૪. પટિસારણીયકમ્મં

૩૩. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સુધમ્મો મચ્છિકાસણ્ડે ચિત્તસ્સ ગહપતિનો આવાસિકો હોતિ, નવકમ્મિકો ધુવભત્તિકો. યદા ચિત્તો ગહપતિ સઙ્ઘં વા ગણં વા પુગ્ગલં વા નિમન્તેતુકામો હોતિ તદા ન આયસ્મન્તં સુધમ્મં અનપલોકેત્વા સઙ્ઘં વા ગણં વા પુગ્ગલં વા નિમન્તેતિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા થેરા ભિક્ખૂ, આયસ્મા ચ સારિપુત્તો, આયસ્મા ચ મહામોગ્ગલ્લાનો, આયસ્મા ચ મહાકચ્ચાનો, આયસ્મા ચ મહાકોટ્ઠિકો, આયસ્મા ચ મહાકપ્પિનો, આયસ્મા ચ મહાચુન્દો, આયસ્મા ચ અનુરુદ્ધો, આયસ્મા ચ રેવતો, આયસ્મા ચ ઉપાલિ, આયસ્મા ચ આનન્દો, આયસ્મા ચ રાહુલો, કાસીસુ ચારિકં ચરમાના યેન મચ્છિકાસણ્ડો તદવસરું.

અસ્સોસિ ખો ચિત્તો ગહપતિ થેરા કિર ભિક્ખૂ મચ્છિકાસણ્ડં અનુપ્પત્તાતિ. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ યેન થેરા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા થેરે ભિક્ખૂ અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો ચિત્તં ગહપતિં આયસ્મા સારિપુત્તો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ.

અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મતા સારિપુત્તેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો થેરે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેન્તુ મે, ભન્તે, થેરા સ્વાતનાય આગન્તુકભત્ત’’ન્તિ. અધિવાસેસું ખો થેરા ભિક્ખૂ [અધિવાસેસું ખો તે થેરા ભિક્ખૂ (સ્યા.)] તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ થેરાનં ભિક્ખૂનં અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના થેરે ભિક્ખૂ અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેનાયસ્મા સુધમ્મો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સુધમ્મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મન્તં સુધમ્મં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, અય્યો સુધમ્મો સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં થેરેહી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સુધમ્મો ‘પુબ્બે ખ્વાયં ચિત્તો ગહપતિ યદા સઙ્ઘં વા ગણં વા પુગ્ગલં વા નિમન્તેતુકામો ન મં અનપલોકેત્વા સઙ્ઘં વા ગણં વા પુગ્ગલં વા નિમન્તેતિ; સોદાનિ મં અનપલોકેત્વા થેરે ભિક્ખૂ નિમન્તેસિ; દુટ્ઠોદાનાયં ચિત્તો ગહપતિ અનપેક્ખો વિરત્તરૂપો મયી’તિ ચિત્તં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘અલં, ગહપતિ, નાધિવાસેમી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મન્તં સુધમ્મં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, અય્યો સુધમ્મો સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં થેરેહી’’તિ. ‘‘અલં, ગહપતિ, નાધિવાસેમી’’તિ. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ ‘કિં મે કરિસ્સતિ અય્યો સુધમ્મો અધિવાસેન્તો વા અનધિવાસેન્તો વા’તિ આયસ્મન્તં સુધમ્મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

૩૪. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન થેરાનં ભિક્ખૂનં પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેસિ. અથ ખો આયસ્મા સુધમ્મો ‘યંનૂનાહં ચિત્તસ્સ ગહપતિનો થેરાનં ભિક્ખૂનં પટિયત્તં પસ્સેય્ય’ન્તિ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ચિત્તસ્સ ગહપતિનો નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ યેનાયસ્મા સુધમ્મો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સુધમ્મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો ચિત્તં ગહપતિં આયસ્મા સુધમ્મો એતદવોચ – ‘‘પહૂતં ખો તે ઇદં, ગહપતિ, ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયત્તં; એકા ચ ખો ઇધ નત્થિ યદિદં તિલસઙ્ગુળિકા’’તિ. ‘‘બહુમ્હિ વત, ભન્તે, રતને બુદ્ધવચને [ભન્તે બુદ્ધવચને (સ્યા.)] વિજ્જમાને અય્યેન સુધમ્મેન યદેવ કિઞ્ચિ ભાસિતં યદિદં તિલસઙ્ગુળિકાતિ. ભૂતપુબ્બં, ભન્તે, દક્ખિણાપથકા વાણિજા પુરત્થિમં જનપદં અગમંસુ વાણિજ્જાય. તે તતો કુક્કુટિં આનેસું. અથ ખો સા, ભન્તે, કુક્કુટી કાકેન સદ્ધિં સંવાસં કપ્પેસિ. સા પોતકં જનેસિ. યદા ખો સો, ભન્તે, કુક્કુટપોતકો કાકવસ્સં વસ્સિતુકામો હોતિ, કાકકુક્કુટીતિ વસ્સતિ; યદા કુક્કુટિવસ્સં વસ્સિતુકામો હોતિ, કુક્કુટિકાકાતિ વસ્સતિ. એવમેવ ખો, ભન્તે, બહુમ્હિ રતને બુદ્ધવચને વિજ્જમાને અય્યેન સુધમ્મેન યદેવ કિઞ્ચિ ભાસિતં યદિદં તિલસંગુળિકા’’તિ. ‘‘અક્કોસસિ મં ત્વં, ગહપતિ, પરિભાસસિ મં ત્વં, ગહપતિ. એસો તે, ગહપતિ, આવાસો, પક્કમિસ્સામી’’તિ. ‘‘નાહં, ભન્તે, અય્યં સુધમ્મં અક્કોસામિ, પરિભાસામિ [ન પરિભાસામિ (સી. સ્યા.)]. વસતુ, ભન્તે, અય્યો સુધમ્મો મચ્છિકાસણ્ડે. રમણીયં અમ્બાટકવનં. અહં અય્યસ્સ સુધમ્મસ્સ ઉસ્સુક્કં કરિસ્સામિ, ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાન’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા સુધમ્મો ચિત્તં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘અક્કોસસિ મં ત્વં, ગહપતિ, પરિભાસસિ મં ત્વં, ગહપતિ. એસો તે, ગહપતિ, આવાસો, પક્કમિસ્સામી’’તિ. ‘‘કહં, ભન્તે, અય્યો સુધમ્મો ગમિસ્સતી’’તિ? ‘‘સાવત્થિં ખો અહં, ગહપતિ, ગમિસ્સામિ ભગવન્તં દસ્સનાયા’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભન્તે, યઞ્ચ અત્તના ભણિતં, યઞ્ચ મયા ભણિતં તં સબ્બં ભગવતો આરોચેહિ. અનચ્છરિયં ખો પનેતં, ભન્તે, યં અય્યો સુધમ્મો પુનદેવ મચ્છિકાસણ્ડં પચ્ચાગચ્છેય્યા’’તિ.

૩૫. અથ ખો આયસ્મા સુધમ્મો સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સાવત્થિ તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન સાવત્થિ જેતવનં અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સુધમ્મો યઞ્ચ અત્તના ભણિતં યઞ્ચ ચિત્તેન ગહપતિના ભણિતં તં સબ્બં ભગવતો આરોચેસિ.

વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, મોઘપુરિસ, અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, ચિત્તં ગહપતિં સદ્ધં પસન્નં દાયકં કારકં સઙ્ઘુપટ્ઠાકં હીનેન ખુંસેસ્સસિ, હીનેન વમ્ભેસ્સસિ? નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં કરોતુ – ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બોતિ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બં – પઠમં સુધમ્મો ભિક્ખુ ચોદેતબ્બો, ચોદેત્વા સારેતબ્બો, સારેત્વા આપત્તિં આરોપેતબ્બો, આપત્તિં આરોપેત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૩૬. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં સુધમ્મો ભિક્ખુ ચિત્તં ગહપતિં સદ્ધં પસન્નં દાયકં કારકં સઙ્ઘુપટ્ઠાકં હીનેન ખુંસેતિ, હીનેન વમ્ભેતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય – ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બોતિ. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં સુધમ્મો ભિક્ખુ ચિત્તં ગહપતિં સદ્ધં પસન્નં દાયકં કારકં સઙ્ઘુપટ્ઠાકં હીનેન ખુંસેતિ, હીનેન વમ્ભેતિ. સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ – ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બોતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ કરણં – ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બોતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ – સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં સુધમ્મો ભિક્ખુ ચિત્તં ગહપતિં સદ્ધં પસન્નં દાયકં કારકં સઙ્ઘુપટ્ઠાકં હીનેન ખુંસેતિ, હીનેન વમ્ભેતિ. સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ – ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બોતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ કરણં – ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બોતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘કતં સઙ્ઘેન સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં – ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બોતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

અધમ્મકમ્મદ્વાદસકં

૩૭. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં અધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, અવિનયકમ્મઞ્ચ, દુવૂપસન્તઞ્ચ. અસમ્મુખા કતં હોતિ, અપ્પટિપુચ્છા કતં હોતિ, અપ્પટિઞ્ઞાય કતં હોતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં અધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, અવિનયકમ્મઞ્ચ, દુવૂપસન્તઞ્ચ.

‘‘અપરેહિપિ, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં અધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, અવિનયકમ્મઞ્ચ, દુવૂપસન્તઞ્ચ. અનાપત્તિયા કતં હોતિ, અદેસનાગામિનિયા આપત્તિયા કતં હોતિ, દેસિતાય આપત્તિયા કતં હોતિ…પે… અચોદેત્વા કતં હોતિ, અસારેત્વા કતં હોતિ, આપત્તિં અનારોપેત્વા કતં હોતિ…પે… અસમ્મુખા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… અપ્પટિપુચ્છા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… અપ્પટિઞ્ઞાય કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… અનાપત્તિયા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… અદેસનાગામિનિયા આપત્તિયા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… દેસિતાય આપત્તિયા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… અચોદેત્વા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… અસારેત્વા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ…પે… આપત્તિં અનારોપેત્વા કતં હોતિ, અધમ્મેન કતં હોતિ, વગ્ગેન કતં હોતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં અધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, અવિનયકમ્મઞ્ચ, દુવૂપસન્તઞ્ચ.

પટિસારણીયકમ્મે અધમ્મકમ્મદ્વાદસકં નિટ્ઠિતં.

ધમ્મકમ્મદ્વાદસકં

૩૮. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં ધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, વિનયકમ્મઞ્ચ, સુવૂપસન્તઞ્ચ. સમ્મુખા કતં હોતિ, પટિપુચ્છા કતં હોતિ, પટિઞ્ઞાય કતં હોતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં ધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, વિનયકમ્મઞ્ચ, સુવૂપસન્તઞ્ચ.

‘‘અપરેહિપિ, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં ધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, વિનયકમ્મઞ્ચ, સુવૂપસન્તઞ્ચ. આપત્તિયા કતં હોતિ, દેસનાગામિનિયા આપત્તિયા કતં હોતિ, અદેસિતાય આપત્તિયા કતં હોતિ…પે… ચોદેત્વા કતં હોતિ, સારેત્વા કતં હોતિ, આપત્તિં આરોપેત્વા કતં હોતિ…પે… સમ્મુખા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… પટિપુચ્છા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… પટિઞ્ઞાય કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… આપત્તિયા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… દેસનાગામિનિયા આપત્તિયા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… અદેસિતાય આપત્તિયા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… ચોદેત્વા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… સારેત્વા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ…પે… આપત્તિં આરોપેત્વા કતં હોતિ, ધમ્મેન કતં હોતિ, સમગ્ગેન કતં હોતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં પટિસારણીયકમ્મં ધમ્મકમ્મઞ્ચ હોતિ, વિનયકમ્મઞ્ચ, સુવૂપસન્તઞ્ચ.

પટિસારણીયકમ્મે ધમ્મકમ્મદ્વાદસકં નિટ્ઠિતં.

આકઙ્ખમાનચતુક્કં

૩૯. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય. ગિહીનં અલાભાય પરિસક્કતિ, ગિહીનં અનત્થાય પરિસક્કતિ, ગિહીનં અનાવાસાય [અવાસાય (સી.)] પરિસક્કતિ, ગિહી અક્કોસતિ પરિભાસતિ, ગિહી ગિહીહિ ભેદેતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય.

‘‘અપરેહિપિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય. ગિહીનં બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ગિહીનં ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ગિહીનં સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ગિહી હીનેન ખુંસેતિ હીનેન વમ્ભેતિ, ગિહીનં ધમ્મિકં પટિસ્સવં ન સચ્ચાપેતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય.

‘‘પઞ્ચન્નં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય. એકો ગિહીનં અલાભાય પરિસક્કતિ, એકો ગિહીનં અનત્થાય પરિસક્કતિ, એકો ગિહીનં અનાવાસાય પરિસક્કતિ, એકો ગિહી અક્કોસતિ પરિભાસતિ, એકો ગિહી ગિહીહિ ભેદેતિ – ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નં ભિક્ખૂનં, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય.

‘‘અપરેસમ્પિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નં ભિક્ખૂનં, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય. એકો ગિહીનં બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, એકો ગિહીનં ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, એકો ગિહીનં સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, એકો ગિહી હીનેન ખુંસેતિ હીનેન વમ્ભેતિ, એકો ગિહીનં ધમ્મિકં પટિસ્સવં ન સચ્ચાપેતિ – ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નં ભિક્ખૂનં, આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો, પટિસારણીયકમ્મં કરેય્ય.

આકઙ્ખમાનચતુક્કં નિટ્ઠિતં.

અટ્ઠારસવત્તં

૪૦. ‘‘પટિસારણીયકમ્મકતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના – ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, ન ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિ સાદિતબ્બા, સમ્મતેનપિ ભિક્ખુનિયો ન ઓવદિતબ્બા. યાય આપત્તિયા સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મં કતં હોતિ સા આપત્તિ ન આપજ્જિતબ્બા, અઞ્ઞા વા તાદિસિકા, તતો વા પાપિટ્ઠતરા; કમ્મં ન ગરહિતબ્બં, કમ્મિકા ન ગરહિતબ્બા. ન પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો ઉપોસથો ઠપેતબ્બો, ન પવારણા ઠપેતબ્બા, ન સવચનીયં કાતબ્બં, ન અનુવાદો પટ્ઠપેતબ્બો, ન ઓકાસો કારેતબ્બો, ન ચોદેતબ્બો, ન સારેતબ્બો, ન ભિક્ખૂહિ સમ્પયોજેતબ્બ’’ન્તિ.

પટિસારણીયકમ્મે અટ્ઠારસવત્તં નિટ્ઠિતં.

૪૧. અથ ખો સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં અકાસિ – ‘‘ચિત્તો તે ગહપતિ ખમાપેતબ્બો’’તિ. સો સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મકતો મચ્છિકાસણ્ડં ગન્ત્વા મઙ્કુભૂતો નાસક્ખિ ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેતું. પુનદેવ સાવત્થિં પચ્ચાગઞ્છિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘ખમાપિતો તયા, આવુસો સુધમ્મ, ચિત્તો ગહપતી’’તિ? ‘‘ઇધાહં, આવુસો, મચ્છિકાસણ્ડં ગન્ત્વા મઙ્કુભૂતો નાસક્ખિં ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેતુ’’ન્તિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે…. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો અનુદૂતં દેતુ – ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેતું. એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે દાતબ્બો – પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો અનુદૂતં દદેય્ય ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેતું. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો અનુદૂતં દેતિ ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેતું. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો અનુદૂતસ્સ દાનં ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેતું, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો અનુદૂતો ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેતું. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૪૨. ‘‘તેન, ભિક્ખવે, સુધમ્મેન ભિક્ખુના અનુદૂતેન ભિક્ખુના સદ્ધિં મચ્છિકાસણ્ડં ગન્ત્વા ચિત્તો ગહપતિ ખમાપેતબ્બો – ‘ખમ, ગહપતિ, પસાદેમિ ત’ન્તિ. એવઞ્ચે વુચ્ચમાનો ખમતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે ખમતિ, અનુદૂતેન ભિક્ખુના વત્તબ્બો – ‘ખમ, ગહપતિ, ઇમસ્સ ભિક્ખુનો, પસાદેતિ ત’ન્તિ. એવઞ્ચે વુચ્ચમાનો ખમતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે ખમતિ, અનુદૂતેન ભિક્ખુના વત્તબ્બો – ‘ખમ, ગહપતિ, ઇમસ્સ ભિક્ખુનો, અહં તં પસાદેમી’તિ. એવઞ્ચે વુચ્ચમાનો ખમતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે ખમતિ, અનુદૂતેન ભિક્ખુના વત્તબ્બો – ‘ખમ, ગહપતિ, ઇમસ્સ ભિક્ખુનો, સઙ્ઘસ્સ વચનેના’તિ. એવઞ્ચે વુચ્ચમાનો ખમતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે ખમતિ, અનુદૂતેન ભિક્ખુના સુધમ્મો ભિક્ખુ [સુધમ્મં ભિક્ખું… સા આપત્તિ દેસાપેતબ્બાતિ (સી. સ્યા.)] ચિત્તસ્સ ગહપતિનો દસ્સનૂપચારં અવિજહાપેત્વા સવનૂપચારં અવિજહાપેત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કારાપેત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદાપેત્વા અઞ્જલિં પગ્ગણ્હાપેત્વા તં આપત્તિં દેસાપેતબ્બો’’તિ [સુધમ્મં ભિક્ખું… સા આપત્તિ દેસાપેતબ્બાતિ (સી. સ્યા.)].

અથ ખો આયસ્મા સુધમ્મો અનુદૂતેન ભિક્ખુના સદ્ધિં મચ્છિકાસણ્ડં ગન્ત્વા ચિત્તં ગહપતિં ખમાપેસિ. સો સમ્મા વત્તતિ, લોમં પાતેતિ, નેત્થારં વત્તતિ, ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેતિ – ‘‘અહં, આવુસો, સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મકતો સમ્મા વત્તામિ, લોમં પાતેમિ, નેત્થારં વત્તામિ. કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતુ.

નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકં

૪૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં. ઉપસમ્પાદેતિ, નિસ્સયં દેતિ, સામણેરં ઉપટ્ઠાપેતિ, ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિં સાદિયતિ, સમ્મતોપિ ભિક્ખુનિયો ઓવદતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં.

[પરિ. ૪૨૦] ‘‘અપરેહિપિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં. યાય આપત્તિયા સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મં કતં હોતિ તં આપત્તિં આપજ્જતિ, અઞ્ઞં વા તાદિસિકં, તતો વા પાપિટ્ઠતરં; કમ્મં ગરહતિ, કમ્મિકે ગરહતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં.

‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં. પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો ઉપોસથં ઠપેતિ, પવારણં ઠપેતિ, સવચનીયં કરોતિ, અનુવાદં પટ્ઠપેતિ, ઓકાસં કારેતિ, ચોદેતિ, સારેતિ, ભિક્ખૂહિ સમ્પયોજેતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં’’.

પટિસારણીયકમ્મે નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકં નિટ્ઠિતં.

પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકં

૪૪. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં. ન ઉપસમ્પાદેતિ, ન નિસ્સયં દેતિ, ન સામણેરં ઉપટ્ઠાપેતિ, ન ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિં સાદિયતિ, સમ્મતોપિ ભિક્ખુનિયો ન ઓવદતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં. યાય આપત્તિયા સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મં કતં હોતિ તં આપત્તિં ન આપજ્જતિ, અઞ્ઞં વા તાદિસિકં, તતો વા પાપિટ્ઠતરં; કમ્મં ન ગરહતિ, કમ્મિકે ન ગરહતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં.

‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં. ન પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો ઉપોસથં ઠપેતિ, ન પવારણં ઠપેતિ, ન સવચનીયં કરોતિ, ન અનુવાદં પટ્ઠપેતિ, ન ઓકાસં કારેતિ, ન ચોદેતિ, ન સારેતિ, ન ભિક્ખૂહિ સમ્પયોજેતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં.

પટિસારણીયકમ્મે પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકં નિટ્ઠિતં.

૪૫. ‘‘એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બં. તેન [તેન હિ (સ્યા. ક.)], ભિક્ખવે, સુધમ્મેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મકતો સમ્મા વત્તામિ, લોમં પાતેમિ, નેત્થારં વત્તામિ, પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ પટિપ્પસ્સદ્ધિં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં સુધમ્મો ભિક્ખુ સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મકતો સમ્મા વત્તતિ, લોમં પાતેતિ, નેત્થારં વત્તતિ, પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ પટિપ્પસ્સદ્ધિં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં સુધમ્મો ભિક્ખુ સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મકતો સમ્મા વત્તતિ, લોમં પાતેતિ, નેત્થારં વત્તતિ, પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ પટિપ્પસ્સદ્ધિં યાચતિ. સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ પટિપ્પસ્સદ્ધિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ – સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં સુધમ્મો ભિક્ખુ સઙ્ઘેન પટિસારણીયકમ્મકતો સમ્મા વત્તતિ, લોમં પાતેતિ, નેત્થારં વત્તતિ, પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ પટિપ્પસ્સદ્ધિં યાચતિ. સઙ્ઘો સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયસ્સ કમ્મસ્સ પટિપ્પસ્સદ્ધિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘પટિપ્પસ્સદ્ધં સઙ્ઘેન સુધમ્મસ્સ ભિક્ખુનો પટિસારણીયકમ્મં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

પટિસારણીયકમ્મં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.