૪. સમથક્ખન્ધકં

૧. સમ્મુખાવિનયો

૧૮૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અસમ્મુખીભૂતાનં ભિક્ખૂનં કમ્માનિ કરોન્તિ – તજ્જનીયમ્પિ, નિયસ્સમ્પિ, પબ્બાજનીયમ્પિ, પટિસારણીયમ્પિ, ઉક્ખેપનીયમ્પિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અસમ્મુખીભૂતાનં ભિક્ખૂનં કમ્માનિ કરિસ્સન્તિ – તજ્જનીયમ્પિ, નિયસ્સમ્પિ, પબ્બાજનીયમ્પિ, પટિસારણીયમ્પિ, ઉક્ખેપનીયમ્પી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અસમ્મુખીભૂતાનં ભિક્ખૂનં કમ્માનિ કરોન્તિ – તજ્જનીયમ્પિ, નિયસ્સમ્પિ, પબ્બાજનીયમ્પિ, પટિસારણીયમ્પિ, ઉક્ખેપનીયમ્પી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, ભિક્ખવે, તેસં મોઘપુરિસાનં અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા અસમ્મુખીભૂતાનં ભિક્ખૂનં કમ્માનિ કરિસ્સન્તિ – તજ્જનીયમ્પિ, નિયસ્સમ્પિ, પબ્બાજનીયમ્પિ, પટિસારણીયમ્પિ, ઉક્ખેપનીયમ્પિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ન, ભિક્ખવે, અસમ્મુખીભૂતાનં ભિક્ખૂનં કમ્મં કાતબ્બં – તજ્જનીયં વા, નિયસ્સં વા, પબ્બાજનીયં વા, પટિસારણીયં વા, ઉક્ખેપનીયં વા. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૧૮૬. ‘‘અધમ્મવાદી પુગ્ગલો અધમ્મવાદી સમ્બહુલા અધમ્મવાદી સઙ્ઘો. ધમ્મવાદી પુગ્ગલો ધમ્મવાદી સમ્બહુલા ધમ્મવાદી સઙ્ઘો.

કણ્હપક્ખનવકં

૧૮૭. ‘‘અધમ્મવાદી પુગ્ગલો ધમ્મવાદિં પુગ્ગલં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી પુગ્ગલો ધમ્મવાદી સમ્બહુલે સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથાતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી પુગ્ગલો ધમ્મવાદિં સઙ્ઘં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ [ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથાતિ (ક.)]. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી સમ્બહુલા ધમ્મવાદિં પુગ્ગલં સઞ્ઞાપેન્તિ નિજ્ઝાપેન્તિ પેક્ખેન્તિ અનુપેક્ખેન્તિ દસ્સેન્તિ અનુદસ્સેન્તિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી સમ્બહુલા ધમ્મવાદી સમ્બહુલે સઞ્ઞાપેન્તિ નિજ્ઝાપેન્તિ પેક્ખેન્તિ અનુપેક્ખેન્તિ દસ્સેન્તિ અનુદસ્સેન્તિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથાતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી સમ્બહુલા ધમ્મવાદિં સઙ્ઘં સઞ્ઞાપેન્તિ નિજ્ઝાપેન્તિ પેક્ખેન્તિ અનુપેક્ખેન્તિ દસ્સેન્તિ અનુદસ્સેન્તિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી સઙ્ઘો ધમ્મવાદિં પુગ્ગલં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી સઙ્ઘો ધમ્મવાદી સમ્બહુલે સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથાતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

‘‘અધમ્મવાદી સઙ્ઘો ધમ્મવાદિં સઙ્ઘં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, અધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયપતિરૂપકેન.

કણ્હપક્ખનવકં નિટ્ઠિતં.

સુક્કપક્ખનવકં

૧૮૮. ‘‘ધમ્મવાદી પુગ્ગલો અધમ્મવાદિં પુગ્ગલં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી પુગ્ગલો અધમ્મવાદી સમ્બહુલે સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથાતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી પુગ્ગલો અધમ્મવાદિં સઙ્ઘં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી સમ્બહુલા અધમ્મવાદિં પુગ્ગલં સઞ્ઞાપેન્તિ નિજ્ઝાપેન્તિ પેક્ખેન્તિ અનુપેક્ખેન્તિ દસ્સેન્તિ અનુદસ્સેન્તિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી સમ્બહુલા અધમ્મવાદી સમ્બહુલે સઞ્ઞાપેન્તિ નિજ્ઝાપેન્તિ પેક્ખેન્તિ અનુપેક્ખેન્તિ દસ્સેન્તિ અનુદસ્સેન્તિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથાતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી સમ્બહુલા અધમ્મવાદિં સઙ્ઘં સઞ્ઞાપેન્તિ નિજ્ઝાપેન્તિ પેક્ખેન્તિ અનુપેક્ખેન્તિ દસ્સેન્તિ અનુદસ્સેન્તિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી સઙ્ઘો અધમ્મવાદિં પુગ્ગલં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી સઙ્ઘો અધમ્મવાદી સમ્બહુલે સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથાતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેન.

‘‘ધમ્મવાદી સઙ્ઘો અધમ્મવાદિં સઙ્ઘં સઞ્ઞાપેતિ નિજ્ઝાપેતિ પેક્ખેતિ અનુપેક્ખેતિ દસ્સેતિ અનુદસ્સેતિ – અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હાહિ, ઇમં રોચેહીતિ. એવઞ્ચેતં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, ધમ્મેન વૂપસમ્મતિ સમ્મુખાવિનયેના’’તિ.

સુક્કપક્ખનવકં નિટ્ઠિતં.

૨. સતિવિનયો

૧૮૯. [ઇદં વત્થુ પારા. ૩૮૦ આદયો] તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતા દબ્બેન મલ્લપુત્તેન જાતિયા સત્તવસ્સેન અરહત્તં સચ્છિકતં હોતિ. યં કિઞ્ચિ સાવકેન પત્તબ્બં સબ્બં તેન અનુપ્પત્તં હોતિ. નત્થિ ચસ્સ કિઞ્ચિ ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (સી.)] કરણીયં, કતસ્સ વા પતિચયો. અથ ખો આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘મયા ખો જાતિયા સત્તવસ્સેન અરહત્તં સચ્છિકતં. યં કિઞ્ચિ સાવકેન પત્તબ્બં સબ્બં મયા અનુપ્પત્તં. નત્થિ ચ મે કિઞ્ચિ ઉત્તરિકરણીયં, કતસ્સ વા પતિચયો. કિં નુ ખો અહં સઙ્ઘસ્સ વેય્યાવચ્ચં કરેય્ય’’ન્તિ?

અથ ખો આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહં સઙ્ઘસ્સ સેનાસનઞ્ચ પઞ્ઞપેય્યં ભત્તાનિ ચ ઉદ્દિસેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘મયા ખો જાતિયા સત્તવસ્સેન અરહત્તં સચ્છિકતં. યં કિઞ્ચિ સાવકેન પત્તબ્બં, સબ્બં મયા અનુપ્પત્તં. નત્થિ ચ મે કિઞ્ચિ ઉત્તરિકરણીયં, કતસ્સ વા પતિચયો. કિં નુ ખો અહં સઙ્ઘસ્સ વેય્યાવચ્ચં કરેય્ય’ન્તિ? તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘યંનૂનાહં સઙ્ઘસ્સ સેનાસનઞ્ચ પઞ્ઞપેય્યં ભત્તાનિ ચ ઉદ્દિસેય્ય’ન્તિ. ઇચ્છામહં, ભન્તે, સઙ્ઘસ્સ સેનાસનઞ્ચ પઞ્ઞાપેતું ભત્તાનિ ચ ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, દબ્બ. તેન હિ ત્વં, દબ્બ, સઙ્ઘસ્સ સેનાસનઞ્ચ પઞ્ઞપેહિ ભત્તાનિ ચ ઉદ્દિસાહી’’તિ [ઉદ્દિસાતિ (પારા. ૩૮૦)]. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો દબ્બં મલ્લપુત્તં સેનાસનપઞ્ઞાપકઞ્ચ ભત્તુદ્દેસકઞ્ચ સમ્મન્નતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં દબ્બો મલ્લપુત્તો યાચિતબ્બો [દબ્બો યાચિતબ્બો (સ્યા. ક.)]. યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૯૦. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં સેનાસનપઞ્ઞાપકઞ્ચ ભત્તુદ્દેસકઞ્ચ સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં સેનાસનપઞ્ઞાપકઞ્ચ ભત્તુદ્દેસકઞ્ચ સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સેનાસનપઞ્ઞાપકસ્સ ચ ભત્તુદ્દેસકસ્સ ચ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો સેનાસનપઞ્ઞાપકો ચ ભત્તુદ્દેસકો ચ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૧૯૧. સમ્મતો ચ પનાયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો સભાગાનં ભિક્ખૂનં એકજ્ઝં સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ. યે તે ભિક્ખૂ સુત્તન્તિકા તેસં એકજ્ઝં સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ – તે અઞ્ઞમઞ્ઞં સુત્તન્તં સઙ્ગાયિસ્સન્તીતિ. યે તે ભિક્ખૂ વિનયધરા તેસં એકજ્ઝં સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ – તે અઞ્ઞમઞ્ઞં વિનયં વિનિચ્છિનિસ્સન્તીતિ. યે તે ભિક્ખૂ ધમ્મકથિકા તેસં એકજ્ઝં સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ – તે અઞ્ઞમઞ્ઞં ધમ્મં સાકચ્છિસ્સન્તીતિ. યે તે ભિક્ખૂ ઝાયિનો તેસં એકજ્ઝં સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ – તે અઞ્ઞમઞ્ઞં ન બ્યાબાધિસ્સન્તીતિ. યે તે ભિક્ખૂ તિરચ્છાનકથિકા કાયદળ્હિબહુલા [કાયદડ્ઢિબહુલા (સી.)] વિહરન્તિ તેસમ્પિ એકજ્ઝં સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ – ઇમાયપિમે આયસ્મન્તો રતિયા અચ્છિસ્સન્તીતિ. યેપિ તે ભિક્ખૂ વિકાલે આગચ્છન્તિ તેસમ્પિ તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા તેનેવ આલોકેન સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ; અપિસુ ભિક્ખૂ સઞ્ચિચ્ચ વિકાલે આગચ્છન્તિ – મયં આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ ઇદ્ધિપાટિહારિયં પસ્સિસ્સામાતિ.

તે આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદન્તિ – ‘‘અમ્હાકં, આવુસો દબ્બ, સેનાસનં પઞ્ઞપેહી’’તિ. તે આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો એવં વદેતિ – ‘‘કત્થ આયસ્મન્તા ઇચ્છન્તિ કત્થ પઞ્ઞપેમી’’તિ? તે સઞ્ચિચ્ચ દૂરે અપદિસન્તિ – ‘‘અમ્હાકં, આવુસો દબ્બ, ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, ચોરપપાતે સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, ઇસિગિલિપસ્સે કાળસિલાયં સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, વેભારપસ્સે સત્તપણ્ણિગુહાયં સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, સીતવને સપ્પસોણ્ડિકપબ્ભારે સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, ગોતમકકન્દરાયં [ગોમટકન્દરાયં (સ્યા. કં.)] સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, તિન્દુકકન્દરાયં સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, તપોદકન્દરાયં [કપોતકન્દરાયં (ક.)] સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, તપોદારામે સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, જીવકમ્બવને સેનાસનં પઞ્ઞપેહિ. અમ્હાકં, આવુસો, મદ્દકુચ્છિમ્હિ મિગદાયે સેનાસનં પઞ્ઞપેહી’’તિ.

તેસં આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા અઙ્ગુલિયા જલમાનાય પુરતો પુરતો ગચ્છતિ. તેપિ તેનેવ આલોકેન આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગચ્છન્તિ. તેસં આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો એવં સેનાસનં પઞ્ઞપેતિ – અયં મઞ્ચો, ઇદં પીઠં, અયં ભિસિ, ઇદં બિબ્બોહનં [બિમ્બોહનં (સી. સ્યા. કં.)], ઇદં વચ્ચટ્ઠાનં, ઇદં પસ્સાવટ્ઠાનં, ઇદં પાનીયં, ઇદં પરિભોજનીયં, અયં કત્તરદણ્ડો, ઇદં સઙ્ઘસ્સ કતિકસણ્ઠાનં, ઇમં કાલં પવિસિતબ્બં, ઇમં કાલં નિક્ખમિતબ્બન્તિ. તેસં આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો એવં સેનાસનં પઞ્ઞપેત્વા પુનદેવ વેળુવનં પચ્ચાગચ્છતિ.

૧૯૨. તેન ખો પન સમયેન મેત્તિયભૂમજકા [મેત્તિયભુમ્મજકા (સી. સ્યા. કં.)] ભિક્ખૂ નવકા ચેવ હોન્તિ અપ્પપુઞ્ઞા ચ. યાનિ સઙ્ઘસ્સ લામકાનિ સેનાસનાનિ તાનિ તેસં પાપુણન્તિ લામકાનિ ચ ભત્તાનિ. તેન ખો પન સમયેન રાજગહે મનુસ્સા ઇચ્છન્તિ થેરાનં ભિક્ખૂનં અભિસઙ્ખારિકં પિણ્ડપાતં દાતું – સપ્પિમ્પિ, તેલમ્પિ, ઉત્તરિભઙ્ગમ્પિ. મેત્તિયભૂમજકાનં પન ભિક્ખૂનં પાકતિકં દેન્તિ – યથારન્ધં [યથારદ્ધં (સ્યા.)] કણાજકં બિલઙ્ગદુતિયં. તે પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપ્પટિક્કન્તા થેરે ભિક્ખૂ પુચ્છન્તિ – ‘‘તુમ્હાકં, આવુસો, ભત્તગ્ગે કિં અહોસિ, તુમ્હાકં કિં અહોસી’’તિ [કિં નાહોસિ (સ્યા. કં.)]? એકચ્ચે થેરા એવં વદન્તિ – ‘‘અમ્હાકં, આવુસો, સપ્પિ અહોસિ, તેલં અહોસિ, ઉત્તરિભઙ્ગં અહોસી’’તિ. મેત્તિયભૂમજકા પન ભિક્ખૂ એવં વદન્તિ – ‘‘અમ્હાકં, આવુસો, ન કિઞ્ચિ અહોસિ – પાકતિકં યથારન્ધં કણાજકં બિલઙ્ગદુતિય’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન કલ્યાણભત્તિકો ગહપતિ સઙ્ઘસ્સ ચતુક્કભત્તં દેતિ નિચ્ચભત્તં. સો ભત્તગ્ગે સપુત્તદારો ઉપતિટ્ઠિત્વા પરિવિસતિ – અઞ્ઞે ઓદનેન પુચ્છન્તિ, અઞ્ઞે સૂપેન પુચ્છન્તિ, અઞ્ઞે તેલેન પુચ્છન્તિ, અઞ્ઞે ઉત્તરિભઙ્ગેન પુચ્છન્તિ. તેન ખો પન સમયેન કલ્યાણભત્તિકસ્સ ગહપતિનો ભત્તં સ્વાતનાય મેત્તિયભૂમજકાનં ભિક્ખૂનં ઉદ્દિટ્ઠં હોતિ. અથ ખો કલ્યાણભત્તિકો ગહપતિ આરામં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. સો યેનાયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો કલ્યાણભત્તિકં ગહપતિં આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો કલ્યાણભત્તિકો ગહપતિ આયસ્મતા દબ્બેન મલ્લપુત્તેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં એતદવોચ – ‘‘કસ્સ, ભન્તે, અમ્હાકં ઘરે સ્વાતનાય ભત્તં ઉદ્દિટ્ઠ’’ન્તિ? ‘‘મેત્તિયભૂમજકાનં ખો, ગહપતિ, ભિક્ખૂનં તુમ્હાકં ઘરે સ્વાતનાય ભત્તં ઉદ્દિટ્ઠ’’ન્તિ. અથ ખો કલ્યાણભત્તિકો ગહપતિ અનત્તમનો અહોસિ. કથઞ્હિ નામ પાપભિક્ખૂ અમ્હાકં ઘરે ભુઞ્જિસ્સન્તીતિ ઘરં ગન્ત્વા દાસિં આણાપેસિ – ‘‘યે, જે, સ્વે ભત્તિકા આગચ્છન્તિ તે કોટ્ઠકે આસનં પઞ્ઞપેત્વા કણાજકેન બિલઙ્ગદુતિયેન પરિવિસા’’તિ. ‘‘એવં અય્યા’’તિ ખો સા દાસી કલ્યાણભત્તિકસ્સ ગહપતિનો પચ્ચસ્સોસિ.

અથ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ – હિય્યો ખો, આવુસો, અમ્હાકં કલ્યાણભત્તિકસ્સ ગહપતિનો ભત્તં ઉદ્દિટ્ઠં; સ્વે અમ્હે કલ્યાણભત્તિકો ગહપતિ સપુત્તદારો ઉપતિટ્ઠિત્વા પરિવિસિસ્સતિ; અઞ્ઞે ઓદનેન પુચ્છિસ્સન્તિ, અઞ્ઞે સૂપેન પુચ્છિસ્સન્તિ, અઞ્ઞે તેલેન પુચ્છિસ્સન્તિ, અઞ્ઞે ઉત્તરિભઙ્ગેન પુચ્છિસ્સન્તીતિ. તે તેનેવ સોમનસ્સેન ન ચિત્તરૂપં રત્તિયા સુપિંસુ. અથ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન કલ્યાણભત્તિકસ્સ ગહપતિનો નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસા ખો સા દાસી મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે; દિસ્વાન કોટ્ઠકે આસનં પઞ્ઞાપેત્વા મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘નિસીદથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો મેત્તિયભૂમજકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો ન તાવ ભત્તં સિદ્ધં ભવિસ્સતિ યથા મયં કોટ્ઠકે નિસીદાપિયામા’’તિ [નિસીદાપેય્યામાતિ (ક.)]. અથ ખો સા દાસી કણાજકેન [કાણાજકેન (સ્યા. કં.)] બિલઙ્ગદુતિયેન ઉપગઞ્છિ – ભુઞ્જથ, ભન્તેતિ. ‘‘મયં ખો, ભગિનિ, નિચ્ચભત્તિકા’’તિ. ‘‘જાનામિ અય્યા નિચ્ચભત્તિકાતિ. અપિ ચાહં હિય્યોવ ગહપતિના આણત્તા – ‘યે, જે, સ્વે ભત્તિકા આગચ્છન્તિ, તે કોટ્ઠકે આસનં પઞ્ઞાપેત્વા કણાજકેન બિલઙ્ગદુતિયેન પરિવિસા’તિ. ભુઞ્જથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ – હિય્યો ખો, આવુસો, કલ્યાણભત્તિકો ગહપતિ આરામં અગમાસિ દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સન્તિકે. નિસ્સંસયં ખો મયં દબ્બેન મલ્લપુત્તેન ગહપતિનો અન્તરે પરિભિન્નાતિ [સન્તિકે પરિભિન્નાતિ (સ્યા. કં.)]. તે તેનેવ દોમનસ્સેન ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જિંસુ. અથ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપ્પટિક્કન્તા આરામં ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિસામેત્વા બહારામકોટ્ઠકે સઙ્ઘાટિપલ્લત્થિકાય નિસીદિંસુ તુણ્હીભૂતા મઙ્કુભૂતા પત્તક્ખન્ધા અધોમુખા પજ્ઝાયન્તા અપ્પટિભાના.

અથ ખો મેત્તિયા ભિક્ખુની યેન મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘વન્દામિ અય્યા’’તિ. એવં વુત્તે મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ નાલપિંસુ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો મેત્તિયા ભિક્ખુની મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘વન્દામિ અય્યા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ નાલપિંસુ. ‘‘ક્યાહં અય્યાનં અપરજ્ઝામિ? કિસ્સ મં અય્યા નાલપન્તી’’તિ? ‘‘તથા હિ પન ત્વં, ભગિનિ, અમ્હે દબ્બેન મલ્લપુત્તેન વિહેઠિયમાને અજ્ઝુપેક્ખસી’’તિ? ‘‘ક્યાહં, અય્યા, કરોમી’’તિ? ‘‘સચે ખો ત્વં, ભગિનિ, ઇચ્છેય્યાસિ, અજ્જેવ ભગવા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં નાસાપેય્યા’’તિ. ‘‘ક્યાહં, અય્યા, કરોમિ? કિં મયા સક્કા કાતુ’’ન્તિ? ‘‘એહિ ત્વં, ભગિનિ, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એવં વદેહિ – ‘ઇદં, ભન્તે, નચ્છન્નં નપ્પતિરૂપં, યાયં, ભન્તે, દિસા અભયા અનીતિકા અનુપદ્દવા સાયં દિસા સભયા સઈતિકા સઉપદ્દવા; યતો નિવાતં તતો સવાતં [તતો પવાતં (સી. સ્યા. કં.)]; ઉદકં મઞ્ઞે આદિત્તં; અય્યેનમ્હિ દબ્બેન મલ્લપુત્તેન દૂસિતા’’’તિ. ‘‘એવં અય્યા’’તિ ખો મેત્તિયા ભિક્ખુની મેત્તિયભૂમજકાનં ભિક્ખૂનં પટિસ્સુત્વા [પટિસ્સુણિત્વા (સ્યા. કં.)] યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મેત્તિયા [સા મેત્તિયા (સ્યા. ક.)] ભિક્ખુની ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં, ભન્તે, નચ્છન્નં નપ્પતિરૂપં, યાયં, ભન્તે, દિસા અભયા અનીતિકા અનુપદ્દવા સાયં દિસા સભયા સઈતિકા સઉપદ્દવા; યતો નિવાતં તતો સવાતં; ઉદકં મઞ્ઞે આદિત્તં; અય્યેનમ્હિ દબ્બેન મલ્લપુત્તેન દૂસિતા’’તિ.

૧૯૩. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં પટિપુચ્છિ – ‘‘સરસિ ત્વં, દબ્બ, એવરૂપં કત્તા યથાયં ભિક્ખુની આહા’’તિ? ‘‘યથા મં, ભન્તે, ભગવા જાનાતી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં એતદવોચ – ‘‘સરસિ ત્વં, દબ્બ, એવરૂપં કત્તા યથાયં ભિક્ખુની આહા’’તિ? ‘‘યથા મં, ભન્તે, ભગવા જાનાતી’’તિ. તતિયમ્પિ ખો ભગવા આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં એતદવોચ – ‘‘સરસિ ત્વં, દબ્બ, એવરૂપં કત્તા યથાયં ભિક્ખુની આહા’’તિ? ‘‘યથા મં, ભન્તે, ભગવા જાનાતી’’તિ. ‘‘ન ખો, દબ્બ, દબ્બા એવં નિબ્બેઠેન્તિ. સચે તયા કતં કતન્તિ વદેહિ. સચે અકતં અકતન્તિ વદેહી’’તિ. ‘‘યતોહં, ભન્તે, જાતો નાભિજાનામિ સુપિનન્તેનપિ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિતા, પગેવ જાગરો’’તિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, મેત્તિયં ભિક્ખુનિં નાસેથ. ઇમે ચ ભિક્ખૂ અનુયુઞ્જથા’’તિ. ઇદં વત્વા ભગવા ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પાવિસિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ મેત્તિયં ભિક્ખુનિં નાસેસું. અથ ખો મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ તે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘માવુસો, મેત્તિયં ભિક્ખુનિં નાસેથ, ન સા કિઞ્ચિ અપરજ્ઝતિ; અમ્હેહિ સા ઉસ્સાહિતા કુપિતેહિ અનત્તમનેહિ ચાવનાધિપ્પાયેહી’’તિ. ‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો, આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેથા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું …પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયં દેતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બો – ‘‘તેન, ભિક્ખવે, દબ્બેન મલ્લપુત્તેન સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા, એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા, વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા, ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા, અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા, એવમસ્સ વચનીયો – ‘ઇમે મં, ભન્તે, મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. સોહં, ભન્તે, સતિવેપુલ્લપ્પત્તો સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો – ‘ઇમે મં, ભન્તે મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. સોહં [સોહં ભન્તે (ક.)] સતિવેપુલ્લપ્પત્તો તતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચામી’તિ. ‘‘બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૯૪. સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇમે મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો સતિવેપુલ્લપ્પત્તો સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇમે મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો સતિવેપુલ્લપ્પત્તો સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચતિ. સઙ્ઘો આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ – સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇમે મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. આયસ્મા દબ્બો મલ્લપુત્તો સતિવેપુલ્લપ્પત્તો સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચતિ. સઙ્ઘો આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન આયસ્મતો દબ્બસ્સ મલ્લપુત્તસ્સ સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૧૯૫. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, ધમ્મિકાનિ સતિવિનયસ્સ દાનાનિ. સુદ્ધો હોતિ ભિક્ખુ અનાપત્તિકો, અનુવદન્તિ ચ નં, યાચતિ ચ, તસ્સ સઙ્ઘો સતિવિનયં દેતિ ધમ્મેન સમગ્ગેન – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મિકાનિ સતિવિનયસ્સ દાનાની’’તિ.

૩. અમૂળ્હવિનયો

૧૯૬. તેન ખો પન સમયેન ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો હોતિ, ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. ભિક્ખૂ ગગ્ગં ભિક્ખું ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ. મૂળ્હેન મે એતં કત’’ન્તિ. એવમ્પિ નં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’’તિ? યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા..પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ ગગ્ગં ભિક્ખું ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેસ્સન્તિ – ‘‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ! સો એવં વદેતિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ. મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ નં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’’તિ? અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બો – ‘‘તેન, ભિક્ખવે, ગગ્ગેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા, એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા, વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા, ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા, અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા, એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. મં ભિક્ખૂ ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? ત્યાહં એવં વદામિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ. મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ મં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સોહં, ભન્તે, અમૂળ્હો સઙ્ઘં અમૂળ્હવિનયં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો – ‘અહં, ભન્તે, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. મં ભિક્ખૂ ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? ત્યાહં એવં વદામિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ મં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સોહં અમૂળ્હો [સોહં ભન્તે અમૂળ્હો (ક.)] તતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં અમૂળ્હવિનયં યાચામી’તિ. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૯૭. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો અહોસિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. ભિક્ખૂ ગગ્ગં ભિક્ખું ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ, મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ નં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો અમૂળ્હો સઙ્ઘં અમૂળ્હવિનયં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો અહોસિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. ભિક્ખૂ ગગ્ગં ભિક્ખું ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ નં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો અમૂળ્હો સઙ્ઘં અમૂળ્હવિનયં યાચતિ. સઙ્ઘો ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૧૯૮. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, અધમ્મિકાનિ અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનાનિ, તીણિ ધમ્મિકાનિ. કમ્માનિ તીણિ અધમ્મિકાનિ અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનાનિ?

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો સરમાનોવ એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, સરામિ એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. તસ્સ સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયં દેતિ. અધમ્મિકં અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો સરમાનોવ એવં વદેતિ – ‘સરામિ ખો અહં, આવુસો, યથાસુપિનન્તેના’તિ. તસ્સ સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયં દેતિ. અધમ્મિકં અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો અનુમ્મત્તકો ઉમ્મત્તકાલયં કરોતિ – ‘અહમ્પિ ખો એવં કરોમિ. તુમ્હેપિ એવં કરોથ. મય્હમ્પિ એતં કપ્પતિ. તુમ્હાકમ્પેતં કપ્પતી’તિ. તસ્સ સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયં દેતિ. અધમ્મિકં અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં. ઇમાનિ તીણિ અધમ્મિકાનિ અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનાનિ.

૧૯૯. ‘‘કતમાનિ તીણિ ધમ્મિકાનિ અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનાનિ?

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો હોતિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો અસ્સરમાનોવ એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, સરામિ એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. તસ્સ સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયં દેતિ. ધમ્મિકં અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો હોતિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો અસ્સરમાનોવ એવં વદેતિ – ‘સરામિ ખો અહં, આવુસો, યથા સુપિનન્તેના’તિ. તસ્સ સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયં દેતિ. ધમ્મિકં અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો હોતિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ? સો ઉમ્મત્તકો ઉમ્મત્તકાલયં કરોતિ – ‘અહમ્પિ એવં કરોમિ. તુમ્હેપિ એવં કરોથ. મય્હમ્પિ એતં કપ્પતિ. તુમ્હાકમ્પેતં કપ્પતી’તિ. તસ્સ સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયં દેતિ. ધમ્મિકં અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં. ‘‘ઇમાનિ તીણિ ધમ્મિકાનિ અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનાની’’તિ.

૪. પટિઞ્ઞાતકરણં

૨૦૦. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અપ્પટિઞ્ઞાય ભિક્ખૂનં કમ્માનિ કરોન્તિ – તજ્જનીયમ્પિ, નિયસ્સમ્પિ, પબ્બાજનીયમ્પિ, પટિસારણીયમ્પિ, ઉક્ખેપનીયમ્પિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અપ્પટિઞ્ઞાય ભિક્ખૂનં કમ્માનિ કરિસ્સન્તિ – તજ્જનીયમ્પિ, નિયસ્સમ્પિ, પબ્બાજનીયમ્પિ, પટિસારણીયમ્પિ, ઉક્ખેપનીયમ્પી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, અપ્પટિઞ્ઞાય ભિક્ખૂનં કમ્મં કાતબ્બં – તજ્જનીયં વા, નિયસ્સં વા, પબ્બાજનીયં વા, પટિસારણીયં વા, ઉક્ખેપનીયં વા. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૨૦૧. ‘‘એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મિકં હોતિ પટિઞ્ઞાતકરણં, એવં ધમ્મિકં. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અધમ્મિકં હોતિ પટિઞ્ઞાતકરણં?

‘‘ભિક્ખુ પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘પારાજિકં આયસ્મા અજ્ઝાપન્નો’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો, સઙ્ઘાદિસેસં અજ્ઝાપન્નો’તિ. તં સઙ્ઘો સઙ્ઘાદિસેસેન કારેતિ. અધમ્મિકં પટિઞ્ઞાતકરણં.

‘‘ભિક્ખુ પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘પારાજિકં આયસ્મા અજ્ઝાપન્નો’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો, થુલ્લચ્ચયં…પે… પાચિત્તિયં…પે… પાટિદેસનીયં…પે… દુક્કટં…પે… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો’તિ. તં સઙ્ઘો દુબ્ભાસિતેન કારેતિ. અધમ્મિકં પટિઞ્ઞાતકરણં.

‘‘ભિક્ખુ સઙ્ઘાદિસેસં…પે… થુલ્લચ્ચયં…પે… પાચિત્તિયં…પે… પાટિદેસનીયં…પે… દુક્કટં…પે… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘દુબ્ભાસિતં આયસ્મા અજ્ઝાપન્નો’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો’તિ. તં સઙ્ઘો પારાજિકેન કારેતિ. અધમ્મિકં પટિઞ્ઞાતકરણં.

‘‘ભિક્ખુ દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘દુબ્ભાસિતં આયસ્મા અજ્ઝાપન્નો’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો, સઙ્ઘાદિસેસં…પે… થુલ્લચ્ચયં…પે… પાચિત્તિયં…પે… પાટિદેસનીયં…પે… દુક્કટં અજ્ઝાપન્નો’તિ. તં સઙ્ઘો દુક્કટેન કારેતિ. અધમ્મિકં પટિઞ્ઞાતકરણં. ‘‘એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મિકં હોતિ પટિઞ્ઞાતકરણં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મિકં હોતિ પટિઞ્ઞાતકરણં? ભિક્ખુ પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘પારાજિકં આયસ્મા અજ્ઝાપન્નો’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘આમ, આવુસો, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો’તિ. તં સઙ્ઘો પારાજિકેન કારેતિ. ધમ્મિકં પટિઞ્ઞાતકરણં.

‘‘ભિક્ખુ સઙ્ઘાદિસેસં…પે… થુલ્લચ્ચયં…પે… પાચિત્તિયં…પે… પાટિદેસનીયં…પે… દુક્કટં…પે… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો હોતિ. તમેનં ચોદેતિ સઙ્ઘો વા, સમ્બહુલા વા, એકપુગ્ગલો વા – ‘દુબ્ભાસિતં આયસ્મા અજ્ઝાપન્નો’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘આમ, આવુસો, દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નો’તિ. તં સઙ્ઘો દુબ્ભાસિતેન કારેતિ. ધમ્મિકં પટિઞ્ઞાતકરણં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ધમ્મિકં હોતિ પટિઞ્ઞાતકરણ’’ન્તિ.

૫. યેભુય્યસિકા

૨૦૨. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ, ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપં અધિકરણં યેભુય્યસિકાય વૂપસમેતું. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સલાકગ્ગાહાપકો સમ્મન્નિતબ્બો – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ગહિતાગહિતુઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૨૦૩. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સલાકગ્ગાહાપકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સલાકગ્ગાહાપકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સલાકગ્ગાહાપકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સલાકગ્ગાહાપકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૨૦૪. ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, અધમ્મિકા સલાકગ્ગાહા, દસ ધમ્મિકા [દસ ધમ્મિકા સલાકગ્ગાહા (ક.)]. કતમે દસ અધમ્મિકા સલાકગ્ગાહા? ઓરમત્તકઞ્ચ અધિકરણં હોતિ, ન ચ ગતિગતં હોતિ, ન ચ સરિતસારિતં હોતિ, જાનાતિ અધમ્મવાદી બહુતરાતિ, અપ્પેવ નામ અધમ્મવાદી બહુતરા અસ્સૂતિ, જાનાતિ સઙ્ઘો ભિજ્જિસ્સતીતિ, અપ્પેવ નામ સઙ્ઘો ભિજ્જેય્યાતિ, અધમ્મેન ગણ્હન્તિ, વગ્ગા ગણ્હન્તિ, ન ચ યથાદિટ્ઠિયા ગણ્હન્તિ – ઇમે દસ અધમ્મિકા સલાકગ્ગાહા.

‘‘કતમે દસ ધમ્મિકા સલાકગ્ગાહા? ન ચ ઓરમત્તકં અધિકરણં હોતિ, ગતિગતઞ્ચ હોતિ, સરિતસારિતઞ્ચ હોતિ, જાનાતિ ધમ્મવાદી બહુતરાતિ, અપ્પેવ નામ ધમ્મવાદી બહુતરા અસ્સૂતિ, જાનાતિ સઙ્ઘો ન ભિજ્જિસ્સતીતિ, અપ્પેવ નામ સઙ્ઘો ન ભિજ્જેય્યાતિ, ધમ્મેન ગણ્હન્તિ, સમગ્ગા ગણ્હન્તિ, યથાદિટ્ઠિયા ચ ગણ્હન્તિ – ઇમે દસ ધમ્મિકા સલાકગ્ગાહા’’તિ.

૬. તસ્સપાપિયસિકા

૨૦૫. તેન ખો પન સમયેન ઉપવાળો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે આપત્તિયા અનુયુઞ્જિયમાનો અવજાનિત્વા પટિજાનાતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાતિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસતિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ઉપવાળો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે આપત્તિયા અનુયુઞ્જિયમાનો અવજાનિત્વા પટિજાનિસ્સતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનિસ્સતિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરિસ્સતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસિસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉપવાળસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બં. પઠમં ઉપવાળો ભિક્ખુ ચોદેતબ્બો, ચોદેત્વા સારેતબ્બો, સારેત્વા આપત્તિં આરોપેતબ્બો, આપત્તિં આરોપેત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૨૦૬. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઉપવાળો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે આપત્તિયા અનુયુઞ્જિયમાનો અવજાનિત્વા પટિજાનાતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાતિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરતિ, સમ્પજાનમુસા ‘ભાસતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઉપવાળસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઉપવાળો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે આપત્તિયા અનુયુઞ્જિયમાનો અવજાનિત્વા પટિજાનાતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાતિ, અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસતિ. સઙ્ઘો ઉપવાળસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઉપવાળસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મસ્સ કરણં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘કતં સઙ્ઘેન ઉપવાળસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૨૦૭. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, ધમ્મિકાનિ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મસ્સ કરણાનિ. અસુચિ ચ હોતિ, અલજ્જી ચ, સાનુવાદો ચ, તસ્સ સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ ધમ્મેન, સમગ્ગેન – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મિકાનિ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મસ્સ કરણાનિ.

અધમ્મકમ્મદ્વાદસકં

૨૦૮. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં અધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, અવિનયકમ્મઞ્ચ, દુવૂપસન્તઞ્ચ. અસમ્મુખા કતં હોતિ, અપ્પટિપુચ્છાકતં હોતિ, અપ્પટિઞ્ઞાય કતં હોતિ…પે… અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં અધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, અવિનયકમ્મઞ્ચ, દુવૂપસન્તઞ્ચ.

ધમ્મકમ્મદ્વાદસકં

૨૦૯. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં ધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, વિનયકમ્મઞ્ચ, સુવૂપસન્તઞ્ચ. સમ્મુખા કતં હોતિ, પટિપુચ્છાકતં હોતિ, પટિઞ્ઞાય કતં હોતિ…પે… ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં ધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, વિનયકમ્મઞ્ચ, સુવૂપસન્તઞ્ચ.

આકઙ્ખમાનછક્કં

૨૧૦. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય. ભણ્ડનકારકો હોતિ કલહકારકો વિવાદકારકો ભસ્સકારકો સઙ્ઘે અધિકરણકારકો; બાલો હોતિ અબ્યત્તો આપત્તિબહુલો અનપદાનો; ગિહિસંસટ્ઠો વિહરતિ અનનુલોમિકેહિ ગિહિસંસગ્ગેહિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય.

‘‘અપરેહિપિ, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય. અધિસીલે સીલવિપન્નો હોતિ, અજ્ઝાચારે આચારવિપન્નો હોતિ, અતિદિટ્ઠિયા દિટ્ઠિવિપન્નો હોતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે…પે….

‘‘અપરેહિપિ, ભિક્ખવે…પે… બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય.

‘‘તિણ્ણં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય. એકો ભણ્ડનકારકો હોતિ…પે… સઙ્ઘે અધિકરણકારકો; એકો બાલો હોતિ અબ્યત્તો આપત્તિબહુલો અનપદાનો; એકો ગિહિસંસટ્ઠો વિહરતિ અનનુલોમિકેહિ ગિહિસંસગ્ગેહિ – ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણં ભિક્ખૂનં આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય.

‘‘અપરેસમ્પિ, ભિક્ખવે, તિણ્ણં ભિક્ખૂનં આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય. એકો અધિસીલે સીલવિપન્નો હોતિ, એકો અજ્ઝાચારે આચારવિપન્નો હોતિ, એકો અતિદિટ્ઠિયા દિટ્ઠિવિપન્નો હોતિ – ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે…પે….

‘‘અપરેસમ્પિ, ભિક્ખવે…પે… એકો બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, એકો ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, એકો સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ – ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણં ભિક્ખૂનં આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય.

અટ્ઠારસવત્તં

૨૧૧. ‘‘તસ્સપાપિયસિકાકમ્મકતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના –

ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, ન ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિ સાદિતબ્બા, સમ્મતેનપિ ભિક્ખુનિયો ન ઓવદિતબ્બા…પે… ન ભિક્ખૂહિ સમ્પયોજેતબ્બ’’ન્તિ. અથ ખો સઙ્ઘો ઉપવાળસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં અકાસિ.

૭. તિણવત્થારકં

૨૧૨. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂનં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘અમ્હાકં ખો ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય [કક્ખળતાય વાળતાય (સ્યા. કં.)] ભેદાય સંવત્તેય્ય. કથં નુ ખો અમ્હેહિ પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. તત્ર ચે ભિક્ખૂનં [તત્ર ચે ભિક્ખવે ભિક્ખૂનં (સ્યા.)] એવં હોતિ – ‘અમ્હાકં ખો ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં; સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્યા’તિ, અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપં અધિકરણં તિણવત્થારકેન વૂપસમેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, વૂપસમેતબ્બં. સબ્બેહેવ એકજ્ઝં સન્નિપતિતબ્બં, સન્નિપતિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇમં અધિકરણં તિણવત્થારકેન વૂપસમેય્ય, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્ત’’ન્તિ. ‘‘એકતોપક્ખિકાનં ભિક્ખૂનં બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સકો પક્ખો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, અહં યા ચેવ આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, આયસ્મન્તાનઞ્ચેવ અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેય્યં, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્ત’’ન્તિ.

‘‘અથાપરેસં એકતોપક્ખિકાનં ભિક્ખૂનં બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સકો પક્ખો ઞાપેતબ્બો –

૨૧૩. ‘‘અથાપરેસં એકતોપક્ખિકાનં ભિક્ખૂનં બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં યા ચેવ ઇમેસં આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, ઇમેસઞ્ચેવ આયસ્મન્તાનં અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેય્યં, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. અહં યા ચેવ ઇમેસં આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, ઇમેસઞ્ચેવ આયસ્મન્તાનં અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેમિ, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ અમ્હાકં ઇમાસં આપત્તીનં સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસના, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દેસિતા અમ્હાકં ઇમા આપત્તિયો સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૨૧૪. ‘‘અથાપરેસં એકતોપક્ખિકાનં ભિક્ખૂનં બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં યા ચેવ ઇમેસં આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, ઇમેસઞ્ચેવ આયસ્મન્તાનં અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેય્યં, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. અહં યા ચેવ ઇમેસં આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, ઇમેસઞ્ચેવ આયસ્મન્તાનં અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેમિ, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ અમ્હાકં ઇમાસં આપત્તીનં સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસના, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, તે ભિક્ખૂ તાહિ આપત્તીહિ વુટ્ઠિતા હોન્તિ, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં, ઠપેત્વા દિટ્ઠાવિકમ્મં, ઠપેત્વા યે ન તત્થ હોન્તી’’તિ.

૮. અધિકરણં

૨૧૫. તેન ખો પન સમયેન (ભિક્ખૂપિ ભિક્ખૂહિ વિવદન્તિ,) [( ) નત્થિ (સી. સ્યા. કં.)] ભિક્ખૂપિ ભિક્ખુનીહિ વિવદન્તિ, ભિક્ખુનિયોપિ ભિક્ખૂહિ વિવદન્તિ, છન્નોપિ ભિક્ખુ ભિક્ખુનીનં અનુપખજ્જ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં વિવદતિ, ભિક્ખુનીનં પક્ખં ગાહેતિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છન્નો ભિક્ખુ ભિક્ખુનીનં અનુપખજ્જ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં વિવદિસ્સતિ, ભિક્ખુનીનં પક્ખં ગાહેસ્સતીતિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

[પરિ. ૨૭૫] ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અધિકરણાનિ – વિવાદાધિકરણં, અનુવાદાધિકરણં, આપત્તાધિકરણં, કિચ્ચાધિકરણં [કિચ્ચાધિકરણઞ્ચ (ક.)].

‘‘તત્થ કતમં વિવાદાધિકરણં [પરિ. ૩૧૪]? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ [ભિક્ખૂ ભિક્ખું (ક.)] વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા, વિનયોતિ વા અવિનયોતિ વા, ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ વા અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ વા, આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ વા અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ વા, પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ વા અપ્પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ વા, આપત્તીતિ વા અનાપત્તીતિ વા, લહુકા આપત્તીતિ વા ગરુકા આપત્તીતિ વા, સાવસેસા આપત્તીતિ વા અનવસેસા આપત્તીતિ વા, દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા? યં તત્થ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો નાનાવાદો અઞ્ઞથાવાદો વિપચ્ચતાય વોહારો મેધગં – ઇદં વુચ્ચતિ વિવાદાધિકરણં.

‘‘તત્થ કતમં અનુવાદાધિકરણં? [પરિ. ૩૧૫] ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું અનુવદન્તિ સીલવિપત્તિયા વા આચારવિપત્તિયા વા દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા આજીવવિપત્તિયા વા. યો તત્થ અનુવાદો અનુવદના અનુલ્લપના અનુભણના અનુસમ્પવઙ્કતા અબ્ભુસ્સહનતા અનુબલપ્પદાનં – ઇદં વુચ્ચતિ અનુવાદાધિકરણં.

‘‘તત્થ કતમં આપત્તાધિકરણં? પઞ્ચપિ આપત્તિક્ખન્ધા આપત્તાધિકરણં, સત્તપિ આપત્તિક્ખન્ધા આપત્તાધિકરણં – ઇદં વુચ્ચતિ આપત્તાધિકરણં.

‘‘તત્થ કતમં કિચ્ચાધિકરણં? [પરિ. ૩૧૭] યા સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચયતા, કરણીયતા, અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં, ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં – ઇદં વુચ્ચતિ કિચ્ચાધિકરણં.

૨૧૬. ‘‘વિવાદાધિકરણસ્સ કિં મૂલં? છ વિવાદમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં. તીણિપિ અકુસલમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં, તીણિપિ કુસલમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં. [પરિ. ૨૭૨; અ. નિ. ૨.૩૫-૩૬; મ. નિ. ૩.૪૪] કતમાનિ છ વિવાદમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કોધનો હોતિ ઉપનાહી. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કોધનો હોતિ ઉપનાહી, સો સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સઙ્ઘેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી હોતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ…પે… સઙ્ઘેપિ…પે… સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી, સો સઙ્ઘે વિવાદં જનેતિ. યો હોતિ વિવાદો બહુજનાહિતાય બહુજનાસુખાય બહુનો જનસ્સ અનત્થાય અહિતાય દુક્ખાય દેવમનુસ્સાનં. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, વિવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ પહાનાય વાયમેય્યાથ. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, વિવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ન સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ આયતિં અનવસ્સવાય પટિપજ્જેય્યાથ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ પહાનં હોતિ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ આયતિં અનવસ્સવો હોતિ.

[પરિ.૨૭૨] ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મક્ખી હોતિ પળાસી…પે… ઇસ્સુકી હોતિ મચ્છરી, સઠો હોતિ માયાવી, પાપિચ્છો હોતિ મિચ્છાદિટ્ઠી, સન્દિટ્ઠિપરામાસી હોતિ આધાનગ્ગાહી દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્દિટ્ઠિપરામાસી હોતિ આધાનગ્ગાહી દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી, સો સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સઙ્ઘેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી હોતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ…પે… સઙ્ઘેપિ…પે… સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી, સો સઙ્ઘે વિવાદં જનેતિ. યો હોતિ વિવાદો બહુજનાહિતાય બહુજનાસુખાય બહુનો જનસ્સ અનત્થાય અહિતાય દુક્ખાય દેવમનુસ્સાનં. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, વિવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ પહાનાય વાયમેય્યાથ. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, વિવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ન સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ આયતિં અનવસ્સવાય પટિપજ્જેય્યાથ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ પહાનં હોતિ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ વિવાદમૂલસ્સ આયતિં અનવસ્સવો હોતિ. ઇમાનિ છ વિવાદમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

‘‘કતમાનિ તીણિ અકુસલમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ લુદ્ધચિત્તા વિવદન્તિ, દુટ્ઠચિત્તા વિવદન્તિ, મૂળ્હચિત્તા વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા, વિનયોતિ વા અવિનયોતિ વા, ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ વા અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ વા, આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ વા અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ વા, પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ વા અપ્પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ વા, આપત્તીતિ વા અનાપત્તીતિ વા, લહુકા આપત્તીતિ વા ગરુકા આપત્તીતિ વા, સાવસેસા આપત્તીતિ વા અનવસેસા આપત્તીતિ વા, દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા. ઇમાનિ તીણિ અકુસલમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

‘‘કતમાનિ તીણિ કુસલમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અલુદ્ધચિત્તા વિવદન્તિ, અદુટ્ઠચિત્તા વિવદન્તિ, અમૂળ્હચિત્તા વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા…પે… દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા. ઇમાનિ તીણિ કુસલમૂલાનિ વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

૨૧૭. [પરિ. ૨૭૨] ‘‘અનુવાદાધિકરણસ્સ કિં મૂલં? છ અનુવાદમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં. તીણિપિ અકુસલમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં, તીણિપિ કુસલમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં, કાયોપિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં, વાચાપિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં. ‘‘કતમાનિ છ અનુવાદમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કોધનો હોતિ ઉપનાહી. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કોધનો હોતિ ઉપનાહી, સો સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સઙ્ઘેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી હોતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ…પે… સઙ્ઘેપિ…પે… સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી, સો સઙ્ઘે અનુવાદં જનેતિ. યો હોતિ અનુવાદો બહુજનાહિતાય બહુજનાસુખાય બહુનો જનસ્સ અનત્થાય અહિતાય દુક્ખાય દેવમનુસ્સાનં. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, અનુવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ પહાનાય વાયમેય્યાથ. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, અનુવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ન સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ આયતિં અનવસ્સવાય પટિપજ્જેય્યાથ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ પહાનં હોતિ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ આયતિં અનવસ્સવો હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મક્ખી હોતિ પળાસી…પે… ઇસ્સુકી હોતિ મચ્છરી, સઠો હોતિ માયાવી, પાપિચ્છો હોતિ મિચ્છાદિટ્ઠી, સન્દિટ્ઠિપરામાસી હોતિ આધાનગ્ગાહી દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્દિટ્ઠિપરામાસી હોતિ આધાનગ્ગાહી દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી, સો સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સઙ્ઘેપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી હોતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્થરિપિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મેપિ…પે… સઙ્ઘેપિ…પે… સિક્ખાયપિ ન પરિપૂરકારી, સો સઙ્ઘે અનુવાદં જનેતિ. યો હોતિ અનુવાદો બહુજનાહિતાય બહુજનાસુખાય બહુનો જનસ્સ અનત્થાય અહિતાય દુક્ખાય દેવમનુસ્સાનં. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, અનુવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ પહાનાય વાયમેય્યાથ. એવરૂપઞ્ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, અનુવાદમૂલં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ન સમનુપસ્સેય્યાથ, તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, તસ્સેવ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ આયત્તિં અનવસ્સવાય પટિપજ્જેય્યાથ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ પહાનં હોતિ. એવમેતસ્સ પાપકસ્સ અનુવાદમૂલસ્સ આયતિં અનવસ્સવો હોતિ. ઇમાનિ છ અનુવાદમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

‘‘કતમાનિ તીણિ અકુસલમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું લુદ્ધચિત્તા અનુવદન્તિ, દુટ્ઠચિત્તા અનુવદન્તિ, મૂળ્હચિત્તા અનુવદન્તિ – સીલવિપત્તિયા વા, આચારવિપત્તિયા વા, દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા, આજીવવિપત્તિયા વા. ઇમાનિ તીણિ અકુસલમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

‘‘કતમાનિ તીણિ કુસલમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું અલુદ્ધચિત્તા અનુવદન્તિ, અદુટ્ઠચિત્તા અનુવદન્તિ, અમૂળ્હચિત્તા અનુવદન્તિ – સીલવિપત્તિયા વા, આચરવિપત્તિયા વા, દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા, આજીવવિપત્તિયા વા. ઇમાનિ તીણિ કુસલમૂલાનિ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

‘‘કતમો કાયો [કતમો ચ કાયો (સ્યા. કં.)] અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધેકચ્ચો દુબ્બણ્ણો હોતિ, દુદ્દસ્સિકો, ઓકોટિમકો, બહ્વાબાધો, કાણો વા, કુણી વા, ખઞ્જો વા, પક્ખહતો વા, યેન નં અનુવદન્તિ. અયં કાયો અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

‘‘કતમા વાચા અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં? ઇધેકચ્ચો દુબ્બચો હોતિ, મમ્મનો, એળગલવાચો, યાય નં અનુવદન્તિ. અયં વાચા અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલં.

૨૧૮. ‘‘આપત્તાધિકરણસ્સ કિં મૂલં? છ આપત્તિસમુટ્ઠાના આપત્તાધિકરણસ્સ મૂલં. અત્થાપત્તિ કાયતો સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો, ન ચિત્તતો. અત્થાપત્તિ વાચતો સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો, ન ચિત્તતો. અત્થાપત્તિ કાયતો ચ વાચતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન ચિત્તતો. અત્થાપત્તિ કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો. અત્થાપત્તિ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો. અત્થાપત્તિ કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ. ઇમે છ આપત્તિસમુટ્ઠાના આપત્તાધિકરણસ્સ મૂલં.

૨૧૯. ‘‘કિચ્ચાધિકરણસ્સ કિં મૂલં? કિચ્ચાધિકરણસ્સ એકં મૂલં – સઙ્ઘો.

૨૨૦. ‘‘વિવાદાધિકરણં કુસલં, અકુસલં, અબ્યાકતં. વિવાદાધિકરણં સિયા કુસલં, સિયા અકુસલં, સિયા અબ્યાકતં. તત્થ કતમં વિવાદાધિકરણં કુસલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ કુસલચિત્તા વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા…પે… દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા. યં તત્થ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો નાનાવાદો અઞ્ઞથાવાદો વિપચ્ચતાય વોહારો મેધગં – ઇદં વુચ્ચતિ વિવાદાધિકરણં કુસલં.

‘‘તત્થ કતમં વિવાદાધિકરણં અકુસલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અકુસલચિત્તા વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા…પે… દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા. યં તત્થ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો નાનાવાદો અઞ્ઞથાવાદો વિપચ્ચતાય વોહારો મેધગં – ઇદં વુચ્ચતિ વિવાદાધિકરણં અકુસલં.

‘‘તત્થ કતમં વિવાદાધિકરણં અબ્યાકતં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અબ્યાકતચિત્તા વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા…પે… દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા. યં તત્થ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો નાનાવાદો અઞ્ઞથાવાદો વિપચ્ચતાય વોહારો મેધગં – ઇદં વુચ્ચતિ વિવાદાધિકરણં અબ્યાકતં.

૨૨૧. ‘‘અનુવાદાધિકરણં કુસલં, અકુસલં, અબ્યાકતં. અનુવાદાધિકરણં સિયા કુસલં, સિયા અકુસલં, સિયા અબ્યાકતં. તત્થ કતમં અનુવાદાધિકરણં કુસલં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું કુસલચિત્તા અનુવદન્તિ – સીલવિપત્તિયા વા, આચારવિપત્તિયા વા, દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા, આજીવવિપત્તિયા વા. યો તત્થ અનુવાદો અનુવદના અનુલ્લપના અનુભણના અનુસમ્પવઙ્કતા અબ્ભુસ્સહનતા અનુબલપ્પદાનં – ઇદં વુચ્ચતિ અનુવાદાધિકરણં કુસલં.

‘‘તત્થ કતમં અનુવાદાધિકરણં અકુસલં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું અકુસલચિત્તા અનુવદન્તિ – સીલવિપત્તિયા વા, આચારવિપત્તિયા વા, દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા, આજીવવિપત્તિયા વા. યો તત્થ અનુવાદો અનુવદના અનુલ્લપના અનુભણના અનુસમ્પવઙ્કતા અબ્ભુસ્સહનતા અનુબલપ્પદાનં – ઇદં વુચ્ચતિ અનુવાદાધિકરણં અકુસલં.

‘‘તત્થ કતમં અનુવાદાધિકરણં અબ્યાકતં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું અબ્યાકતચિત્તા અનુવદન્તિ – સીલવિપત્તિયા વા, આચારવિપત્તિયા વા, દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા, આજીવવિપત્તિયા વા. યો તત્થ અનુવાદો અનુવદના અનુલ્લપના અનુભણના અનુસમ્પવઙ્કતા અબ્ભુસ્સહનતા અનુબલપ્પદાનં – ઇદં વુચ્ચતિ અનુવાદાધિકરણં અબ્યાકતં.

૨૨૨. ‘‘આપત્તાધિકરણં કુસલં [ઇદં પદં કેસુચિ નત્થિ], અકુસલં, અબ્યાકતં? આપત્તાધિકરણં સિયા અકુસલં, સિયા અબ્યાકતં; નત્થિ આપત્તાધિકરણં કુસલં. તત્થ કતમં આપત્તાધિકરણં અકુસલં? યં જાનન્તો સઞ્જાનન્તો ચેચ્ચ અભિવિતરિત્વા વીતિક્કમો – ઇદં વુચ્ચતિ આપત્તાધિકરણં અકુસલં.

‘‘તત્થ કતમં આપત્તાધિકરણં અબ્યાકતં? યં અજાનન્તો અસઞ્જાનન્તો અચેચ્ચ અનભિવિતરિત્વા વીતિક્કમો – ઇદં વુચ્ચતિ આપત્તાધિકરણં અબ્યાકતં.

૨૨૩. ‘‘કિચ્ચાધિકરણં કુસલં, અકુસલં, અબ્યાકતં? કિચ્ચાધિકરણં સિયા કુસલં, સિયા અકુસલં, સિયા અબ્યાકતં. તત્થ કતમં કિચ્ચાધિકરણં કુસલં? યં સઙ્ઘો કુસલચિત્તો કમ્મં કરોતિ – અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં, ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં – ઇદં વુચ્ચતિ કિચ્ચાધિકરણં કુસલં.

‘‘તત્થ કતમં કિચ્ચાધિકરણં અકુસલં? યં સઙ્ઘો અકુસલચિત્તો કમ્મં કરોતિ – અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં, ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં – ઇદં વુચ્ચતિ કિચ્ચાધિકરણં અકુસલં.

‘‘તત્થ કતમં કિચ્ચાધિકરણં અબ્યાકતં? યં સઙ્ઘો અબ્યાકતચિત્તો કમ્મં કરોતિ – અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં, ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં – ઇદં વુચ્ચતિ કિચ્ચાધિકરણં અબ્યાકતં.

૨૨૪. [પરિ. ૩૫૫] ‘‘વિવાદો વિવાદાધિકરણં, વિવાદો નો અધિકરણં, અધિકરણં નો વિવાદો, અધિકરણઞ્ચેવ વિવાદો ચ. સિયા વિવાદો વિવાદાધિકરણં, સિયા વિવાદો નો અધિકરણં, સિયા અધિકરણં નો વિવાદો, સિયા અધિકરણઞ્ચેવ વિવાદો ચ.

‘‘તત્થ કતમો વિવાદો વિવાદાધિકરણં? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા…પે… દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા. યં તત્થ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો નાનાવાદો અઞ્ઞથાવાદો વિપચ્ચતાય વોહારો મેધગં – અયં વિવાદો વિવાદાધિકરણં.

‘‘તત્થ કતમો વિવાદો નો અધિકરણં? માતાપિ પુત્તેન વિવદતિ, પુત્તોપિ માતરા વિવદતિ, પિતાપિ પુત્તેન વિવદતિ, પુત્તોપિ પિતરા વિવદતિ, ભાતાપિ ભાતરા વિવદતિ, ભાતાપિ ભગિનિયા વિવદતિ, ભગિનીપિ ભાતરા વિવદતિ, સહાયોપિ સહાયેન વિવદતિ – અયં વિવાદો નો અધિકરણં.

‘‘તત્થ કતમં અધિકરણં નો વિવાદો? અનુવાદાધિકરણં, આપત્તાધિકરણં, કિચ્ચાધિકરણં – ઇદં અધિકરણં નો વિવાદો.

‘‘તત્થ કતમં અધિકરણઞ્ચેવ વિવાદો ચ? વિવાદાધિકરણં અધિકરણઞ્ચેવ વિવાદો ચ.