૨. ખુદ્દાનુખુદ્દકસિક્ખાપદકથા

૪૪૧. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો થેરે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘ભગવા મં, ભન્તે, પરિનિબ્બાનકાલે એવમાહ – ‘આકઙ્ખમાનો, આનન્દ, સઙ્ઘો મમચ્ચયેન ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાનિ સમૂહનેય્યા’’’તિ. ‘‘પુચ્છિ પન ત્વં, આવુસો આનન્દ, ભગવન્તં – ‘કતમાનિ પન, ભન્તે, ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’’તિ? ‘‘ન ખોહં, ભન્તે, ભગવન્તં પુચ્છિં – ‘કતમાનિ પન, ભન્તે, ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’તિ. એકચ્ચે થેરા એવમાહંસુ – ‘‘ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઠપેત્વા, અવસેસાનિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’તિ. એકચ્ચે થેરા એવમાહંસુ – ‘‘ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઠપેત્વા, તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઠપેત્વા, અવસેસાનિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’તિ. એકચ્ચે થેરા એવમાહંસુ – ‘‘ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઠપેત્વા, તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઠપેત્વા, દ્વે અનિયતે ઠપેત્વા, અવસેસાનિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’તિ. એકચ્ચે થેરા એવમાહંસુ – ‘‘ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઠપેત્વા, તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઠપેત્વા, દ્વે અનિયતે ઠપેત્વા, તિંસ નિસ્સગ્ગિયે પાચિત્તિયે ઠપેત્વા, અવસેસાનિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’તિ. એકચ્ચે થેરા એવમાહંસુ – ‘‘ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઠપેત્વા, તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઠપેત્વા, દ્વે અનિયતે ઠપેત્વા, તિંસ નિસ્સગ્ગિયે પાચિત્તિયે ઠપેત્વા, દ્વેનવુતિ પાચિત્તિયે ઠપેત્વા, અવસેસાનિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’તિ. એકચ્ચે થેરા એવમાહંસુ – ‘‘ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઠપેત્વા, તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઠપેત્વા, દ્વે અનિયતે ઠપેત્વા, તિંસ નિસ્સગ્ગિયે પાચિત્તિયે ઠપેત્વા, દ્વેનવુતિ પાચિત્તિયે ઠપેત્વા, ચત્તારો પાટિદેસનીયે ઠપેત્વા, અવસેસાનિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’’તિ.

૪૪૨. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો સઙ્ઘં ઞાપેસિ –

‘‘સુણાતુ મે, આવુસો, સઙ્ઘો. સન્તમ્હાકં સિક્ખાપદાનિ ગિહિગતાનિ. ગિહિનોપિ જાનન્તિ – ‘ઇદં વો સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં કપ્પતિ, ઇદં વો ન કપ્પતી’તિ. સચે મયં ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાનિ સમૂહનિસ્સામ, ભવિસ્સન્તિ વત્તારો – ‘ધૂમકાલિકં સમણેન ગોતમેન સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં. યાવિમેસં સત્થા અટ્ઠાસિ તાવિમે સિક્ખાપદેસુ સિક્ખિંસુ. યતો ઇમેસં સત્થા પરિનિબ્બુતો, ન દાનિમે સિક્ખાપદેસુ સિક્ખન્તી’તિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો અપ્પઞ્ઞત્તં નપ્પઞ્ઞપેય્ય, પઞ્ઞત્તં ન સમુચ્છિન્દેય્ય, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, આવુસો, સઙ્ઘો. સન્તમ્હાકં સિક્ખાપદાનિ ગિહિગતાનિ. ગિહિનોપિ જાનન્તિ – ‘ઇદં વો સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં કપ્પતિ, ઇદં વો ન કપ્પતી’તિ. સચે મયં ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાનિ સમૂહનિસ્સામ, ભવિસ્સન્તિ વત્તારો – ‘ધૂમકાલિકં સમણેન ગોતમેન સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં. યાવિમેસં સત્થા અટ્ઠાસિ તાવિમે સિક્ખાપદેસુ સિક્ખિંસુ. યતો ઇમેસં સત્થા પરિનિબ્બુતો, ન દાનિમે સિક્ખાપદેસુ સિક્ખન્તી’તિ. સઙ્ઘો અપ્પઞ્ઞત્તં નપ્પઞ્ઞપેતિ, પઞ્ઞત્તં ન સમુચ્છિન્દતિ, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ અપ્પઞ્ઞત્તસ્સ અપ્પઞ્ઞાપના, પઞ્ઞત્તસ્સ અસમુચ્છેદો, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તના, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સઙ્ઘો અપ્પઞ્ઞત્તં નપ્પઞ્ઞપેતિ, પઞ્ઞત્તં ન સમુચ્છિન્દતિ, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૪૪૩. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચું – ‘‘ઇદં તે, આવુસો આનન્દ, દુક્કટં, યં ત્વં ભગવન્તં ન પુચ્છિ – ‘કતમાનિ પન, ભન્તે, ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’તિ. દેસેહિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘અહં ખો, ભન્તે, અસ્સતિયા ભગવન્તં ન પુચ્છિં – ‘કતમાનિ પન, ભન્તે, ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાની’તિ. નાહં તં દુક્કટં પસ્સામિ, અપિ ચાયસ્મન્તાનં સદ્ધાય દેસેમિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘ઇદમ્પિ તે, આવુસો આનન્દ, દુક્કટં, યં ત્વં ભગવતો વસ્સિકસાટિકં અક્કમિત્વા સિબ્બેસિ. દેસેહિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘અહં ખો, ભન્તે, ન અગારવેન ભગવતો વસ્સિકસાટિકં અક્કમિત્વા સિબ્બેસિં. નાહં તં દુક્કટં પસ્સામિ, અપિ ચાયસ્મન્તાનં સદ્ધાય દેસેમિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘ઇદમ્પિ તે, આવુસો આનન્દ, દુક્કટં, યં ત્વં માતુગામેહિ ભગવતો સરીરં પઠમં વન્દાપેસિ, તાસં રોદન્તીનં ભગવતો સરીરં અસ્સુકેન મક્ખિતં. દેસેહિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. અહં ખો, ભન્તે – માયિમાસં [માયિમા (સી. સ્યા.)] વિકાલે અહેસુન્તિ – માતુગામેહિ ભગવતો સરીરં પઠમં વન્દાપેસિં. નાહં તં દુક્કટં પસ્સામિ, અપિ ચાયસ્મન્તાનં સદ્ધાય દેસેમિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘ઇદમ્પિ તે, આવુસો આનન્દ, દુક્કટં, યં ત્વં ભગવતા ઓળારિકે નિમિત્તે કયિરમાને, ઓળારિકે ઓભાસે કયિરમાને, ન ભગવન્તં યાચિ – ‘તિટ્ઠતુ ભગવા કપ્પં, તિટ્ઠતુ સુગતો કપ્પં, બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ. દેસેહિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘અહં ખો, ભન્તે, મારેન પરિયુટ્ઠિતચિત્તો ન ભગવન્તં યાચિં – ‘તિટ્ઠતુ ભગવા કપ્પં, તિટ્ઠતુ સુગતો કપ્પં, બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ. નાહં તં દુક્કટં પસ્સામિ, અપિ ચાયસ્મન્તાનં સદ્ધાય દેસેમિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘ઇદમ્પિ તે, આવુસો આનન્દ, દુક્કટં યં ત્વં માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પબ્બજ્જં ઉસ્સુક્કં અકાસિ. દેસેહિ તં દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘અહં ખો, ભન્તે, અયં મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવતો માતુચ્છા આપાદિકા પોસિકા ખીરસ્સ દાયિકા ભગવન્તં જનેત્તિયા કાલઙ્કતાય થઞ્ઞં પાયેસીતિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પબ્બજ્જં ઉસ્સુક્કં અકાસિં. નાહં તં દુક્કટં પસ્સામિ, અપિ ચાયસ્મન્તાનં સદ્ધાય દેસેમિ તં દુક્કટ’’ન્તિ.

૪૪૪. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા પુરાણો દક્ખિણાગિરિસ્મિં ચારિકં ચરતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. અથ ખો આયસ્મા પુરાણો થેરેહિ ભિક્ખૂહિ ધમ્મે ચ વિનયે ચ સઙ્ગીતે દક્ખિણાગિરિસ્મિં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન રાજગહં યેન વેળુવનં કલન્દકનિવાપો યેન થેરા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા થેરેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં પુરાણં થેરા ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘થેરેહિ, આવુસો પુરાણ, ધમ્મો ચ વિનયો ચ સઙ્ગીતો. ઉપેહિ તં સઙ્ગીતિ’’ન્તિ. ‘‘સુસઙ્ગીતાવુસો, થેરેહિ ધમ્મો ચ વિનયો ચ. અપિચ યથેવ મયા ભગવતો સમ્મુખા સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં, તથેવાહં ધારેસ્સામી’’તિ.