, અઙ્ગરાગમુખરાગં કરોન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, મુખં આલિમ્પિતબ્બં…પે… ન મુખં ઉમ્મદ્દિતબ્બં, ન મુખં ચુણ્ણેતબ્બં, ન મનોસિલિકાય મુખં લઞ્છેતબ્બં, ન અઙ્ગરાગો કાતબ્બો, ન મુખરાગો કાતબ્બો, ન અઙ્ગરાગમુખરાગો કાતબ્બો. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો ચક્ખુરોગાબાધો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપ્પચ્ચયા મુખં આલિમ્પિતુ’’ન્તિ.

૨૪૮. તેન ખો પન સમયેન રાજગહે ગિરગ્ગસમજ્જો [સમજ્જા (અભિધાનગન્થેસુ)] હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ગિરગ્ગસમજ્જં દસ્સનાય અગમંસુ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા નચ્ચમ્પિ ગીતમ્પિ વાદિતમ્પિ દસ્સનાય ગચ્છિસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નચ્ચં વા ગીતં વા વાદિતં વા દસ્સનાય ગન્તબ્બં. યો ગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૪૯. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ગાયન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘યથેવ [યથા ચ (ક.)] મયં ગાયામ, એવમેવિમે સમણા સક્યપુત્તિયા આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ગાયન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ગાયિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ગાયન્તસ્સ. અત્તનાપિ તસ્મિં સરે સારજ્જતિ, પરેપિ તસ્મિં સરે સારજ્જન્તિ, ગહપતિકાપિ ઉજ્ઝાયન્તિ, સરકુત્તિમ્પિ નિકામયમાનસ્સ સમાધિસ્સ ભઙ્ગો હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ગાયન્તસ્સ. ન, ભિક્ખવે, આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મો ગાયિતબ્બો. યો ગાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સરભઞ્ઞે કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સરભઞ્ઞ’’ન્તિ.

‘‘તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ બાહિરલોમિં [બાહિયલોમિં (ક.)] ઉણ્ણિં ધારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, બાહિયલોમિ ઉણ્ણિ ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૫૦. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ આરામે અમ્બા ફલિનો હોન્તિ. રઞ્ઞા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેન અનુઞ્ઞાતં હોતિ – ‘‘યથાસુખં અય્યા અમ્બં પરિભુઞ્જન્તૂ’’તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ તરુણઞ્ઞેવ અમ્બં પાતાપેત્વા પરિભુઞ્જિંસુ. રઞ્ઞો ચ માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ અમ્બેન અત્થો હોતિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો મનુસ્સે આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છથ, ભણે, આરામં ગન્ત્વા અમ્બં આહરથા’’તિ. ‘‘એવં દેવા’’તિ ખો તે મનુસ્સા રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ પટિસ્સુત્વા આરામં ગન્ત્વા આરામપાલં એતદવોચું – ‘‘દેવસ્સ, ભણે, અમ્બેન અત્થો, અમ્બં દેથા’’તિ. ‘‘નત્થાય્યા અમ્બં. તરુણઞ્ઞેવ અમ્બં પાતાપેત્વા ભિક્ખૂ પરિભુઞ્જિંસૂ’’તિ. અથ ખો તે મનુસ્સા રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘સુપરિભુત્તં, ભણે, અય્યેહિ અમ્બં, અપિ ચ ભગવતા મત્તા વણ્ણિતા’’તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા રઞ્ઞો અમ્બં પરિભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અમ્બં પરિભુઞ્જિતબ્બં. યો પરિભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ પૂગસ્સ સઙ્ઘભત્તં હોતિ. સૂપે અમ્બપેસિકાયો પક્ખિત્તા હોન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નપ્પટિગ્ગણ્હન્તિ. ‘‘પટિગ્ગણ્હથ, ભિક્ખવે, પરિભુઞ્જથ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અમ્બપેસિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ પૂગસ્સ સઙ્ઘભત્તં હોતિ. તે ન પરિયાપુણિંસુ અમ્બપેસિકં કાતું, ભત્તગ્ગે સકલેહેવ અમ્બેહિ દેન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નપ્પટિગ્ગણ્હન્તિ. ‘‘પટિગ્ગણ્હથ, ભિક્ખવે, પરિભુઞ્જથ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ સમણકપ્પેહિ ફલં પરિભુઞ્જિતું – અગ્ગિપરિચિતં, સત્થપરિચિતં, નખપરિચિતં, અબીજં, નિબ્બત્તબીજઞ્ઞેવ [નિબ્બટ્ટબીજં (સી. સ્યા.)] પઞ્ચમં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઇમેહિ પઞ્ચહિ સમણકપ્પેહિ ફલં પરિભુઞ્જિતુ’’ન્તિ.

૨૫૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અહિના દટ્ઠો કાલઙ્કતો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન હિ નૂન સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનિ મેત્તેન ચિત્તેન ફરિ. સચે હિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનિ મેત્તેન ચિત્તેન ફરેય્ય, ન હિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અહિના દટ્ઠો કાલઙ્કરેય્ય. કતમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનિ? વિરૂપક્ખં અહિરાજકુલં, એરાપથં અહિરાજકુલં, છબ્યાપુત્તં અહિરાજકુલં, કણ્હાગોતમં અહિરાજકુલં. ન હિ નૂન સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનિ મેત્તેન ચિત્તેન ફરિ. સચે હિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનિ મેત્તેન ચિત્તેન ફરેય્ય, ન હિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અહિના દટ્ઠો કાલઙ્કરેય્ય. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઇમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનિ મેત્તેન ચિત્તેન ફરિતું, અત્તગુત્તિયા અત્તરક્ખાય અત્તપરિત્તં કાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બં –

[જા. ૧.૨.૧૦૫-૧૦૬; અ. નિ. ૪.૬૭ ઇદં વત્થુ આગતં] ‘‘વિરૂપક્ખેહિ મે મેત્તં, મેત્તં એરાપથેહિ મે;

છબ્યાપુત્તેહિ મે મેત્તં, મેત્તં કણ્હાગોતમકેહિ ચ.

‘‘અપાદકેહિ મે મેત્તં, મેત્તં દ્વિપાદકેહિ મે;

ચતુપ્પદેહિ મે મેત્તં, મેત્તં બહુપ્પદેહિ મે.

‘‘મા મં અપાદકો હિંસિ, મા મં હિંસિ દ્વિપાદકો;

મા મં ચતુપ્પદો હિંસિ, મા મં હિંસિ બહુપ્પદો.

‘‘સબ્બે સત્તા સબ્બે પાણા, સબ્બે ભૂતા ચ કેવલા;

સબ્બે ભદ્રાનિ પસ્સન્તુ, મા કિઞ્ચિ પાપમાગમા.

‘‘અપ્પમાણો બુદ્ધો, અપ્પમાણો ધમ્મો,

અપ્પમાણો સઙ્ઘો, પમાણવન્તાનિ સરીસપાનિ [સિરિંસપાનિ (સી. સ્યા.)].

‘‘અહિ વિચ્છિકા સતપદી, ઉણ્ણનાભિ સરબૂ મૂસિકા;

કતા મે રક્ખા કતં મે પરિત્તં, પટિક્કમન્તુ ભૂતાનિ.

‘‘સોહં નમો ભગવતો, નમો સત્તન્નં સમ્માસમ્બુદ્ધાન’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અનભિરતિયા પીળિતો અત્તનો અઙ્ગજાતં છિન્દિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અઞ્ઞમ્હિ સો, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસો છેતબ્બમ્હિ, અઞ્ઞં છિન્દિ. ન, ભિક્ખવે, અત્તનો અઙ્ગજાતં છેતબ્બં. યો છિન્દેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

૨૫૨. તેન ખો પન સમયેન રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ મહગ્ઘસ્સ ચન્દનસ્સ [ચન્દનસારસ્સ (સી. સ્યા.)] ચન્દનગણ્ઠિ ઉપ્પન્ના હોતિ. અથ ખો રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહં ઇમાય ચન્દનગણ્ઠિયા પત્તં લેખાપેય્યં. લેખઞ્ચ મે પરિભોગં ભવિસ્સતિ, પત્તઞ્ચ દાનં દસ્સામી’’તિ. અથ ખો રાજગહકો સેટ્ઠિ તાય ચન્દનગણ્ઠિયા પત્તં લેખાપેત્વા સિક્કાય ઉડ્ડિત્વા [વાહિત્વા (સી.)] વેળગ્ગે આલગ્ગેત્વા વેળુપરમ્પરાય બન્ધિત્વા [વાહિત્વા (સ્યા.)] એવમાહ – ‘‘યો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ દિન્નંયેવ પત્તં ઓહરતૂ’’તિ. અથ ખો પૂરણો કસ્સપો યેન રાજગહકો સેટ્ઠિ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજગહકં સેટ્ઠિં એતદવોચ – ‘‘અહઞ્હિ, ગહપતિ, અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ, દેહિ મે પત્ત’’ન્તિ. ‘‘સચે, ભન્તે, આયસ્મા અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ દિન્નંયેવ પત્તં ઓહરતૂ’’તિ. અથ ખો મક્ખલિ ગોસાલો… અજિતો કેસકમ્બલો… પકુધો કચ્ચાયનો… સઞ્ચયો બેલટ્ઠપુત્તો [સઞ્જયો બેલ્લટ્ઠિપુત્તો (સી.)] … નિગણ્ઠો નાટપુત્તો [નાથપુત્તો (સી.)] યેન રાજગહકો સેટ્ઠિ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજગહકં સેટ્ઠિં એતદવોચ – ‘‘અહઞ્હિ, ગહપતિ, અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ, દેહિ મે પત્ત’’ન્તિ. ‘‘સચે, ભન્તે, આયસ્મા અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ, દિન્નંયેવ પત્તં ઓહરતૂ’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ચ મહામોગ્ગલ્લાનો આયસ્મા ચ પિણ્ડોલભારદ્વાજો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પવિસિંસુ. અથ ખો આયસ્મા પિણ્ડોલભારદ્વાજો આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘આયસ્મા ખો મહામોગ્ગલ્લાનો અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ. ગચ્છાવુસો, મોગ્ગલ્લાન, એતં પત્તં ઓહર. તુય્હેસો પત્તો’’તિ. ‘‘આયસ્મા ખો ભારદ્વાજો અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ. ગચ્છાવુસો, ભારદ્વાજ, એતં પત્તં ઓહર. તુય્હેસો પત્તો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા પિણ્ડોલભારદ્વાજો વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા તં પત્તં ગહેત્વા તિક્ખત્તું રાજગહં અનુપરિયાયિ.

તેન ખો પન સમયેન રાજગહકો સેટ્ઠિ સપુત્તદારો સકે નિવેસને ઠિતો હોતિ પઞ્જલિકો નમસ્સમાનો – ઇધેવ, ભન્તે, અય્યો ભારદ્વાજો અમ્હાકં નિવેસને પતિટ્ઠાતૂતિ. અથ ખો આયસ્મા પિણ્ડોલભારદ્વાજો રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ નિવેસને પતિટ્ઠાસિ. અથ ખો રાજગહકો સેટ્ઠિ આયસ્મતો પિણ્ડોલભારદ્વાજસ્સ હત્થતો પત્તં ગહેત્વા મહગ્ઘસ્સ ખાદનીયસ્સ પૂરેત્વા આયસ્મતો પિણ્ડોલભારદ્વાજસ્સ અદાસિ. અથ ખો આયસ્મા પિણ્ડોલભારદ્વાજો તં પત્તં ગહેત્વા આરામં અગમાસિ. અસ્સોસું ખો મનુસ્સા – અય્યેન કિર પિણ્ડોલભારદ્વાજેન રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ પત્તો ઓહારિતોતિ. તે ચ મનુસ્સા ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા આયસ્મન્તં પિણ્ડોલભારદ્વાજં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધિંસુ.

અસ્સેસિ ખો ભગવા ઉચ્ચાસદ્દં મહાસદ્દં; સુત્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો સો, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દો મહાસદ્દો’’તિ? ‘‘આયસ્મતા, ભન્તે, પિણ્ડોલભારદ્વાજેન રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ પત્તો ઓહારિતો. અસ્સોસું ખો, ભન્તે, મનુસ્સા – અય્યેન કિર પિણ્ડોલભારદ્વાજેન રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ પત્તો ઓહારિતોતિ. તે ચ, ભન્તે, મનુસ્સા ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા આયસ્મન્તં પિણ્ડોલભારદ્વાજં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધા. સો એસો, ભન્તે, ભગવા ઉચ્ચાસદ્દો મહાસદ્દો’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા આયસ્મન્તં પિણ્ડોલભારદ્વાજં પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર તયા, ભારદ્વાજ, રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ પત્તો ઓહારિતો’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, ભારદ્વાજ, અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ ત્વં, ભારદ્વાજ, છવસ્સ દારુપત્તસ્સ કારણા ગિહીનં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સેસ્સસિ! સેય્યથાપિ, ભારદ્વાજ, માતુગામો છવસ્સ માસકરૂપસ્સ કારણા કોપિનં દસ્સેતિ, એવમેવ ખો તયા, ભારદ્વાજ, છવસ્સ દારુપત્તસ્સ કારણા ગિહીનં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સિતં. નેતં, ભારદ્વાજ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, ગિહીનં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સેતબ્બં. યો દસ્સેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ભિન્દથેતં, ભિક્ખવે, દારુપત્તં સકલિકં સકલિકં કત્વા, ભિક્ખૂનં અઞ્જનુપપિસનં દેથ. ન ચ, ભિક્ખવે, દારુપત્તો ધારેતબ્બો. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉચ્ચાવચે પત્તે ધારેન્તિ સોવણ્ણમયં રૂપિયમયં. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સોવણ્ણમયો પત્તો ધારેતબ્બો…પે… ન રૂપિયમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન મણિમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન વેળુરિયમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન ફલિકમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન કંસમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન કાચમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન તિપુમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન સીસમયો પત્તો ધારેતબ્બો… ન તમ્બલોહમયો પત્તો ધારેતબ્બો. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દ્વે પત્તે – અયોપત્તં, મત્તિકાપત્ત’’ન્તિ.

૨૫૩. તેન ખો પન સમયેન પત્તમૂલં ઘંસિયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પત્તમણ્ડલ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉચ્ચાવચાનિ પત્તમણ્ડલાનિ ધારેન્તિ સોવણ્ણમયં રૂપિયમયં. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉચ્ચાવચાનિ પત્તમણ્ડલાનિ ધારેતબ્બાનિ. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દ્વે પત્તમણ્ડલાનિ – તિપુમયં, સીસમય’’ન્તિ. બહલાનિ મણ્ડલાનિ ન અચ્છુપિયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, લિખિતુ’’ન્તિ. વલી [ચલી (ક.)] હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મકરદન્તકં છિન્દિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ચિત્રાનિ પત્તમણ્ડલાનિ ધારેન્તિ રૂપકાકિણ્ણાનિ ભિત્તિકમ્મકતાનિ. તાનિ રથિકાયપિ દસ્સેન્તા આહિણ્ડન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ચિત્રાનિ પત્તમણ્ડલાનિ ધારેતબ્બાનિ રૂપકાકિણ્ણાનિ ભિત્તિકમ્મકતાનિ. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પકતિમણ્ડલ’’ન્તિ.

૨૫૪. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સોદકં પત્તં પટિસામેન્તિ. પત્તો દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સોદકો પત્તો પટિસામેતબ્બો. યો પટિસામેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓતાપેત્વા પત્તં પટિસામેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સોદકં [સઉદકં (ક.)] પત્તં ઓતાપેન્તિ. પત્તો દુગ્ગન્ધો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સોદકો પત્તો ઓતાપેતબ્બો. યો ઓતાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વોદકં કત્વા ઓતાપેત્વા પત્તં પટિસામેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ઉણ્હે પત્તં નિદહન્તિ. પત્તસ્સ વણ્ણો દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉણ્હે પત્તો નિદહિતબ્બો. યો નિદહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેત્વા પત્તં પટિસામેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા પત્તા અજ્ઝોકાસે અનાધારા નિક્ખિત્તા હોન્તિ. વાતમણ્ડલિકાય આવટ્ટેત્વા પત્તા ભિજ્જિંસુ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પત્તાધારક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ મિડ્ઢન્તે પત્તં નિક્ખિપન્તિ. પરિપતિત્વા [પરિવટ્ટિત્વા (સ્યા.)] પત્તો ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, મિડ્ઢન્તે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પરિભણ્ડન્તે પત્તં નિક્ખિપન્તિ. પરિપતિત્વા પત્તો ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પરિભણ્ડન્તે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ છમાય પત્તં નિક્કુજ્જન્તિ. ઓટ્ઠો ઘંસિયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિણસન્થારક’’ન્તિ. તિણસન્થારકો ઉપચિકાહિ ખજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચોળક’’ન્તિ. ચોળકં ઉપચિકાહિ ખજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પત્તમાળક’’ન્તિ. પત્તમાળકો પરિપતિત્વા પત્તો ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પત્તકુણ્ડોલિક’’ન્તિ. પત્તકુણ્ડોલિકાય પત્તો ઘંસિયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પત્તથવિક’’ન્તિ. અંસબદ્ધકો ન હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અંસબદ્ધકં બન્ધનસુત્તક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભિત્તિખિલેપિ નાગદન્તકેપિ પત્તં લગ્ગેન્તિ. પરિપતિત્વા પત્તો ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પત્તો લગ્ગેતબ્બો. યો લગ્ગેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ મઞ્ચે પત્તં નિક્ખિપન્તિ, સતિસમ્મોસા નિસીદન્તા ઓત્થરિત્વા પત્તં ભિન્દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, મઞ્ચે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પીઠે પત્તં નિક્ખિપન્તિ, સતિસમ્મોસા નિસીદન્તા ઓત્થરિત્વા પત્તં ભિન્દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પીઠે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અઙ્કે પત્તં નિક્ખિપન્તિ, સતિસમ્મોસા ઉટ્ઠહન્તિ. પરિપતિત્વા પત્તો ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અઙ્કે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ છત્તે પત્તં નિક્ખિપન્તિ. વાતમણ્ડલિકાય છત્તં ઉક્ખિપિયતિ પરિપતિત્વા પત્તો ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, છત્તે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૫૫. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પત્તહત્થા કવાટં પણામેન્તિ. કવાટો આવટ્ટિત્વા પત્તો ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પત્તહત્થેન કવાટં પણામેતબ્બં [કવાટો પણામેતબ્બો (ક.)]. યો પણામેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ તુમ્બકટાહે પિણ્ડાય ચરન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ તિત્થિયાતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, તુમ્બકટાહે પિણ્ડાય ચરિતબ્બં. યો ચરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ઘટિકટાહે [ઘટિકટાહેન (સ્યા.)] પિણ્ડાય ચરન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ તિત્થિયાતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઘટિકટાહે પિણ્ડાય ચરિતબ્બં. યો ચરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સબ્બપંસુકૂલિકો હોતિ. સો છવસીસસ્સ પત્તં ધારેતિ. અઞ્ઞતરા ઇત્થી પસ્સિત્વા ભીતા વિસ્સરમકાસિ – ‘‘અભું મે પિસાચો વતાય’’ન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા છવસીસસ્સ પત્તં ધારેસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ પિસાચિલ્લિકા’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, છવસીસસ્સ પત્તો ધારેતબ્બો. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, સબ્બપંસુકૂલિકેન ભવિતબ્બં. યો ભવેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચલકાનિપિ અટ્ઠિકાનિપિ ઉચ્છિટ્ઠોદકમ્પિ પત્તેન નીહરન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘યસ્મિં યેવિમે સમણા સક્યપુત્તિયા ભુઞ્જન્તિ સોવ નેસં પટિગ્ગહો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન ભિક્ખવે, ચલકાનિ વા અટ્ઠિકાનિ વા ઉચ્છિટ્ઠોદકં વા પત્તેન નીહરિતબ્બં. યો નીહરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહ’’ન્તિ.

૨૫૬. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ હત્થેન વિપ્ફાળેત્વા ચીવરં સિબ્બેન્તિ. ચીવરં વિલોમિકં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સત્થકં નમતક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ દણ્ડસત્થકં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દણ્ડસત્થક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉચ્ચાવચે સત્થકદણ્ડે ધારેન્તિ સોવણ્ણમયં રૂપિયમયં. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉચ્ચાવચા સત્થકદણ્ડા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠિમયં દન્તમયં વિસાણમયં નળમયં વેળુમયં કટ્ઠમયં જતુમયં ફલમયં લોહમયં સઙ્ખનાભિમય’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ કુક્કુટપત્તેનપિ વેળુપેસિકાયપિ ચીવરં સિબ્બેન્તિ. ચીવરં દુસ્સિબ્બિતં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સૂચિ’’ન્તિ. સૂચિયો કણ્ણકિતાયો હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સૂચિનાળિક’’ન્તિ. સૂચિનાળિકાયપિ કણ્ણકિતાયો હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કિણ્ણેન પૂરેતુ’’ન્તિ. કિણ્ણેપિ કણ્ણકિતાયો હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સત્તુયા પૂરેતુ’’ન્તિ. સત્તુયાપિ કણ્ણકિતાયો હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સરિતક’’ન્તિ. સરિતકેપિ કણ્ણકિતાયો હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મધુસિત્થકેન સારેતુ’’ન્તિ. સરિતકં પરિભિજ્જતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સરિતકસિપાટિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ તત્થ તત્થ ખિલં નિક્ખણિત્વા સમ્બન્ધિત્વા ચીવરં સિબ્બેન્તિ. ચીવરં વિકણ્ણં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કથિનં કથિનરજ્જું [કઠિનં કઠિનરજ્જું (સી. સ્યા.)] તત્થ તત્થ ઓબન્ધિત્વા ચીવરં સિબ્બેતુ’’ન્તિ. વિસમે કથિનં પત્થરન્તિ. કથિનં પરિભિજ્જતિ…પે… ‘‘ન, ભિક્ખવે, વિસમે કથિનં પત્થરિતબ્બં. યો પત્થરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

છમાય કથિનં પત્થરન્તિ. કથિનં પંસુકિતં હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિણસન્થારક’’ન્તિ. કથિનસ્સ અન્તો જીરતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અનુવાતં પરિભણ્ડં આરોપેતુ’’ન્તિ. કથિનં નપ્પહોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દણ્ડકથિનં બિદલકં સલાકં વિનન્ધનરજ્જું વિનન્ધનસુત્તં વિનન્ધિત્વા ચીવરં સિબ્બેતુ’’ન્તિ. સુત્તન્તરિકાયો વિસમા હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કળિમ્ભક’’ન્તિ. સુત્તા વઙ્કા હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મોઘસુત્તક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અધોતેહિ પાદેહિ કથિનં અક્કમન્તિ. કથિનં દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અધોતેહિ પાદેહિ કથિનં અક્કમિતબ્બં. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અલ્લેહિ પાદેહિ કથિનં અક્કમન્તિ. કથિનં દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અલ્લેહિ પાદેહિ કથિનં અક્કમિતબ્બં. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સઉપાહના કથિનં અક્કમન્તિ. કથિનં દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સઉપાહનેન કથિનં અક્કમિતબ્બં. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચીવરં સિબ્બન્તા અઙ્ગુલિયા પટિગ્ગણ્હન્તિ. અઙ્ગુલિયો દુક્ખા હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહ’’ન્તિ.

૨૫૭. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉચ્ચાવચે પટિગ્ગહે ધારેન્તિ સોવણ્ણમયં રૂપિયમયં. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉચ્ચાવચા પટિગ્ગહા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠિમયં…પે… સઙ્ખનાભિમય’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સૂચિયોપિ સત્થકાપિ પટિગ્ગહાપિ નસ્સન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આવેસનવિત્થક’’ન્તિ. આવેસનવિત્થકે સમાકુલા હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહથવિક’’ન્તિ. અંસબદ્ધકો ન હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અંસબદ્ધકં બન્ધનસુત્તક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અબ્ભોકાસે ચીવરં સિબ્બન્તા સીતેનપિ ઉણ્હેનપિ કિલમન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કથિનસાલં કથિનમણ્ડપ’’ન્તિ. કથિનસાલા નીચવત્થુકા હોતિ, ઉદકેન ઓત્થરિય્યતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે ઉચ્ચવત્થુકં કાતુ’’ન્તિ. ચયો પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચિનિતું તયો ચયે – ઇટ્ઠકાચયં, સિલાચયં, દારુચય’’ન્તિ. આરોહન્તા વિહઞ્ઞન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તયો સોપાને – ઇટ્ઠકાસોપાનં, સિલાસોપાનં, દારુસોપાન’’ન્તિ. આરોહન્તા પરિપતન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આલમ્બનબાહ’’ન્તિ. કથિનસાલાય તિણચુણ્ણં પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓગુમ્ફેત્વા [ઓગુમ્બેત્વા (સી. સ્યા.)] ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતું – સેતવણ્ણં કાળવણ્ણં ગેરુકપરિકમ્મં માલાકમ્મં લતાકમ્મં મકરદન્તકં પઞ્ચપટિકં ચીવરવંસં ચીવરરજ્જુક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચીવરં સિબ્બેત્વા તત્થેવ કથિનં ઉજ્ઝિત્વા પક્કમન્તિ, ઉન્દૂરેહિપિ ઉપચિકાહિપિ ખજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કથિનં સઙ્ઘરિતુ’’ન્તિ. કથિનં પરિભિજ્જતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગોઘંસિકાય કથિનં સઙ્ઘરિતુ’’ન્તિ. કથિનં વિનિવેઠિયતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, બન્ધનરજ્જુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ કુટ્ટેપિ થમ્ભેપિ કથિનં ઉસ્સાપેત્વા પક્કમન્તિ. પરિપતિત્વા કથિનં ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિત્તિખિલે વા નાગદન્તે વા લગ્ગેતુ’’ન્તિ.

૨૫૮. અથ ખો ભગવા રાજગહે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન વેસાલી તેન ચારિકં પક્કામિ. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સૂચિકમ્પિ સત્થકમ્પિ ભેસજ્જમ્પિ પત્તેન આદાય ગચ્છન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભેસજ્જત્થવિક’’ન્તિ. અંસબદ્ધકો ન હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અંસબદ્ધકં બન્ધનસુત્તક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ઉપાહનાયો કાયબન્ધનેન બન્ધિત્વા ગામં પિણ્ડાય પાવિસિ. અઞ્ઞતરો ઉપાસકો તં ભિક્ખું અભિવાદેન્તો ઉપાહનાયો સીસેન ઘટ્ટેતિ. સો ભિક્ખુ મઙ્કુ અહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉપાહનત્થવિક’’ન્તિ. અંસબદ્ધકો ન હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અંસબદ્ધકં બન્ધનસુત્તક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અન્તરામગ્ગે ઉદકં અકપ્પિયં હોતિ. પરિસ્સાવનં ન હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પરિસ્સાવન’’ન્તિ. ચોળકં નપ્પહોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કટચ્છુપરિસ્સાવન’’ન્તિ. ચોળકં નપ્પહોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ધમ્મકરણ’’ન્તિ [ધમ્મકરણં (સી. સ્યા.), ધમકરણં (ક.)].

૨૫૯. તેન ખો પન સમયેન દ્વે ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. એકો ભિક્ખુ અનાચારં આચરતિ. દુતિયો ભિક્ખુ તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘મા, આવુસો, એવરૂપં અકાસિ. નેતં કપ્પતી’’તિ. સો તસ્મિં ઉપનન્ધિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ પિપાસાય પીળિતો ઉપનદ્ધં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘દેહિ મે, આવુસો, પરિસ્સાવનં, પાનીયં પિવિસ્સામી’’તિ. ઉપનદ્ધો ભિક્ખુ ન અદાસિ. સો ભિક્ખુ પિપાસાય પીળિતો કાલમકાસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કિં પન ત્વં, આવુસો, પરિસ્સાવનં યાચિયમાનો ન અદાસી’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ પરિસ્સાવનં યાચિયમાનો ન દસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા તં ભિક્ખું પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, પરિસ્સાવનં યાચિયમાનો ન અદાસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, મોઘપુરિસ, અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, પરિસ્સાવનં યાચિયમાનો ન દસ્સસિ. નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન ભિક્ખવે, અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નેન ભિક્ખુના પરિસ્સાવનં યાચિયમાનેન ન દાતબ્બં. યો ન દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, અપરિસ્સાવનકેન અદ્ધાનો પટિપજ્જિતબ્બો. યો પટિપજ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સચે ન હોતિ પરિસ્સાવનં વા ધમ્મકરણો વા, સઙ્ઘાટિકણ્ણોપિ અધિટ્ઠાતબ્બો – ઇમિના પરિસ્સાવેત્વા પિવિસ્સામી’’તિ. અથ ખો ભગવા અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નવકમ્મં કરોન્તિ. પરિસ્સાવનં ન સમ્મતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દણ્ડપરિસ્સાવન’’ન્તિ. દણ્ડપરિસ્સાવનં ન સમ્મતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓત્થરક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ મકસેહિ ઉબ્બાળ્હા હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મકસકુટિક’’ન્તિ.

૨૬૦. તેન ખો પન સમયેન વેસાલિયં પણીતાનં ભત્તાનં ભત્તપટિપાટિ અટ્ઠિતા હોતિ. ભિક્ખૂ પણીતાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા અભિસન્નકાયા હોન્તિ બહ્વાબાધા [બવ્હાબાધા (સી.)]. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો વેસાલિં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અદ્દસા ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભિક્ખૂ અભિસન્નકાયે બહ્વાબાધે. દિસ્વાન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતરહિ, ભન્તે, ભિક્ખૂ અભિસન્નકાયા બહ્વાબાધા. સાધુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખૂનં ચઙ્કમઞ્ચ જન્તાઘરઞ્ચ અનુજાનાતુ. એવં ભિક્ખૂ અપ્પાબાધા ભવિસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો ભગવા જીવકં કોમારભચ્ચં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચઙ્કમઞ્ચ જન્તાઘરઞ્ચા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ વિસમે ચઙ્કમે ચઙ્કમન્તિ. પાદા દુક્ખા હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સમં કાતુ’’ન્તિ. ચઙ્કમો નીચવત્થુકો હોતિ. ઉદકેન ઓત્થરિય્યતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉચ્ચવત્થુકં કાતુ’’ન્તિ. ચયો પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચિનિતું તયો ચયે – ઇટ્ઠકાચયં, સિલાચયં, દારુચય’’ન્તિ. આરોહન્તા વિહઞ્ઞન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તયો સોપાને – ઇટ્ઠકાસોપાનં, સિલાસોપાનં, દારુસોપાન’’ન્તિ. આરોહન્તા પરિપતન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આલમ્બનબાહ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચઙ્કમે ચઙ્કમન્તા પરિપતન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચઙ્કમનવેદિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે ચઙ્કમન્તા સીતેનપિ ઉણ્હેનપિ કિલમન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચઙ્કમનસાલ’’ન્તિ. ચઙ્કમનસાલાયં તિણચુણ્ણં પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓગુમ્ફેત્વા ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતું – સેતવણ્ણં કાળવણ્ણં ગેરુકપરિકમ્મં માલાકમ્મં લતાકમ્મં મકરદન્તકં પઞ્ચપટિકં ચીવરવંસં ચીવરરજ્જુ’’ન્તિ. જન્તાઘરં નીચવત્થુકં હોતિ, ઉદકેન ઓત્થરિય્યતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉચ્ચવત્થુકં કાતુ’’ન્તિ. ચયો પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચિનિતું તયો ચયે – ઇટ્ઠકાચયં, સિલાચયં, દારુચય’’ન્તિ. આરોહન્તા વિહઞ્ઞન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તયો સોપાને – ઇટ્ઠકાસોપાનં, સિલાસોપાનં, દારુસોપાન’’ન્તિ. આરોહન્તા પરિપતન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આલમ્બનબાહ’’ન્તિ. જન્તાઘરસ્સ કવાટં ન હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કવાટં પિટ્ઠસઙ્ઘાટં [પીઠસંઘાટં (ક.)] ઉદુક્ખલિકં ઉત્તરપાસકં અગ્ગળવટ્ટિકં કપિસીસકં સૂચિકં ઘટિકં તાળચ્છિદ્દં આવિઞ્છનછિદ્દં આવિઞ્છનરજ્જુ’’ન્તિ. જન્તાઘરસ્સ કુટ્ટપાદો જીરતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મણ્ડલિકં કાતુ’’ન્તિ. જન્તાઘરસ્સ ધૂમનેત્તં ન હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ધૂમનેત્ત’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ખુદ્દકે જન્તાઘરે મજ્ઝે અગ્ગિટ્ઠાનં કરોન્તિ. ઉપચારો ન હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ખુદ્દકે જન્તાઘરે એકમન્તં અગ્ગિટ્ઠાનં કાતું, મહલ્લકે મજ્ઝે’’તિ. જન્તાઘરે અગ્ગિ મુખં ડહતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મુખમત્તિક’’ન્તિ. હત્થે મત્તિકં તેમેન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મત્તિકાદોણિક’’ન્તિ. મત્તિકા દુગ્ગન્ધા હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વાસેતુ’’ન્તિ. જન્તાઘરે અગ્ગિ કાયં ડહતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકં અતિહરિતુ’’ન્તિ. પાતિયાપિ પત્તેનપિ ઉદકં અતિહરન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકટ્ઠાનં, ઉદકસરાવક’’ન્તિ. જન્તાઘરં તિણચ્છદનં ન સેદેતિ [તિણચ્છાદનેન છાદેતિ (ક.)] …પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓગુમ્ફેત્વા ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતુ’’ન્તિ. જન્તાઘરં ચિક્ખલ્લં હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સન્થરિતું તયો સન્થરે – ઇટ્ઠકાસન્થરં, સિલાસન્થરં, દારુસન્થર’’ન્તિ. ચિક્ખલ્લંયેવ હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ધોવિતુ’’ન્તિ. ઉદકં સન્તિટ્ઠતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકનિદ્ધમન’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ જન્તાઘરે છમાય નિસીદન્તિ, ગત્તાનિ કણ્ડૂવન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, જન્તાઘરપીઠ’’ન્તિ. તેન ખો પન સમયેન જન્તાઘરં અપરિક્ખિત્તં હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પરિક્ખિપિતું તયો પાકારે – ઇટ્ઠકાપાકારં, સિલાપાકારં, દારુપાકાર’’ન્તિ. કોટ્ઠકો ન હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કોટ્ઠક’’ન્તિ. કોટ્ઠકો નીચવત્થુકો હોતિ, ઉદકેન ઓત્થરિય્યતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉચ્ચવત્થુકં કાતુ’’ન્તિ. ચયો પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચિનિતું તયો ચયે – ઇટ્ઠકાચયં, સિલાચયં, દારુચય’’ન્તિ. આરોહન્તા વિહઞ્ઞન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તયો સોપાને – ઇટ્ઠકાસોપાનં, સિલાસોપાનં, દારુસોપાન’’ન્તિ. આરોહન્તા પરિપતન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આલમ્બનબાહ’’ન્તિ. કોટ્ઠકસ્સ કવાટં ન હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કવાટં પિટ્ઠસઙ્ઘાટં ઉદુક્ખલિકં ઉત્તરપાસકં અગ્ગળવટ્ટિં કપિસીસકં સૂચિકં ઘટિકં તાળચ્છિદ્દં આવિઞ્છનછિદ્દં આવિઞ્છનરજ્જુ’’ન્તિ. કોટ્ઠકે તિણચુણ્ણં પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓગુમ્ફેત્વા ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતું – સેતવણ્ણં કાળવણ્ણં ગેરુકપરિકમ્મં માલાકમ્મં લતાકમ્મં મકરદન્તકં પઞ્ચપટિકન્તિ. પરિવેણં ચિક્ખલ્લં હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મરુમ્બં ઉપકિરિતુ’’ન્તિ. ન પરિયાપુણન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પદરસિલં નિક્ખિપિતુ’’ન્તિ. ઉદકં સન્તિટ્ઠતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકનિદ્ધમન’’ન્તિ.

૨૬૧. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નગ્ગા નગ્ગં અભિવાદેન્તિ…પે… નગ્ગા નગ્ગં અભિવાદાપેન્તિ, નગ્ગા નગ્ગસ્સ પરિકમ્મં કરોન્તિ, નગ્ગા નગ્ગસ્સ પરિકમ્મં કારાપેન્તિ, નગ્ગા નગ્ગસ્સ દેન્તિ, નગ્ગા પટિગ્ગણ્હન્તિ, નગ્ગા ખાદન્તિ, નગ્ગા ભુઞ્જન્તિ, નગ્ગા સાયન્તિ, નગ્ગા પિવન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નગ્ગેન [ઇદં પદં કત્થચિ નત્થિ] નગ્ગો અભિવાદેતબ્બો…પે… ન નગ્ગેન અભિવાદેતબ્બં… ન નગ્ગેન [ઇદં પદં કત્થચિ નત્થિ] નગ્ગો અભિવાદાપેતબ્બો… ન નગ્ગેન અભિવાદાપેતબ્બં… ન નગ્ગેન નગ્ગસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં… ન નગ્ગેન નગ્ગસ્સ પરિકમ્મં કારાપેતબ્બં… ન નગ્ગેન નગ્ગસ્સ દાતબ્બં… ન નગ્ગેન પટિગ્ગહેતબ્બં… ન નગ્ગેન ખાદિતબ્બં… ન નગ્ગેન ભુઞ્જિતબ્બં… ન નગ્ગેન સાયિતબ્બં… ન નગ્ગેન પાતબ્બં. યો પિવેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ જન્તાઘરે છમાય ચીવરં નિક્ખિપન્તિ. ચીવરં પંસુકિતં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરવંસં ચીવરરજ્જુ’’ન્તિ. દેવે વસ્સન્તે ચીવરં ઓવસ્સતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, જન્તાઘરસાલ’’ન્તિ. જન્તાઘરસાલા નીચવત્થુકા હોતિ, ઉદકેન ઓત્થરિય્યતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉચ્ચવત્થુકં કાતુ’’ન્તિ. ચયો પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચિનિતું…પે… આરોહન્તા વિહઞ્ઞન્તિ…પે… આરોહન્તા પરિપતન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આલમ્બનબાહ’’ન્તિ. જન્તાઘરસાલાય તિણચુણ્ણં પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓગુમ્ફેત્વા ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતું…પે… ચીવરવંસં ચીવરરજ્જુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ જન્તાઘરેપિ ઉદકેપિ પરિકમ્મં કાતું કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો પટિચ્છાદિયો – જન્તાઘરપટિચ્છાદિં, ઉદકપટિચ્છાદિં, વત્થપટિચ્છાદિ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન જન્તાઘરે ઉદકં ન હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદપાન’’ન્તિ. ઉદપાનસ્સ કૂલં લુજ્જતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચિનિતું તયો ચયે – ઇટ્ઠકાચયં, સિલાચયં, દારુચય’’ન્તિ. ઉદપાનો નીચવત્થુકો હોતિ, ઉદકેન ઓત્થરિય્યતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉચ્ચવત્થુકં કાતુ’’ન્તિ. ચયો પરિપતતિ…પે… આરોહન્તા વિહઞ્ઞન્તિ…પે… આરોહન્તા પરિપતન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આલમ્બનબાહ’’ન્તિ.

૨૬૨. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ વલ્લિકાયપિ કાયબન્ધનેનપિ ઉદકં વાહેન્તિ [વાહન્તિ (ક.)]. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકવાહનરજ્જુ’’ન્તિ. હત્થા દુક્ખા હોન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તુલં કરકટકં ચક્કવટ્ટક’’ન્તિ. ભાજના બહૂ ભિજ્જન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તયો વારકે – લોહવારકં, દારુવારકં, ચમ્મક્ખણ્ડ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે ઉદકં વાહેન્તા સીતેનપિ ઉણ્હેનપિ કિલમન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદપાનસાલ’’ન્તિ. ઉદપાનસાલાય તિણચુણ્ણં પરિપતતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓગુમ્ફેત્વા ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતું – સેતવણ્ણં કાળવણ્ણં ગેરુકપરિકમ્મં માલાકમ્મં લતાકમ્મં મકરદન્તકં પઞ્ચપટિકં ચીવરવંસં ચીવરરજ્જુ’’ન્તિ. ઉદપાનો અપારુતો હોતિ, તિણચુણ્ણેહિપિ પંસુકેહિપિ ઓકિરિય્યતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અપિધાન’’ન્તિ. ઉદકભાજનં ન સંવિજ્જતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકદોણિં ઉદકકટાહ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ આરામે તહં તહં નહાયન્તિ. આરામો ચિક્ખલ્લો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચન્દનિક’’ન્તિ. ચન્દનિકા પાકટા હોતિ. ભિક્ખૂ હિરિયન્તિ નહાયિતું…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પરિક્ખિપિતું તયો પાકારે – ઇટ્ઠકાપાકારં, સિલાપાકારં, દારુપાકાર’’ન્તિ. ચન્દનિકા ચિક્ખલ્લા હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સન્થરિતું તયો સન્થરે – ઇટ્ઠકાસન્થરં, સિલાસન્થરં, દારુસન્થર’’ન્તિ. ઉદકં સન્તિટ્ઠતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકનિદ્ધમન’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂનં ગત્તાનિ સીતિગતાનિ હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકપુઞ્છનિં ચોળકેનપિ પચ્ચુદ્ધરિતુ’’ન્તિ.

૨૬૩. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો સઙ્ઘસ્સ અત્થાય પોક્ખરણિં કારેતુકામો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પોક્ખરણિ’’ન્તિ. પોક્ખરણિયા કૂલં લુજ્જતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચિનિતું તયો ચયે – ઇટ્ઠકાચયં, સિલાચયં, દારુચય’’ન્તિ. આરોહન્તા વિહઞ્ઞન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તયો સોપાને – ઇટ્ઠકાસોપાનં, સિલાસોપાનં, દારુસોપાન’’ન્તિ. આરોહન્તા પરિપતન્તિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આલમ્બનબાહ’’ન્તિ. પોક્ખરણિયા ઉદકં પુરાણં હોતિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકમાતિકં ઉદકનિદ્ધમન’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સઙ્ઘસ્સ અત્થાય નિલ્લેખં જન્તાઘરં કત્તુકામો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નિલ્લેખં જન્તાઘર’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ચાતુમાસં નિસીદનેન વિપ્પવસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘ન, ભિક્ખવે, ચાતુમાસં નિસીદનેન વિપ્પવસિતબ્બં. યો વિપ્પવસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૬૪. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ પુપ્ફાભિકિણ્ણેસુ સયનેસુ સયન્તિ. મનુસ્સા વિહારચારિકં આહિણ્ડન્તા પસ્સિત્વા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પુપ્ફાભિકિણ્ણેસુ સયનેસુ સયિતબ્બં. યો સયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ગન્ધમ્પિ માલમ્પિ આદાય આરામં આગચ્છન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન પટિગ્ગણ્હન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગન્ધં ગહેત્વા કવાટે પઞ્ચઙ્ગુલિકં દાતું, પુપ્ફં ગહેત્વા વિહારે એકમન્તં નિક્ખિપિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ નમતકં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નમતક’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘નમતકં અધિટ્ઠાતબ્બં નુ ખો ઉદાહુ વિકપ્પેતબ્બ’’ન્તિ…પે… ‘‘ન, ભિક્ખવે, નમતકં અધિટ્ઠાતબ્બં, ન વિકપ્પેતબ્બ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ આસિત્તકૂપધાને ભુઞ્જન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘ન, ભિક્ખવે, આસિત્તકૂપધાને ભુઞ્જિતબ્બં. યો ભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. સો ભુઞ્જમાનો ન સક્કોતિ હત્થેન પત્તં સન્ધારેતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મળોરિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ એકભાજનેપિ ભુઞ્જન્તિ…પે… એકથાલકેપિ પિવન્તિ, એકમઞ્ચેપિ તુવટ્ટેન્તિ, એકત્થરણાપિ તુવટ્ટેન્તિ, એકપાવુરણાપિ તુવટ્ટેન્તિ, એકત્થરણપાવુરણાપિ તુવટ્ટેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, એકભાજને ભુઞ્જિતબ્બં…પે… ન એકથાલકે પાતબ્બં… ન એકમઞ્ચે તુવટ્ટિતબ્બં… ન એકત્થરણા [ન એકત્થરણે] તુવટ્ટિતબ્બં… ન એકપાવુરણા [ન એકપાવુરણે] તુવટ્ટિતબ્બં… ન એકત્થરણપાવુરણા [ન એકત્થરણપાવુરણે (સ્યા.)] તુવટ્ટિતબ્બં. યો તુવટ્ટેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૬૫. તેન ખો પન સમયેન વડ્ઢો લિચ્છવી મેત્તિયભૂમજકાનં ભિક્ખૂનં સહાયો હોતિ. અથ ખો વડ્ઢો લિચ્છવી યેન મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘વન્દામિ અય્યા’’તિ. એવં વુત્તે મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ નાલપિંસુ. દુતિયમ્પિ ખો વડ્ઢો લિચ્છવી મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘વન્દામિ અય્યા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ નાલપિંસુ. તતિયમ્પિ ખો વડ્ઢો લિચ્છવી મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘વન્દામિ અય્યા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ નાલપિંસુ. ‘‘ક્યાહં અય્યાનં અપરજ્ઝામિ, કિસ્સ મં અય્યા નાલપન્તી’’તિ? ‘‘તથા હિ પન ત્વં, આવુસો વડ્ઢ, અમ્હે દબ્બેન મલ્લપુત્તેન વિહેઠિયમાને અજ્ઝુપેક્ખસી’’તિ. ‘‘ક્યાહં અય્યા કરોમી’’તિ? ‘‘સચે ખો ત્વં, આવુસો વડ્ઢ, ઇચ્છેય્યાસિ, અજ્જેવ ભગવા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં નાસાપેય્યા’’તિ. ‘‘ક્યાહં અય્યા કરોમિ, કિં મયા સક્કા કાતુ’’ન્તિ? ‘‘એહિ ત્વં, આવુસો વડ્ઢ, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એવં વદેહિ – ‘ઇદં, ભન્તે, નચ્છન્નં નપ્પતિરૂપં. યાયં, ભન્તે, દિસા અભયા અનીતિકા અનુપદ્દવા સાયં દિસા સભયા સઈતિકા સઉપદ્દવા; યતો નિવાતં તતો સવાતં; ઉદકં મઞ્ઞે આદિત્તં; અય્યેન મે દબ્બેન મલ્લપુત્તેન પજાપતિ દૂસિતા’’’તિ. ‘‘એવં અય્યા’’તિ ખો વડ્ઢો લિચ્છવી મેત્તિયભૂમજકાનં ભિક્ખૂનં પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વડ્ઢો લિચ્છવી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં, ભન્તે, નચ્છન્નં નપ્પતિરૂપં. યાયં, ભન્તે, દિસા અભયા અનીતિકા અનુપદ્દવા સાયં દિસા સભયા સઈતિકા સઉપદ્દવા; યતો નિવાતં તતો સવાતં; ઉદકં મઞ્ઞે આદિત્તં; અય્યેન મે દબ્બેન મલ્લપુત્તેન પજાપતિ દૂસિતા’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં પટિપુચ્છિ – ‘‘સરસિ ત્વં, દબ્બ, એવરૂપં કત્તા યથાયં વડ્ઢો આહા’’તિ? ‘‘યથા મં, ભન્તે, ભગવા જાનાતી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા…પે… તતિયમ્પિ ખો ભગવા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં એતદવોચ – ‘‘સરસિ ત્વં, દબ્બ, એવરૂપં કત્તા યથાયં વડ્ઢો આહા’’તિ? ‘‘યથા મં, ભન્તે, ભગવા જાનાતી’’તિ. ‘‘ન ખો, દબ્બ, દબ્બા એવં નિબ્બેઠેન્તિ. સચે તયા કતં, કતન્તિ વદેહિ; સચે અકતં, અકતન્તિ વદેહી’’તિ. ‘‘યતો અહં, ભન્તે, જાતો નાભિજાનામિ સુપિનન્તેનપિ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિતા, પગેવ જાગરો’’તિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તં નિક્કુજ્જતુ, અસમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરોતુ.

‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ઉપાસકસ્સ પત્તો નિક્કુજ્જિતબ્બો – ભિક્ખૂનં અલાભાય પરિસક્કતિ, ભિક્ખૂનં અનત્થાય પરિસક્કતિ, ભિક્ખૂનં અવાસાય [અનાવાસાય (સ્યા.)] પરિસક્કતિ, ભિક્ખૂ અક્કોસતિ પરિભાસતિ, ભિક્ખૂ ભિક્ખૂહિ ભેદેતિ, બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઇમેહિ અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ઉપાસકસ્સ પત્તં નિક્કુજ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિક્કુજ્જિતબ્બો. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૨૬૬. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. વડ્ઢો લિચ્છવી આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તં નિક્કુજ્જેય્ય, અસમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. વડ્ઢો લિચ્છવી આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેતિ. સઙ્ઘો વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તં નિક્કુજ્જતિ, અસમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરોતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તસ્સ નિક્કુજ્જના, અસમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરણં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘નિક્કુજ્જિતો સઙ્ઘેન વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તો, અસમ્ભોગો સઙ્ઘેન. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા વડ્ઢં લિચ્છવિં એતદવોચ – ‘‘સઙ્ઘેન તે, આવુસો વડ્ઢ, પત્તો નિક્કુજ્જિતો. અસમ્ભોગોસિ સઙ્ઘેના’’તિ. અથ ખો વડ્ઢો લિચ્છવી – સઙ્ઘેન કિર મે પત્તો નિક્કુજ્જિતો, અસમ્ભોગોમ્હિ કિર સઙ્ઘેનાતિ – તત્થેવ મુચ્છિતો પપતો. અથ ખો વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા વડ્ઢં લિચ્છવિં એતદવોચું – ‘‘અલં, આવુસો વડ્ઢ, મા સોચિ, મા પરિદેવિ. મયં ભગવન્તં પસાદેસ્સામ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચા’’તિ.

અથ ખો વડ્ઢો લિચ્છવી સપુત્તદારો સમિત્તામચ્ચો સઞાતિસાલોહિતો અલ્લવત્થો અલ્લકેસો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અચ્ચયો મં, ભન્તે, અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યોહં અય્યં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેસિં. તસ્સ મે, ભન્તે, ભગવા અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હાતુ આયતિં સંવરાયા’’તિ. ‘‘તગ્ઘ ત્વં, આવુસો વડ્ઢ, અચ્ચયો અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યં ત્વં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેસિ. યતો ચ ખો ત્વં, આવુસો વડ્ઢ, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોસિ, તં તે મયં પટિગ્ગણ્હામ. વુડ્ઢિહેસા, આવુસો વડ્ઢ, અરિયસ્સ વિનયે યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ, આયતિં સંવરં આપજ્જતી’’તિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તં ઉક્કુજ્જતુ, સમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરોતુ.

‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ઉપાસકસ્સ પત્તો ઉક્કુજ્જિતબ્બો – ન ભિક્ખૂનં અલાભાય પરિસક્કતિ, ન ભિક્ખૂનં અનત્થાય પરિસક્કતિ, ન ભિક્ખૂનં અવાસાય પરિસક્કતિ, ન ભિક્ખૂ અક્કોસતિ પરિભાસતિ, ન ભિક્ખૂ ભિક્ખૂહિ ભેદેતિ, ન બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ન ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ન સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઇમેહિ અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ઉપાસકસ્સ પત્તં ઉક્કુજ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઉક્કુજ્જિતબ્બો. તેન, ભિક્ખવે, વડ્ઢેન લિચ્છવિના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘સઙ્ઘેન મે, ભન્તે, પત્તો નિક્કુજ્જિતો, અસમ્ભોગોમ્હિ સઙ્ઘેન. સોહં, ભન્તે, સમ્મા વત્તામિ, લોમં પાતેમિ, નેત્થારં વત્તામિ, સઙ્ઘં પત્તુક્કુજ્જનં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૨૬૭. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘેન વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તો નિક્કુજ્જિતો, અસમ્ભોગો સઙ્ઘેન. સો સમ્મા વત્તતિ, લોમં પાતેતિ, નેત્થારં વત્તતિ, સઙ્ઘં પત્તુક્કુજ્જનં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તં ઉક્કુજ્જેય્ય, સમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘેન વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તો નિક્કુજ્જિતો, અસમ્ભોગો સઙ્ઘેન. સો સમ્મા વત્તતિ, લોમં પાતેતિ, નેત્થારં વત્તતિ, સઙ્ઘં પત્તુક્કુજ્જનં યાચતિ. સઙ્ઘો વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તં ઉક્કુજ્જતિ, સમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરોતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તસ્સ ઉક્કુજ્જના, સમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરણં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘ઉક્કુજ્જિતો સઙ્ઘેન વડ્ઢસ્સ લિચ્છવિસ્સ પત્તો, સમ્ભોગો સઙ્ઘેન. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૨૬૮. અથ ખો ભગવા વેસાલિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન ભગ્ગા તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન ભગ્ગા તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુસુમારગિરે [સુંસુમારગિરે (સી. સ્યા.), સંસુમારગિરે (ક.)] ભેસકળાવને મિગદાયે. તેન ખો પન સમયેન બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ કોકનદો [કોકનુદો (ક.)] નામ પાસાદો અચિરકારિતો હોતિ, અનજ્ઝાવુત્થો સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા કેનચિ વા મનુસ્સભૂતેન. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો સઞ્જિકાપુત્તં માણવં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, સમ્મ સઞ્ચિકાપુત્ત, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ, ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દ; અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છ – ‘બોધિ, ભન્તે, રાજકુમારો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘અધિવાસેતુ કિર, ભન્તે, ભગવા બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’’તિ. ‘‘એવં ભો’’તિ ખો સઞ્ચિકાપુત્તો માણવો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ, સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સઞ્ચિકાપુત્તો માણવો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘બોધિ ખો રાજકુમારો ભોતો ગોતમસ્સ પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતિ. એવઞ્ચ વદેતિ – ‘અધિવાસેતુ કિર ભવં ગોતમો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો સઞ્ચિકાપુત્તો માણવો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન બોધિ રાજકુમારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા બોધિં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘અવોચુમ્હ ખો મયં ભોતો વચનેન તં ભવન્તં ગોતમં – ‘બોધિ ખો રાજકુમારો ભોતો ગોતમસ્સ પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતિ. એવઞ્ચ વદેતિ – અધિવાસેતુ કિર ભવં ગોતમો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’તિ. અધિવુત્થઞ્ચ પન સમણેન ગોતમેના’’તિ.

અથ ખો બોધિ રાજકુમારો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા, કોકનદઞ્ચ પાસાદં ઓદાતેહિ દુસ્સેહિ સન્થરાપેત્વા યાવ પચ્છિમસોપાનકળેવરા, સઞ્ચિકાપુત્તં માણવં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, સમ્મ સઞ્ચિકાપુત્ત, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાલં આરોચેહિ – ‘કાલો, ભન્તે નિટ્ઠિતં ભત્ત’’’ન્તિ. ‘‘એવં ભો’’તિ ખો સઞ્ચિકાપુત્તો માણવો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાલં આરોચેસિ – ‘‘કાલો, ભો ગોતમ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન બોધિ રાજકુમારો બહિદ્વારકોટ્ઠકે ઠિતો હોતિ, ભગવન્તં આગમયમાનો. અદ્દસા ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન તતો પચ્ચુગ્ગન્ત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પુરેક્ખત્વા યેન કોકનદો પાસાદો તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો ભગવા પચ્છિમસોપાનકળેવરં નિસ્સાય અટ્ઠાસિ. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અક્કમતુ, ભન્તે, ભગવા દુસ્સાનિ, અક્કમતુ સુગતો દુસ્સાનિ, યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. એવં વુત્તે ભગવા તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અક્કમતુ, ભન્તે, ભગવા દુસ્સાનિ, અક્કમતુ સુગતો દુસ્સાનિ, યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં અપલોકેસિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો બોધિં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘સંહરન્તુ, રાજકુમાર, દુસ્સાનિ. ન ભગવા ચેલપટિકં [ચેલપત્તિકં (સી.)] અક્કમિસ્સતિ પચ્છિમં જનતં તથાગતો અનુકમ્પતી’’તિ.

અથ ખો બોધિ રાજકુમારો દુસ્સાનિ સંહરાપેત્વા ઉપરિકોકનદે પાસાદે આસનં પઞ્ઞપેસિ. અથ ખો ભગવા કોકનદં પાસાદં અભિરુહિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેત્વા સમ્પવારેત્વા, ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં, એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો બોધિં રાજકુમારં ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, ચેલપટિકા અક્કમિતબ્બા. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ઇત્થી અપગતગબ્ભા ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા દુસ્સં પઞ્ઞપેત્વા એતદવોચ – ‘‘અક્કમથ, ભન્તે, દુસ્સ’’ન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન અક્કમન્તિ. ‘‘અક્કમથ, ભન્તે, દુસ્સં મઙ્ગલત્થાયા’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન અક્કમિંસુ. અથ ખો સા ઇત્થી ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા મઙ્ગલત્થાય યાચિયમાના ચેલપ્પટિકં ન અક્કમિસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સા ઇત્થિયા ઉજ્ઝાયન્તિયા ખિય્યન્તિયા વિપાચેન્તિયા. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ગિહી, ભિક્ખવે, મઙ્ગલિકા. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિહીનં મઙ્ગલત્થાય યાચિયમાનેન ચેલપ્પટિકં અક્કમિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ધોતપાદકં અક્કમિતું કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ધોતપાદકં અક્કમિતુ’’ન્તિ.

દુતિયભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૨૬૯. અથ ખો ભગવા ભગ્ગેસુ યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન સાવત્થિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન સાવત્થિ તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા ઘટકઞ્ચ કતકઞ્ચ સમ્મજ્જનિઞ્ચ આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પટિગ્ગણ્હાતુ મે, ભન્તે, ભગવા ઘટકઞ્ચ કતકઞ્ચ સમ્મજ્જનિઞ્ચ, યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. પટિગ્ગહેસિ ભગવા ઘટકઞ્ચ સમ્મજ્જનિઞ્ચ. ન ભગવા કતકં પટિગ્ગહેસિ. અથ ખો ભગવા વિસાખં મિગારમાતરં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઘટકઞ્ચ સમ્મજ્જનિઞ્ચ. ન, ભિક્ખવે, કતકં પરિભુઞ્જિતબ્બં. યો પરિભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો પાદઘંસનિયો – સક્ખરં, કથલં, સમુદ્દફેણક’’ન્તિ.

અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા વિધૂપનઞ્ચ તાલવણ્ટઞ્ચ [તાલવણ્ડઞ્ચ (ક.)] આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પટિગ્ગણ્હાતુ મે, ભન્તે, ભગવા વિધૂપનઞ્ચ તાલવણ્ટઞ્ચ, યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. પટિગ્ગહેસિ ભગવા વિધૂપનઞ્ચ તાલવણ્ટઞ્ચ.

અથ ખો ભગવા વિસાખં મિગારમાતરં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ…પે… પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વિધૂપનઞ્ચ તાલવણ્ટઞ્ચા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ મકસબીજની ઉપ્પન્ના હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મકસબીજનિ’’ન્તિ. ચામરિબીજની ઉપ્પન્ના હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ચામરિબીજની ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો બીજનિયો – વાકમયં, ઉસીરમયં, મોરપિઞ્છમય’’ન્તિ.

૨૭૦. તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ છત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, છત્ત’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ છત્તપ્પગ્ગહિતા [છત્તં પગ્ગહેત્વા (ક.)] આહિણ્ડન્તિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો સમ્બહુલેહિ આજીવકસાવકેહિ સદ્ધિં ઉય્યાનં અગમાસિ. અદ્દસાસું ખો તે આજીવકસાવકા છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ દૂરતોવ છત્તપ્પગ્ગહિતે આગચ્છન્તે. દિસ્વાન તં ઉપાસકં એતદવોચું – ‘‘એતે ખો, અય્યા [અય્યો (ક.)], તુમ્હાકં ભદન્તા છત્તપ્પગ્ગહિતા આગચ્છન્તિ, સેય્યથાપિ ગણકમહામત્તા’’તિ. ‘‘નાય્યા એતે ભિક્ખૂ, પરિબ્બાજકા’’તિ. ‘ભિક્ખૂ ન ભિક્ખૂ’તિ અબ્ભુતં અકંસુ. અથ ખો સો ઉપાસકો ઉપગતે સઞ્જાનિત્વા ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા છત્તપ્પગ્ગહિતા આહિણ્ડિસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ ઉપાસકસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, છત્તં ધારેતબ્બં. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તસ્સ ભિક્ખુનો વિના છત્તં ન ફાસુ હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ છત્તં ધારેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ – ગિલાનસ્સેવ ભગવતા છત્તં અનુઞ્ઞાતં નો અગિલાનસ્સાતિ – આરામે આરામૂપચારે છત્તં ધારેતું કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અગિલાનેનપિ આરામે આરામૂપચારે છત્તં ધારેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સિક્કાય પત્તં ઉટ્ટિત્વા દણ્ડે આલગ્ગિત્વા વિકાલે અઞ્ઞતરેન ગામદ્વારેન અતિક્કમતિ. મનુસ્સા – ‘એસય્યો ચોરો ગચ્છતિ, અસિસ્સ વિજ્જોતલતી’તિ અનુપતિત્વા ગહેત્વા સઞ્જાનિત્વા મુઞ્ચિંસુ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કિં પન ત્વં, આવુસો, દણ્ડસિક્કં ધારેસી’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ દણ્ડસિક્કં ધારેસ્સસી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, દણ્ડસિક્કા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ, ન સક્કોતિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસમ્મુતિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા. તેન ગિલાનેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, ગિલાનો; ન સક્કોમિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું. સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં દણ્ડસમ્મુતિં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો, ન સક્કોતિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું. સો સઙ્ઘં દણ્ડસમ્મુતિં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસમ્મુતિં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો, ન સક્કોતિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું. સો સઙ્ઘં દણ્ડસમ્મુતિં યાચતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસમ્મુતિં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસમ્મુતિયા દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્ના સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસમ્મુતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૨૭૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ, ન સક્કોતિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો સિક્કાસમ્મુતિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા. તેન ગિલાનેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, ગિલાનો; ન સક્કોમિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં સિક્કાસમ્મુતિં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો, ન સક્કોતિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. સો સઙ્ઘં સિક્કાસમ્મુતિં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સિક્કાસમ્મુતિં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો, ન સક્કોતિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. સો સઙ્ઘં સિક્કાસમ્મુતિં યાચતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સિક્કાસમ્મુતિં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સિક્કાસમ્મુતિયા દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્ના સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સિક્કાસમ્મુતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૨૭૨. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ, ન સક્કોતિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું, ન સક્કોતિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસિક્કાસમ્મુતિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા. તેન ગિલાનેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, ગિલાનો; ન સક્કોમિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું; ન સક્કોમિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં દણ્ડસિક્કાસમ્મુતિં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો, ન સક્કોતિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું, ન સક્કોતિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. સો સઙ્ઘં દણ્ડસિક્કાસમ્મુતિં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસિક્કાસમ્મુતિં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો ન સક્કોતિ વિના દણ્ડેન આહિણ્ડિતું, ન સક્કોતિ વિના સિક્કાય પત્તં પરિહરિતું. સો સઙ્ઘં દણ્ડસિક્કાસમ્મુતિં યાચતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસિક્કાસમ્મુતિં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડસિક્કાસમ્મુતિયા દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.