૩. ઓધિસોકથાવણ્ણના

૨૭૪. ઓધિસોતિ ભાગસો, ભાગેનાતિ અત્થો. ભાગો નામ યસ્મા એકદેસો હોતિ, તસ્મા ‘‘એકદેસેન એકદેસેના’’તિ વુત્તં. તત્થ યદિ ચતુન્નં મગ્ગાનં વસેન સમુદયપક્ખિકસ્સ કિલેસગણસ્સ ચતુભાગેહિ પહાનં ‘‘ઓધિસો પહાન’’ન્તિ અધિપ્પેતં, ઇચ્છિતમેવેતં સકવાદિસ્સ ‘‘તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા દિટ્ઠિગતાનં પહાનાયા’’તિ ચ આદિવચનતો. યસ્મા પન મગ્ગો ચતૂસુ સચ્ચેસુ નાનાભિસમયવસેન કિચ્ચકરો, ન એકાભિસમયવસેનાતિ પરવાદિનો લદ્ધિ, તસ્મા યથા ‘‘મગ્ગો કાલેન દુક્ખં પરિજાનાતિ, કાલેન સમુદયં પજહતી’’તિઆદિના નાનક્ખણવસેન સચ્ચેસુ પવત્તતીતિ ઇચ્છિતો, એવં પચ્ચેકમ્પિ નાનક્ખણવસેન પવત્તેય્ય. તથા સતિ દુક્ખાદીનં એકદેસએકદેસમેવ પરિજાનાતિ પજહતીતિ દસ્સેતું પાળિયં ‘‘સોતાપત્તિ…પે… એકદેસે પજહતી’’તિઆદિ વુત્તં. સતિ હિ નાનાભિસમયે પઠમમગ્ગાદીહિ પહાતબ્બાનં સંયોજનત્તયાદીનં દુક્ખદસ્સનાદીહિ એકદેસએકદેસપ્પહાનં સિયાતિ એકદેસસોતાપત્તિમગ્ગટ્ઠાદિતા, તતો એવ એકદેસસોતાપન્નાદિતા ચ આપજ્જતિ અનન્તરફલત્તા લોકુત્તરકુસલાનં, ન ચ તં યુત્તં. ન હિ કાલભેદેન વિના સો એવ સોતાપન્નો, અસોતાપન્નો ચાતિ સક્કા વિઞ્ઞાતું. તેનાહ ‘‘એકદેસં સોતાપન્નો, એકદેસં ન સોતાપન્નો’’તિઆદિ.

અપિચાયં નાનાભિસમયવાદી એવં પુચ્છિતબ્બો ‘‘મગ્ગઞાણં સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝન્તં કિં આરમ્મણતો પટિવિજ્ઝતિ, ઉદાહુ કિચ્ચતો’’તિ. યદિ આરમ્મણતોતિ વદેય્ય, તસ્સ વિપસ્સનાઞાણસ્સ વિય દુક્ખસમુદયાનં અચ્ચન્તપરિચ્છેદસમુચ્છેદા ન યુત્તા તતો અનિસ્સટત્તા, તથા મગ્ગદસ્સનં. ન હિ સયમેવ અત્તાનં આરબ્ભ પવત્તતીતિ યુત્તં, મગ્ગન્તરપરિકપ્પનાયં અનવટ્ઠાનં આપજ્જતીતિ, તસ્મા તીણિ સચ્ચાનિ કિચ્ચતો, નિરોધં કિચ્ચતો આરમ્મણતો ચ પટિવિજ્ઝતીતિ એવમસમ્મોહતો પટિવિજ્ઝન્તસ્સ મગ્ગઞાણસ્સ નત્થેવ નાનાભિસમયો. વુત્તઞ્હેતં ‘‘યો, ભિક્ખવે, દુક્ખં પસ્સતિ, દુક્ખસમુદયમ્પિ સો પસ્સતી’’તિઆદિ. ન ચેતં કાલન્તરદસ્સનં સન્ધાય વુત્તં. ‘‘યો નુ ખો, આવુસો, દુક્ખં પસ્સતિ, દુક્ખસમુદયમ્પિ સો પસ્સતિ, દુક્ખનિરોધમ્પિ…પે… દુક્ખનિરોધગામિનિપટિપદમ્પિ સો પસ્સતી’’તિ (સં. નિ. ૫.૧૧૦૦) એકસચ્ચદસ્સનસમઙ્ગિનો અઞ્ઞસચ્ચદસ્સનસમઙ્ગિભાવવિચારણાયં તદત્થસાધનત્થં આયસ્મતા ગવંપતિત્થેરેન આભતત્તા પચ્ચેકઞ્ચ સચ્ચત્તયદસ્સનસ્સ યોજિતત્તા. અઞ્ઞથા પુરિમદિટ્ઠસ્સ પુન અદસ્સનતો સમુદયાદિદસ્સને દુક્ખાદિદસ્સનમયોજનીયં સિયા. ન હિ લોકુત્તરમગ્ગો લોકિયમગ્ગો વિય કતકારિભાવેન પવત્તતિ સમુચ્છેદકત્તા. તથા યોજને ચ સબ્બં દસ્સનં દસ્સનન્તરપરન્તિ દસ્સનાનુપરમો સિયા. એવં આગમતો યુત્તિતો ચ નાનાભિસમયસ્સ અસમ્ભવતો પચ્ચેકં મગ્ગાનં ઓધિસો પહાનં નત્થીતિ નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં.

ઓધિસોકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.