૧. પઠમભાણવારો

૪૪૬. તેન ખો પન સમયેન વસ્સસતપરિનિબ્બુતે ભગવતિ વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ વેસાલિયં દસ વત્થૂનિ દીપેન્તિ – કપ્પતિ સિઙ્ગિલોણકપ્પો, કપ્પતિ દ્વઙ્ગુલકપ્પો, કપ્પતિ ગામન્તરકપ્પો, કપ્પતિ આવાસકપ્પો, કપ્પતિ અનુમતિકપ્પો, કપ્પતિ આચિણ્ણકપ્પો, કપ્પતિ અમથિતકપ્પો, કપ્પતિ જળોગિં પાતું, કપ્પતિ અદસકં નિસીદનં, કપ્પતિ જાતરૂપરજતન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વજ્જીસુ ચારિકં ચરમાનો યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ તદહુપોસથે કંસપાતિં [કંસચાટિં (સ્યા.)] ઉદકેન પૂરેત્વા મજ્ઝે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ઠપેત્વા આગતાગતે વેસાલિકે ઉપાસકે એવં વદન્તિ – ‘‘દેથાવુસો, સઙ્ઘસ્સ કહાપણમ્પિ અડ્ઢમ્પિ પાદમ્પિ માસકરૂપમ્પિ. ભવિસ્સતિ સઙ્ઘસ્સ પરિક્ખારેન કરણીય’’ન્તિ. એવં વુત્તે આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વેસાલિકે ઉપાસકે એતદવોચ – ‘‘માવુસો, અદત્થ સઙ્ઘસ્સ કહાપણમ્પિ અડ્ઢમ્પિ પાદમ્પિ માસકરૂપમ્પિ. ન કપ્પતિ સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં જાતરૂપરજતં; ન સાદિયન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; ન પટિગ્ગણ્હન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; નિક્ખિત્તમણિસુવણ્ણા સમણા સક્યપુત્તિયા અપેતજાતરૂપરજતા’’તિ. એવમ્પિ ખો વેસાલિકા ઉપાસકા આયસ્મતા યસેન કાકણ્ડકપુત્તેન વુચ્ચમાના અદંસુયેવ સઙ્ઘસ્સ કહાપણમ્પિ અડ્ઢમ્પિ પાદમ્પિ માસકરૂપમ્પિ.

અથ ખો વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન તં હિરઞ્ઞં ભિક્ખગ્ગેન [ભિક્ખુગ્ગેન (સ્યા.)] પટિવીસં [પટિવિંસં (સી.), પટિવિસં (સ્યા.)] ઠપેત્વા ભાજેસું. અથ ખો વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં યસં કાકણ્ડકપુત્તં એતદવોચું – ‘‘એસો તે, આવુસો યસ, હિરઞ્ઞસ્સ પટિવીસો’’તિ. ‘‘નત્થિ, મે આવુસો, હિરઞ્ઞસ્સ પટિવીસો, નાહં હિરઞ્ઞં સાદિયામી’’તિ. અથ ખો વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ – ‘‘અયં આવુસો યસો કાકણ્ડકપુત્તો ઉપાસકે સદ્ધે પસન્ને અક્કોસતિ, પરિભાસતિ, અપ્પસાદં કરોતિ; હન્દસ્સ મયં પટિસારણીયકમ્મં કરોમા’’તિ તે. તસ્સ પટિસારણીયકમ્મં અકંસુ. અથ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વેસાલિકે વજ્જિપુત્તકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘ભગવતા, આવુસો, પઞ્ઞત્તં – ‘પટિસારણીયકમ્મકતસ્સ ભિક્ખુનો અનુદૂતો દાતબ્બો’તિ. દેથ મે, આવુસો, અનુદૂતં ભિક્ખુ’’ન્તિ.

અથ ખો વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ એકં ભિક્ખું સમ્મન્નિત્વા આયસ્મતો યસસ્સ કાકણ્ડકપુત્તસ્સ અનુદૂતં અદંસુ. અથ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો અનુદૂતેન ભિક્ખુના સદ્ધિં વેસાલિં પવિસિત્વા વેસાલિકે ઉપાસકે એતદવોચ – ‘‘અહં કિરાયસ્મન્તે ઉપાસકે સદ્ધે પસન્ને અક્કોસામિ, પરિભાસામિ, અપ્પસાદં કરોમિ; યોહં અધમ્મં અધમ્મોતિ વદામિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ વદામિ, અવિનયં અવિનયોતિ વદામિ, વિનયં વિનયોતિ વદામિ.

૪૪૭. ‘‘એકમિદં, આવુસો, સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો, આવુસો, ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – [અ. નિ. ૪.૫૦] ‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠા ચન્દિમસૂરિયા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. કતમે ચત્તારો? અબ્ભં, ભિક્ખવે, ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા ચન્દિમસૂરિયા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ ન વિરોચન્તિ. મહિકા, ભિક્ખવે, ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા ચન્દિમસૂરિયા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ, ધૂમરજો, ભિક્ખવે, ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા ચન્દિમસૂરિયા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. રાહુ, ભિક્ખવે, અસુરિન્દો ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા ચન્દિમસૂરિયા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠા ચન્દિમસૂરિયા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારોમે સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠા એકે સમણબ્રાહ્મણા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. કતમે ચત્તારો? સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા સુરં પિવન્તિ, મેરયં પિવન્તિ, સુરામેરયપાના અપ્પટિવિરતા – અયં, ભિક્ખવે, પઠમો સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા એકે સમણબ્રાહ્મણા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. પુન ચપરં, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તિ, મેથુનધમ્મા અપ્પટિવિરતા – અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા એકે સમણબ્રાહ્મણા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. પુન ચપરં, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા જાતરૂપરજતં સાદિયન્તિ, જાતરૂપરજતપ્પટિગ્ગહણા અપ્પટિવિરતા – અયં, ભિક્ખવે, તતિયો સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા એકે સમણબ્રાહ્મણા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. પુન ચપરં, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ; મિચ્છાજીવા અપ્પટિવિરતા – અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠા એકે સમણબ્રાહ્મણા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠા એકે સમણબ્રાહ્મણા ન તપન્તિ, ન ભાસન્તિ, ન વિરોચન્તિ’. ‘‘ઇદમવોચાવુસો, ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘રાગદોસપરિક્લિટ્ઠા, એકે સમણબ્રાહ્મણા;

અવિજ્જાનિવુટા [અવિજ્જાનીવુતા (સ્યા.)] પોસા, પિયરૂપાભિનન્દિનો.

‘‘સુરં પિવન્તિ મેરયં, પટિસેવન્તિ મેથુનં;

રજતં જાતરૂપઞ્ચ, સાદિયન્તિ અવિદ્દસૂ.

‘‘મિચ્છાજીવેન જીવન્તિ, એકે સમણબ્રાહ્મણા;

એતે ઉપક્કિલેસા વુત્તા, બુદ્ધેનાદિચ્ચબન્ધુના.

‘‘યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠા, એકે સમણબ્રાહ્મણા;

ન તપન્તિ ન ભાસન્તિ, અસુદ્ધા સરજા મગા.

‘‘અન્ધકારેન ઓનદ્ધા, તણ્હાદાસા સનેત્તિકા;

વડ્ઢેન્તિ કટસિં ઘોરં, આદિયન્તિ પુનબ્ભવન્તિ.

‘‘એવંવાદી કિરાહં આયસ્મન્તે ઉપાસકે સદ્ધે પસન્ને અક્કોસામિ, પરિભાસામિ, અપ્પસાદં કરોમિ; યોહં અધમ્મં અધમ્મોતિ વદામિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ વદામિ, અવિનયં અવિનયોતિ વદામિ, વિનયં વિનયોતિ વદામિ.

૪૪૮. [સં. નિ. ૪.૩૬૨ ઇદં વત્થુ આગતં] ‘‘એકમિદં, આવુસો, સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન રાજન્તેપુરે રાજપરિસાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરકથા ઉદપાદિ – ‘કપ્પતિ સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં જાતરૂપરજતં; સાદિયન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; પટિગ્ગણ્હન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજત’ન્તિ. તેન ખો પનાવુસો સમયેન, મણિચૂળકો ગામણી તસ્સં પરિસાયં નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો, આવુસો, મણિચૂળકો ગામણી તં પરિસં એતદવોચ – ‘મા અય્યા એવં અવચુત્થ. ન કપ્પતિ સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં જાતરૂપરજતં; ન સાદિયન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; ન પટિગ્ગણ્હન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; નિક્ખિત્તમણિસુવણ્ણા સમણા સક્યપુત્તિયા અપેતજાતરૂપરજતા’તિ. અસક્ખિ ખો, આવુસો, મણિચૂળકો ગામણી તં પરિસં સઞ્ઞાપેતું.

‘‘અથ ખો, આવુસો, મણિચૂળકો ગામણી તં પરિસં સઞ્ઞાપેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો, આવુસો, મણિચૂળકો ગામણી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘ઇધ, ભન્તે, રાજન્તેપુરે રાજપરિસાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરકથા ઉદપાદિ – કપ્પતિ સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં જાતરૂપરજતં; સાદિયન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; પટિગ્ગણ્હન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતન્તિ. એવં વુત્તે અહં ભન્તે, તં પરિસં એતદવોચં – મા અય્યા એવં અવચુત્થ. ન કપ્પતિ સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં જાતરૂપરજતં; ન સાદિયન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; ન પટિગ્ગણ્હન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; નિક્ખિત્તમણિસુવણ્ણા સમણા સક્યપુત્તિયા અપેતજાતરૂપરજતાતિ. અસક્ખિં ખો અહં, ભન્તે, તં પરિસં સઞ્ઞાપેતું. કચ્ચાહં, ભન્તે, એવં બ્યાકરમાનો વુત્તવાદી ચેવ ભગવતો હોમિ, ન ચ ભગવન્તં અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખામિ, ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મં બ્યાકરોમિ, ન ચ કોચિ સહધમ્મિકો વાદાનુવાદો ગારય્હં ઠાનં આગચ્છતી’તિ? ‘તગ્ઘ ત્વં, ગામણિ, એવં બ્યાકરમાનો વુત્તવાદી ચેવ મે હોસિ; ન ચ મં અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખસિ [પારા. ૫૮૨], ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મં બ્યાકરોસિ, ન ચ કોચિ સહધમ્મિકો વાદાનુવાદો ગારય્હં ઠાનં આગચ્છતિ. ન હિ, ગામણિ, કપ્પતિ સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં જાતરૂપરજતં; ન સાદિયન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; ન પટિગ્ગણ્હન્તિ સમણા સક્યપુત્તિયા જાતરૂપરજતં; નિક્ખિત્તમણિસુવણ્ણા સમણા સક્યપુત્તિયા અપેતજાતરૂપરજતા. યસ્સ ખો, ગામણિ, જાતરૂપરજતં કપ્પતિ, પઞ્ચપિ તસ્સ કામગુણા કપ્પન્તિ. યસ્સ પઞ્ચ કામગુણા કપ્પન્તિ એકંસેનેતં, ગામણિ, ધારેય્યાસિ – અસ્સમણધમ્મો અસક્યપુત્તિયધમ્મોતિ. અપિ ચાહં, ગામણિ, એવં વદામિ તિણં તિણત્થિકેન પરિયેસિતબ્બં; દારુ દારુત્થિકેન પરિયેસિતબ્બં; સકટં સકટત્થિકેન પરિયેસિતબ્બં; પુરિસો પુરિસત્થિકેન પરિયેસિતબ્બો. ન ત્વેવાહં, ગામણિ, કેનચિ પરિયાયેન જાતરૂપરજતં સાદિતબ્બં પરિયેસિતબ્બન્તિ વદામી’તિ.

૪૪૯. ‘‘એકમિદં, આવુસો, સમયં ભગવા રાજગહે આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં આરબ્ભ જાતરૂપરજતં પટિક્ખિપિ, સિક્ખાપદઞ્ચ પઞ્ઞપેસિ. એવંવાદી કિરાહં આયસ્મન્તે ઉપાસકે સદ્ધે પસન્ને અક્કોસામિ, પરિભાસામિ, અપ્પસાદં કરોમિ; યોહં અધમ્મં અધમ્મોતિ વદામિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ વદામિ, અવિનયં અવિનયોતિ વદામિ, વિનયં વિનયોતિ વદામી’’તિ.

એવં વુત્તે વેસાલિકા ઉપાસકા આયસ્મન્તં યસં કાકણ્ડકપુત્તં એતદવોચું – ‘‘એકોવ ભન્તે, અય્યો યસો કાકણ્ડકપુત્તો સમણો સક્યપુત્તિયો. સબ્બેવિમે અસ્સમણા અસક્યપુત્તિયા. વસતુ, ભન્તે, અય્યો યસો કાકણ્ડકપુત્તો વેસાલિયં. મયં અય્યસ્સ યસસ્સ કાકણ્ડકપુત્તસ્સ ઉસ્સુક્કં કરિસ્સામ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાન’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વેસાલિકે ઉપાસકે સઞ્ઞાપેત્વા અનુદૂતેન ભિક્ખુના સદ્ધિં આરામં અગમાસિ.

અથ ખો વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ અનુદૂતં ભિક્ખું પુચ્છિંસુ – ‘‘ખમાપિતાવુસો, યસેન કાકણ્ડકપુત્તેન વેસાલિકા ઉપાસકા’’તિ? ‘‘ઉપાસકેહિ પાપિકં નો, આવુસો, કતં. એકોવ યસો કાકણ્ડકપુત્તો સમણો સક્યપુત્તિયો કતો. સબ્બેવ મયં અસ્સમણા અસક્યપુત્તિયા કતા’’તિ. અથ ખો વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ – ‘‘અયં, આવુસો, યસો કાકણ્ડકપુત્તો અમ્હેહિ અસમ્મતો ગિહીનં પકાસેસિ; હન્દસ્સ મયં ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોમા’’તિ. તે તસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કત્તુકામા સન્નિપતિંસુ. અથ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા કોસમ્બિયં પચ્ચુટ્ઠાસિ.

૪૫૦. અથ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો પાવેય્યકાનઞ્ચ [પાઠેય્યકાનઞ્ચ (સ્યા.)] અવન્તિદક્ખિણાપથકાનઞ્ચ ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છન્તુ આયસ્મન્તા; ઇમં અધિકરણં આદિયિસ્સામ. પુરે અધમ્મો દિપ્પતિ, ધમ્મો પટિબાહિય્યતિ; અવિનયો દિપ્પતિ, વિનયો પટિબાહિય્યતિ; પુરે અધમ્મવાદિનો બલવન્તો હોન્તિ, ધમ્મવાદિનો દુબ્બલા હોન્તિ; અવિનયવાદિનો બલવન્તો હોન્તિ, વિનયવાદિનો દુબ્બલા હોન્તી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સમ્ભૂતો સાણવાસી અહોગઙ્ગે પબ્બતે પટિવસતિ. અથ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો યેન અહોગઙ્ગો પબ્બતો, યેનાયસ્મા સમ્ભૂતો સાણવાસી તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સમ્ભૂતં સાણવાસિં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો આયસ્મન્તં સમ્ભૂતં સાણવાસિં એતદવોચ – ‘‘ઇમે, ભન્તે, વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ વેસાલિયં દસ વત્થૂનિ દીપેન્તિ – કપ્પતિ સિઙ્ગિલોણકપ્પો, કપ્પતિ દ્વઙ્ગુલકપ્પો, કપ્પતિ ગામન્તરકપ્પો, કપ્પતિ આવાસકપ્પો, કપ્પતિ અનુમતિકપ્પો, કપ્પતિ આચિણ્ણકપ્પો, કપ્પતિ અમથિતકપ્પો, કપ્પતિ જળોગિં પાતું, કપ્પતિ અદસકં નિસીદનં, કપ્પતિ જાતરૂપરજતન્તિ. હન્દ મયં, ભન્તે, ઇમં અધિકરણં આદિયિસ્સામ. પુરે અધમ્મો દિપ્પતિ, ધમ્મો પટિબાહિય્યતિ; અવિનયો દિપ્પતિ, વિનયો પટિબાહિય્યતિ; પુરે અધમ્મવાદિનો બલવન્તો હોન્તિ, ધમ્મવાદિનો દુબ્બલા હોન્તિ; અવિનયવાદિનો બલવન્તો હોન્તિ, વિનયવાદિનો દુબ્બલા હોન્તી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા સમ્ભૂતો સાણવાસી આયસ્મતો યસસ્સ કાકણ્ડકપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો સટ્ઠિમત્તા પાવેય્યકા ભિક્ખૂ – સબ્બે આરઞ્ઞિકા, સબ્બે પિણ્ડપાતિકા, સબ્બે પંસુકૂલિકા, સબ્બે તેચીવરિકા, સબ્બેવ અરહન્તો – અહોગઙ્ગે પબ્બતે સન્નિપતિંસુ. અટ્ઠાસીતિમત્તા અવન્તિદક્ખિણાપથકા ભિક્ખૂ – અપ્પેકચ્ચે આરઞ્ઞિકા, અપ્પેકચ્ચે પિણ્ડપાતિકા, અપ્પેકચ્ચે પંસુકૂલિકા, અપ્પેકચ્ચે તેચીવરિકા, સબ્બેવ અરહન્તો – અહોગઙ્ગે પબ્બતે સન્નિપતિંસુ. અથ ખો થેરાનં ભિક્ખૂનં મન્તયમાનાનં એતદહોસિ – ‘‘ઇદં ખો અધિકરણં કક્ખળઞ્ચ, વાળઞ્ચ; કં નુ ખો મયં પક્ખં લભેય્યામ, યેન મયં ઇમસ્મિં અધિકરણે બલવન્તતરા અસ્સામા’’તિ.

૪૫૧. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા રેવતો સોરેય્યે પટિવસતિ – બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. અથ ખો થેરાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો આયસ્મા રેવતો સોરેય્યે પટિવસતિ – બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. સચે મયં આયસ્મન્તં રેવતં પક્ખં લભિસ્સામ, એવં મયં ઇમસ્મિં અધિકરણે બલવન્તતરા અસ્સામા’’તિ. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા રેવતો – દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય – થેરાનં ભિક્ખૂનં મન્તયમાનાનં. સુત્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇદં ખો અધિકરણં કક્ખળઞ્ચ વાળઞ્ચ. ન ખો મેતં પતિરૂપં યોહં એવરૂપે અધિકરણે ઓસક્કેય્યં. ઇદાનિ ચ પન તે ભિક્ખૂ આગચ્છિસ્સન્તિ. સોહં તેહિ આકિણ્ણો ન ફાસુ ગમિસ્સામિ. યંનૂનાહં પટિકચ્ચેવ ગચ્છેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા રેવતો સોરેય્યા સઙ્કસ્સં અગમાસિ.

અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ સોરેય્યં ગન્ત્વા પુચ્છિંસુ – ‘‘કહં આયસ્મા રેવતો’’તિ? તે એવમાહંસુ – ‘‘એસાયસ્મા રેવતો સઙ્કસ્સં ગતો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રેવતો સઙ્કસ્સા કણ્ણકુજ્જં [કન્નકુજ્જં (સી.)] અગમાસિ. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ સઙ્કસ્સં ગન્ત્વા પુચ્છિંસુ – ‘‘કહં આયસ્મા રેવતો’’તિ? તે એવમાહંસુ – ‘‘એસાયસ્મા રેવતો કણ્ણકુજ્જં ગતો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રેવતો કણ્ણકુજ્જા ઉદુમ્બરં અગમાસિ. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ કણ્ણકુજ્જં ગન્ત્વા પુચ્છિંસુ – ‘‘કહં આયસ્મા રેવતો’’તિ? તે એવમાહંસુ – ‘‘એસાયસ્મા રેવતો ઉદુમ્બરં ગતો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રેવતો ઉદુમ્બરા અગ્ગળપુરં અગમાસિ. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ ઉદુમ્બરં ગન્ત્વા પુચ્છિંસુ – ‘‘કહં આયસ્મા રેવતો’’તિ? તે એવમાહંસુ – ‘‘એસાયસ્મા રેવતો અગ્ગળપુરં ગતો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રેવતો અગ્ગળપુરા સહજાતિં [સહંજાતિં (ક.)] અગમાસિ. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ અગ્ગળપુરં ગન્ત્વા પુચ્છિંસુ – ‘‘કહં આયસ્મા રેવતો’’તિ? તે એવમાહંસુ – ‘‘એસાયસ્મા રેવતો સહજાતિં ગતો’’તિ. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં રેવતં સહજાતિયં સમ્ભાવેસું.

૪૫૨. અથ ખો આયસ્મા સમ્ભૂતો સાણવાસી આયસ્મન્તં યસં કાકણ્ડકપુત્તં એતદવોચ – ‘‘અયં, આવુસો, આયસ્મા રેવતો બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. સચે મયં આયસ્મન્તં રેવતં પઞ્હં પુચ્છિસ્સામ, પટિબલો આયસ્મા રેવતો એકેનેવ પઞ્હેન સકલમ્પિ રત્તિં વીતિનામેતું. ઇદાનિ ચ પનાયસ્મા રેવતો અન્તેવાસિકં [અન્તેવાસિં (સ્યા.)] સરભાણકં ભિક્ખું અજ્ઝેસિસ્સતિ. સો ત્વં તસ્સ ભિક્ખુનો સરભઞ્ઞપરિયોસાને આયસ્મન્તં રેવતં ઉપસઙ્કમિત્વા ઇમાનિ દસ વત્થૂનિ પુચ્છેય્યાસી’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો આયસ્મતો સમ્ભૂતસ્સ સાણવાસિસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો આયસ્મા રેવતો અન્તેવાસિકં સરભાણકં ભિક્ખું અજ્ઝેસિ. અથ ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો તસ્સ ભિક્ખુનો સરભઞ્ઞપરિયોસાને યેનાયસ્મા રેવતો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં રેવતં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો આયસ્મન્તં રેવતં એતદવોચ – ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, સિઙ્ગિલોણકપ્પો’’તિ? ‘‘કો સો, આવુસો, સિઙ્ગિલોણકપ્પો’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, સિઙ્ગિના લોણં પરિહરિતું – યત્થ અલોણકં ભવિસ્સતિ તત્થ પરિભુઞ્જિસ્સામી’’તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, દ્વઙ્ગુલકપ્પો’’તિ? ‘‘કો સો, આવુસો, દ્વઙ્ગુલકપ્પો’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, દ્વઙ્ગુલાય છાયાય વીતિવત્તાય, વિકાલે ભોજનં ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, ગામન્તરકપ્પો’’તિ? ‘‘કો સો, આવુસો, ગામન્તરકપ્પો’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે – ઇદાનિ ગામન્તરં ગમિસ્સામીતિ – ભુત્તાવિના પવારિતેન અનતિરિત્તં ભોજનં ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, આવાસકપ્પો’’તિ? ‘‘કો સો, આવુસો, આવાસકપ્પો’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, સમ્બહુલા આવાસા સમાનસીમા નાનુપોસથં કાતુ’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, અનુમતિકપ્પો’’તિ? ‘‘કો સો, આવુસો, અનુમતિકપ્પો’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, વગ્ગેન સઙ્ઘેન કમ્મં કાતું – આગતે ભિક્ખૂ અનુમાનેસ્સામા’’તિ [અનુજાનિસ્સામાતિ, અનુજાનેસ્સામાતિ, અનુમતિં આનેસ્સામાતિ (ક.)]? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, આચિણ્ણકપ્પો’’તિ? ‘‘કો સો, આવુસો, આચિણ્ણકપ્પો’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, ઇદં મે ઉપજ્ઝાયેન અજ્ઝાચિણ્ણં, ઇદં મે આચરિયેન અજ્ઝાચિણ્ણં, તં અજ્ઝાચરિતુ’’ન્તિ? ‘‘આચિણ્ણકપ્પો ખો, આવુસો, એકચ્ચો કપ્પતિ, એકચ્ચો ન કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, અમથિતકપ્પો’’તિ? ‘‘કો સો, આવુસો, અમથિતકપ્પો’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, યં તં ખીરં ખીરભાવં વિજહિતં, અસમ્પત્તં દધિભાવં, તં ભુત્તાવિના પવારિતેન અનતિરિત્તં પાતુ’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, જળોગિં પાતુ’’ન્તિ? ‘‘કા સા, આવુસો, જળોગી’’તિ? ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, યા સા સુરા આસુતા, અસમ્પત્તા મજ્જભાવં, સા પાતુ’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, અદસકં નિસીદન’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘કપ્પતિ, ભન્તે, જાતરૂપરજત’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, કપ્પતી’’તિ. ‘‘ઇમે, ભન્તે, વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ વેસાલિયં ઇમાનિ દસ વત્થૂનિ દીપેન્તિ. હન્દ મયં, ભન્તે, ઇમં અધિકરણં આદિયિસ્સામ. પુરે અધમ્મો દિપ્પતિ, ધમ્મો પટિબાહિય્યતિ; અવિનયો દિપ્પતિ, વિનયો પટિબાહિય્યતિ; પુરે અધમ્મવાદિનો બલવન્તો હોન્તિ, ધમ્મવાદિનો દુબ્બલા હોન્તિ; અવિનયવાદિનો બલવન્તો હોન્તિ, વિનયવાદિનો દુબ્બલા હોન્તી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા રેવતો આયસ્મતો યસસ્સ કાકણ્ડકપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસિ.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.