૨. અબ્ભન્તરમાતિકાવણ્ણના

૨. તદત્થાનીતિ પટિચ્ચસમુપ્પાદત્થાનિ. પટિચ્ચ સમુપ્પજ્જતિ સઙ્ખારાદિકં એતસ્માતિ હિ પટિચ્ચસમુપ્પાદો, પચ્ચેકં અવિજ્જાદિકો પચ્ચયધમ્મો. તથા હિ વુત્તં સઙ્ખારપિટકે ‘‘દ્વાદસ પચ્ચયા, દ્વાદસ પટિચ્ચસમુપ્પાદા’’તિ. તેસન્તિ ખન્ધાદીનં. તથાદસ્સિતાનન્તિ ગણનુદ્દેસવિભાગમત્તેન દસ્સિતાનં. કસ્મા પનેત્થ પટિચ્ચસમુપ્પાદો દ્વાદસભાવેનેવ ગહિતો, નનુ તત્થ ભવો કમ્મભવાદિભેદેન, સોકાદયો ચ સરૂપતોયેવ ઇધ પાળિયં ગહિતાતિ ચોદનં સન્ધાયાહ ‘‘તત્થા’’તિઆદિ. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં ‘‘પઞ્ચવીસાધિકેન પદસતેના’’તિ એવં વુત્તે અટ્ઠકથાવચને. કમ્મભવસ્સ ભાવનભાવેન, ઉપપત્તિભવસ્સ ભવનભાવેન. પદત્થતો પન કમ્મભવો ભવતિ એતસ્માતિ ભવો, ઇતરો ભવતિ, ભવનં વાતિ. તન્નિદાનદુક્ખભાવેનાતિ જરામરણનિદાનદુક્ખભાવેન.

‘‘સબ્બાપિ ધમ્મસઙ્ગણી ધાતુકથાય માતિકા’’તિ ઇદમ્પિ ધાતુકથાય માતિકાકિત્તનમેવાતિ ‘‘સબ્બાપિ…પે… માતિકાતિ અયં ધાતુકથામાતિકાતો બહિદ્ધા વુત્તા’’તિ વચનં અસમ્ભાવેન્તો ‘‘અથ વા’’તિઆદિમાહ. પકરણન્તરગતા વુત્તા ધાતુકથાય માતિકાભાવેનાતિ અત્થો. કામઞ્ચેત્થ માતિકાભાવેન વુત્તા, પકરણન્તરગતત્તા પન અઞ્ઞતો ગહેતબ્બરૂપા ઇતો બહિભૂતા નામ હોન્તિ, સરૂપતો ગહિતાવ પઞ્ચક્ખન્ધાતિઆદિકા અબ્ભન્તરા. તેનાહ ‘‘સરૂપતો દસ્સેત્વા ઠપિતત્તા’’તિ. માતિકાય અસઙ્ગહિતત્તાતિ માતિકાય સરૂપેન અસઙ્ગહિતત્તા, ન અઞ્ઞથા. ન હિ માતિકાય અસઙ્ગહિતો કોચિ પદત્થો અત્થિ. વિકિણ્ણભાવેનાતિ ખન્ધવિભઙ્ગાદીસુ વિસું વિસું કિણ્ણભાવેન વિસટભાવેન.