૧. વાદયુત્તિપરિહાનિકથાવણ્ણના

૨૩૯. ઇદં સુત્તન્તિ ઇદં લક્ખણમત્તં દટ્ઠબ્બં. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો પરિહાનાય સંવત્તન્તી’’તિ (અ. નિ. ૫.૧૪૯-૧૫૦) ઇદમ્પિ હિ સુત્તં અનાગામિઆદીનંયેવ પરિહાનિનિસ્સયો, ન અરહતો. સમયવિમુત્તોતિ અટ્ઠસમાપત્તિલાભિનો સેક્ખસ્સેતં નામં. યથાહ –

‘‘કતમો ચ પુગ્ગલો સમયવિમુત્તો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કાલેન કાલં સમયેન સમયં અટ્ઠ વિમોક્ખે કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા એકચ્ચે આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ. અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો સમયવિમુત્તો’’તિ (પુ. પ. ૧).

‘‘પરિહાનિધમ્મો’’તિ ચ પુથુજ્જનો ચ એકચ્ચો ચ સેક્ખો અધિપ્પેતો, ન અરહાતિ. તસ્માતિ યસ્મા યથાદસ્સિતાનિ સુત્તાનિ અનાગામિઆદીનં પરિહાનિલદ્ધિયા નિસ્સયો, ન અરહતો, તસ્મા. તં નિસ્સાય તં અપેક્ખિત્વા યસ્મા ‘‘અરહતોપી’’તિ એત્થ અરહતોપિ પરિહાનિ, કો પન વાદો અનાગામિઆદીનન્તિ અયમત્થો લબ્ભતિ, તસ્મા પિ-સદ્દસમ્પિણ્ડિતમત્થં દસ્સેન્તો ‘‘અરહતોપિ…પે… યોજેતબ્બ’’ન્તિ આહ. યસ્મા વા કામઞ્ચેત્થ દુતિયસુત્તં સેક્ખવસેન આગતં, પઠમતતિયસુત્તાનિ પન અસેક્ખવસેનપિ આગતાનીતિ તેસં લદ્ધિ, તસ્મા ‘‘અરહતોપી’’તિ અટ્ઠકથાયં વુત્તં. તેનાહ ‘‘ઇદં સુત્તં અરહતો’’તિઆદિ.

તતિયસ્મિન્તિ ‘‘સબ્બેસઞ્ઞેવ અરહન્તાનં પરિહાની’’તિ એતસ્મિં પઞ્હે. સો હિ ‘‘સબ્બેવ અરહન્તો’’તિઆદિના આગતેસુ તતિયો પઞ્હો. તેસન્તિ મુદિન્દ્રિયાનં. તતિયસ્મિમ્પીતિ પિ-સદ્દો વુત્તત્થસમુચ્ચયો. તેન પઠમપઞ્હં સમુચ્ચિનોતિ ‘‘તત્થપિ તિક્ખિન્દ્રિયા અધિપ્પેતા’’તિ.

સોયેવ ન પરિહાયતીતિ સોતાપન્નોયેવ સોતાપન્નભાવતો ન પરિહાયતીતિ અત્થો. ન ચેત્થ સકદાગામિભાવાપત્તિયા સોતાપન્નભાવાપગમો પરિહાનિ હોતિ વિસેસાધિગમભાવતો. પત્તવિસેસતો હિ પરિહાનીતિ. ઇતરેતિ સકદાગામિઆદિકા. ઉપરિમગ્ગત્થાયાતિ ઉપરિમગ્ગત્તયપટિલાભત્થાય ‘‘નિયતો’’તિ વુત્તમત્થં અગ્ગહેત્વા.

વાદયુત્તિપરિહાનિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.