૧. વાદયુત્તિવણ્ણના

૨૮૨. સબ્બં અત્થીતિ એત્થ યસ્મા પચ્ચુપ્પન્નં વિય અતીતાનાગતમ્પિ ધરમાનસભાવન્તિ પરવાદિનો લદ્ધિ, તસ્મા સબ્બન્તિ કાલવિભાગતો અતીતાદિભેદં સબ્બં. સો પન ‘‘યમ્પિ નત્થિ, તમ્પિ અત્થી’’તિ કાલવિમુત્તસ્સ વસેન અનુયોગો, તં અતિપ્પસઙ્ગદસ્સનવસેન પરવાદિપટિઞ્ઞાય દોસારોપનં. નયદસ્સનં વા અતીતાનાગતાનં નત્થિભાવસ્સ. અત્થીતિ પન અયં અત્થિભાવો યસ્મા દેસકાલાકારધમ્મેહિ વિના ન હોતિ, તસ્મા તં તાવ તેહિ સદ્ધિં યોજેત્વા અનુયોગં દસ્સેતું ‘‘સબ્બત્થ સબ્બમત્થી’’તિઆદિના પાળિ પવત્તા. તત્થ યદિપિ સબ્બત્થાતિ ઇદં સામઞ્ઞવચનં, તં પન યસ્મા વિસેસનિવિટ્ઠં હોતિ, પરતો ચ સબ્બેસૂતિ ધમ્મા વિભાગતો વુચ્ચન્તિ, તસ્મા ઓળારિકસ્સ પાકટસ્સ રૂપધમ્મસમુદાયસ્સ વસેન અત્થં દસ્સેતું અટ્ઠકથાયં ‘‘સબ્બત્થાતિ સબ્બસ્મિં સરીરે’’તિ વુત્તં, નિદસ્સનમત્તં વા એતં દટ્ઠબ્બં. તથા ચ કાણાદકાપિલેહિ પટિઞ્ઞાયમાના આકાસકાલાદિસત્તપકતિપુરિસા વિય પરવાદિના પટિઞ્ઞાયમાનં સબ્બં સબ્બબ્યાપીતિ આપન્નમેવ હોતીતિ. ‘‘સબ્બત્થ સરીરે’’તિ ચ ‘‘તિલે તેલ’’ન્તિ વિય બ્યાપને ભુમ્મન્તિ સરીરપરિયાપન્નેન સબ્બેન ભવિતબ્બન્તિ વુત્તં ‘‘સિરસિ પાદા…પે… અત્થો’’તિ.

સબ્બસ્મિં કાલે સબ્બમત્થીતિ યોજના. એતસ્મિં પક્ખેયેવસ્સ અઞ્ઞવાદો પરિદીપિતો સિયા ‘‘યં અત્થિ, અત્થેવ તં, યં નત્થિ, નત્થેવ તં, અસતો નત્થિ સમ્ભવો, સતો નત્થિ વિનાસો’’તિ. એવં સબ્બેનાકારેન સબ્બં સબ્બેસુ ધમ્મેસુ સબ્બં અત્થીતિ અત્થોતિ સમ્બન્ધો. ઇમેહિ પન પક્ખેહિ ‘‘સબ્બં સબ્બસભાવં, અનેકસત્તિનિચિતાભાવા અસતો નત્થિ સમ્ભવો’’તિ વાદો પરિદીપિતો સિયા. યોગરહિતન્તિ કેનચિ યુત્તાયુત્તલક્ખણસંયોગરહિતં. તં પન એકસભાવન્તિ સંયોગરહિતં નામ અત્થતો એકસભાવં, એકધમ્મોતિ અત્થો. એતેન દેવવાદીનં બ્રહ્મદસ્સનં અત્થેવાતિવાદો પરિદીપિતો સિયા. અત્થીતિ પુચ્છતીતિ યદિ સબ્બમત્થીતિ તવ વાદો, યથાવુત્તાય મમ દિટ્ઠિયા સમ્માદિટ્ઠિભાવો અત્થીતિ એકન્તેન તયા સમ્પટિચ્છિતબ્બો, તસ્મા ‘‘કિં સો અત્થી’’તિ પુચ્છતીતિ અત્થો.

વાદયુત્તિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.