૩. તતિયકથિનસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૯૭-૪૯૯. તતિયે પાળિયં ચીવરપચ્ચાસા નિક્ખિપિતુન્તિ એત્થ ચીવરપચ્ચાસાય સતિયા નિક્ખિપિતુન્તિ એવમત્થો ગહેતબ્બો. ભણ્ડિકાબદ્ધાનિ ભણ્ડિકબદ્ધાનીતિપિ પઠન્તિ, ભણ્ડિકં કત્વા બદ્ધાનીતિ અત્થો. નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુનાતિ એત્થ પુરિમસિક્ખાપદે વિય સામિવસેનેવ કરણવચનસ્સ અત્થો વેદિતબ્બો.

૫૦૦. અનત્થતે કથિને ચીવરમાસે ભિક્ખુનો ઉપ્પન્નચીવરં અનધિટ્ઠિતં અવિકપ્પિતં તસ્મિં માસે ઠપેતું વટ્ટતીતિ આહ ‘‘એકં પચ્છિમકત્તિકમાસં ઠપેત્વા’’તિ. કેચિ પન ‘‘કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં, એતં અકાલચીવરન્તિ વચનતો અનત્થતે કથિને પચ્છિમકત્તિકમાસસઙ્ખાતે ચીવરમાસે ઉપ્પન્નચીવરસ્સપિ પચ્ચાસાચીવરે અસતિ દસાહપરિહારોયેવ, તતો પરં ઠપેતું ન વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ, તં અટ્ઠકથાય ન સમેતિ. તથા હિ અચ્ચેકચીવરસિક્ખાપદટ્ઠકથાયં (પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૪૬-૬૪૯ આદયો) ‘‘પવારણમાસસ્સ જુણ્હપક્ખપઞ્ચમિયં ઉપ્પન્નસ્સ અચ્ચેકચીવરસ્સ અનત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકો માસો, અત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકા પઞ્ચ માસા પરિહારો’’તિ વુત્તં. તમેવ ચ પરિહારં સન્ધાય ‘‘છટ્ઠિતો પટ્ઠાય પન ઉપ્પન્નં અનચ્ચેકચીવરમ્પિ પચ્ચુદ્ધરિત્વા ઠપિતચીવરમ્પિ એતં પરિહારં લભતિયેવા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૪૬-૬૪૯) વુત્તં. તસ્મા ચીવરમાસે દસાહતો પરમ્પિ અનધિટ્ઠિતં અવિકપ્પિતમ્પિ ઠપેતું વટ્ટતિ.

યદિ એવં ‘‘કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં, એતં અકાલચીવર’’ન્તિ ઇદં કસ્મા વુત્તન્તિ ચે? અકાલચીવરસામઞ્ઞતો અત્થુદ્ધારવસેન વુત્તં પઠમાનિયતે સોતસ્સ રહો વિય. એકાદસમાસે સત્તમાસે ચ ઉપ્પન્નઞ્હિ ચીવરં વુત્થવસ્સેહિ સેસેહિ ચ સમ્મુખીભૂતેહિ ભાજેતું લબ્ભતીતિ અકાલચીવરં નામ જાતં. કાલે પન ‘‘સઙ્ઘસ્સ ઇદં અકાલચીવરં દમ્મી’’તિ અનુદ્દિસિત્વા ‘‘સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ દિન્નં વુત્થવસ્સેહિયેવ ભાજેતબ્બં, ન અઞ્ઞેહીતિ કાલચીવરન્તિ વુચ્ચતિ. આદિસ્સ દિન્નં પન સમ્મુખીભૂતેહિ સબ્બેહિયેવ ભાજેતબ્બન્તિ અકાલચીવરં, તસ્મા કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નસ્સ વુત્થવસ્સેહિ સેસેહિ ચ સમ્પત્તેહિ ભાજનીયત્તા અકાલચીવરસામઞ્ઞતો ‘‘કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં, એતં અકાલચીવર’’ન્તિ અત્થુદ્ધારવસેન વુત્તં. યદિ એવં ‘‘એકપુગ્ગલસ્સ વા ઇદં તુય્હં દમ્મીતિ દિન્ન’’ન્તિ કસ્મા વુત્તં. ન હિ પુગ્ગલસ્સ આદિસ્સ દિન્નં કેનચિ ભાજનીયં હોતીતિ? નાયં વિરોધો આદિસ્સ વચનસામઞ્ઞતો લબ્ભમાનમત્થં દસ્સેતું તથા વુત્તત્તા.

એવં પન અવત્વાતિ ‘‘તતો ચે ઉત્તરિ’’ન્તિ ઇમસ્સ ‘‘માસપરમતો ઉત્તરિ’’ન્તિ પદભાજનં અવત્વા. તાવ ઉપ્પન્નં પચ્ચાસાચીવરન્તિ પચ્ચત્તવચનં ‘‘અત્તનો ગતિકં કરોતી’’તિ કરણકિરિયાય કત્તુભાવતો. અન્તરા ઉપ્પન્નઞ્હિ પચ્ચાસાચીવરં માસપરમં મૂલચીવરં ઠપેતું અદત્વા અત્તનો દસાહપરમતાય એવ પરિચ્છિન્દતીતિ અત્તનો ગતિકં કરોતિ. તતો ઉદ્ધં મૂલચીવરન્તિ એત્થ પન મૂલચીવરન્તિ પચ્ચત્તવચનં. વીસતિમદિવસતો ઉદ્ધઞ્હિ ઉપ્પન્નં પચ્ચાસાચીવરં દસાહપરમં ગન્તું અદત્વા મૂલચીવરં અત્તના સદ્ધિં કરણસમ્બન્ધતામત્તેન સકકાલવસેન પરિચ્છિન્દતીતિ અત્તનો ગતિકં કરોતિ. પચ્ચાસાચીવરે પન લભિત્વા વિસું ઠપેન્તસ્સ દસાહં અનતિક્કન્તે નત્થિ તપ્પચ્ચયા આપત્તિ. પાળિયં દસાહા કારેતબ્બન્તિ એત્થ દસાહાતિ કરણત્થે નિસ્સક્કવચનં, દસાહેનાતિ અત્થો. પઞ્ચાહુપ્પન્નેતિઆદિં રસ્સં કત્વાપિ પઠન્તિ. એકવીસે ઉપ્પન્ને…પે… નવાહા કારેતબ્બન્તિઆદિ પચ્ચાસાચીવરસ્સ ઉપ્પન્નદિવસં ઠપેત્વા વુત્તં.

અઞ્ઞં પચ્ચાસાચીવરં…પે… કારેતબ્બન્તિ ઇદં સતિયા એવ પચ્ચાસાય વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. સચે પન ‘‘ઇતો પટ્ઠાય ચીવરં ન લભિસ્સામી’’તિ પચ્ચાસા ઉપચ્છિન્ના, મૂલચીવરમ્પિ દસાહં ચે સમ્પત્તં, તદહેવ અધિટ્ઠાતબ્બં. પચ્ચાસાચીવરમ્પિ પરિક્ખારચોળં અધિટ્ઠાતબ્બન્તિ પઠમતરં ઉપ્પન્નં વિસભાગપચ્ચાસાચીવરં સન્ધાય વદતિ. અઞ્ઞમઞ્ઞન્તિ અઞ્ઞં અઞ્ઞં, અયમેવ વા પાઠો. અઙ્ગં પનેત્થ પઠમકથિને વુત્તસદિસમેવ. કેવલઞ્હિ તત્થ દસાહાતિક્કમો, ઇધ માસાતિક્કમોતિ અયં વિસેસો.

તતિયકથિનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.