સમથભેદં

અધિકરણપરિયાયવારકથાવણ્ણના

૨૯૩. લોભો પુબ્બઙ્ગમોતિઆદીસુ પન લોભહેતુ વિવદનતો ‘‘લોભો પુબ્બઙ્ગમો’’તિ વુત્તં. એવં સેસેસુપિ. ઠાનાનીતિ કારણાનિ. તિટ્ઠન્તિ એત્થાતિ ઠાનં. કે તિટ્ઠન્તિ? વિવાદાધિકરણાદયો. વસન્તિ એત્થાતિ વત્થુ. ભવન્તિ એત્થાતિ ભૂમિ. કુસલાકુસલાબ્યાકતચિત્તસમઙ્ગિનો વિવદનતો ‘‘નવ હેતૂ’’તિ વુત્તં. દ્વાદસ મૂલાનીતિ ‘‘કોધનો હોતિ ઉપનાહી’’તિઆદીનિ દ્વાદસ મૂલાનિ.

૨૯૪-૨૯૫. ઇમાનેવ દ્વાદસ કાયવાચાહિ સદ્ધિં ‘‘ચુદ્દસ મૂલાની’’તિ વુત્તાનિ. સત્ત આપત્તિક્ખન્ધા ઠાનાનીતિ એત્થ આપત્તિં આપજ્જિત્વા પટિચ્છાદેન્તસ્સ યા આપત્તિ, તસ્સા પુબ્બે આપન્ના આપત્તિયો ઠાનાનીતિ વેદિતબ્બં. ‘‘નત્થિ આપત્તાધિકરણં કુસલ’’ન્તિ વચનતો આપત્તાધિકરણે અકુસલાબ્યાકતવસેન છ હેતૂ વુત્તા. કુસલચિત્તં પન અઙ્ગં હોતિ, ન હેતુ.

૨૯૬. ચત્તારિ કમ્માનિ ઠાનાનીતિ એત્થ ‘‘એવં કત્તબ્બ’’ન્તિ ઇતિકત્તબ્બતાદસ્સનવસેન પવત્તપાળિ કમ્મં નામ, યથાઠિતપાળિવસેન કરોન્તાનં કિરિયા કિચ્ચાધિકરણં નામ. ઞત્તિઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થકમ્માનિ ઞત્તિતો જાયન્તિ, અપલોકનકમ્મં અપલોકનતોવાતિ આહ ‘‘ઞત્તિતો વા અપલોકનતો વા’’તિ. કિચ્ચાધિકરણં એકેન સમથેન સમ્મતિ, સમ્પજ્જતીતિ અત્થો. તેહિ સમેતબ્બત્તા ‘‘વિવાદાધિકરણસ્સ સાધારણા’’તિ વુત્તં.

તબ્ભાગિયવારકથાવણ્ણના

૨૯૮. વિવાદાધિકરણસ્સ તબ્ભાગિયાતિ વિવાદાધિકરણસ્સ વૂપસમતો તપ્પક્ખિકા.

સમથા સમથસ્સ સાધારણવારકથાવણ્ણના

૨૯૯. એકં અધિકરણં સબ્બે સમથા એકતો હુત્વા સમેતું સક્કોન્તિ ન સક્કોન્તીતિ પુચ્છન્તો ‘‘સમથા સમથસ્સ સાધારણા, સમથા સમથસ્સ અસાધારણા’’તિ આહ. યેભુય્યસિકાય સમનં સમ્મુખાવિનયં વિના ન હોતીતિ આહ ‘‘યેભુય્યસિકા સમ્મુખાવિનયસ્સ સાધારણા’’તિ. સતિવિનયાદીહિ સમનસ્સ યેભુય્યસિકાય કિચ્ચં નત્થીતિ આહ ‘‘સતિવિનયસ્સ…પે… અસાધારણા’’તિ. એવં સેસેસુપિ. તબ્ભાગિયવારેપિ એસેવ નયો.

વિનયવારકથાવણ્ણના

૩૦૨. સબ્બેસમ્પિ સમથાનં વિનયપરિયાયો લબ્ભતીતિ ‘‘વિનયો સમ્મુખાવિનયો’’તિઆદિના વિનયવારો ઉદ્ધટો. સિયા ન સમ્મુખાવિનયોતિ એત્થ સમ્મુખાવિનયં ઠપેત્વા સતિવિનયાદયો સેસસમથા અધિપ્પેતા. એસ નયો સેસેસુપિ.

કુસલવારકથાવણ્ણના

૩૦૩. સઙ્ઘસ્સ સમ્મુખા પટિઞ્ઞાતે તં પટિજાનનં સઙ્ઘસમ્મુખતા નામ. તસ્સ પટિજાનનચિત્તં સન્ધાય ‘‘સમ્મુખાવિનયો કુસલો’’તિઆદિ વુત્તન્તિ વદન્તિ. નત્થિ સમ્મુખાવિનયો અકુસલોતિ ધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખતાહિ તિવઙ્ગિકો સમ્મુખાવિનયો એતેહિ વિના નત્થિ. તત્થ કુસલચિત્તેહિ કરણકાલે કુસલો, અરહન્તેહિ કરણકાલે અબ્યાકતો. એતેસં સઙ્ઘસમ્મુખતાદીનં અકુસલપટિપક્ખત્તા અકુસલસ્સ સમ્ભવો નત્થિ, તસ્મા ‘‘નત્થિ સમ્મુખાવિનયો અકુસલો’’તિ વુત્તં. ‘‘યેભુય્યસિકા અધમ્મવાદીહિ વૂપસમનકાલે, ધમ્મવાદીનમ્પિ અધમ્મવાદિમ્હિ સલાકગ્ગાહાપકે જાતે અકુસલા. સતિવિનયો અનરહતો સઞ્ચિચ્ચ સતિવિનયદાને અકુસલો. અમૂળ્હવિનયો અનુમ્મત્તકસ્સ દાને, પટિઞ્ઞાતકરણં મૂળ્હસ્સ અજાનતો પટિઞ્ઞાય કરણે, તસ્સપાપિયસિકા સુદ્ધસ્સ કરણે, તિણવત્થારકં મહાકલહે સઞ્ચિચ્ચ કરણે ચ અકુસલં. સબ્બત્થ અરહતો વસેનેવ અબ્યાકત’’ન્તિ સબ્બમેતં ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં.

સમથવારવિસ્સજ્જનાવારકથાવણ્ણના

૩૦૪-૩૦૫. યત્થ યેભુય્યસિકા લબ્ભતિ, તત્થ સમ્મુખાવિનયો લબ્ભતીતિઆદિ પુચ્છા. યસ્મિં સમયે સમ્મુખાવિનયેન ચાતિઆદિ તસ્સા વિસ્સજ્જનં, યસ્મિં સમયે સમ્મુખાવિનયેન ચ યેભુય્યસિકાય ચ અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, તસ્મિં સમયે યત્થ યેભુય્યસિકા લબ્ભતિ, તત્થ સમ્મુખાવિનયો લબ્ભતીતિ એવં સબ્બત્થ સમ્બન્ધો. યત્થ પટિઞ્ઞાતકરણં લબ્ભતિ, તત્થ સમ્મુખાવિનયો લબ્ભતીતિ એત્થ એકં વા દ્વે વા બહૂ વા ભિક્ખૂ ‘‘ઇમં નામ આપત્તિં આપન્નોસી’’તિ પુચ્છિતે સતિ ‘‘આમા’’તિ પટિજાનને દ્વેપિ પટિઞ્ઞાતકરણસમ્મુખાવિનયા લબ્ભન્તિ. તત્થ ‘‘સઙ્ઘસમ્મુખતા ધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખતા’’તિ એવં વુત્તસમ્મુખાવિનયે સઙ્ઘસ્સ પુરતો પટિઞ્ઞાતં ચે, સઙ્ઘસમ્મુખતા. તત્થેવ દેસિતં ચે, ધમ્મવિનયસમ્મુખતાયોપિ લદ્ધા હોન્તિ. અથ વિવદન્તા અઞ્ઞમઞ્ઞં પટિજાનન્તિ ચે, પુગ્ગલસમ્મુખતા. તસ્સેવ સન્તિકે દેસિતં ચે, ધમ્મવિનયસમ્મુખતાયોપિ લદ્ધા હોન્તિ. એકસ્સેવ વા એકસ્સ સન્તિકે આપત્તિદેસનકાલે ‘‘પસ્સસિ, પસ્સામી’’તિ વુત્તે તત્થ ધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખતાસઞ્ઞિતો સમ્મુખાવિનયો ચ પટિઞ્ઞાતકરણઞ્ચ લદ્ધં હોતિ.

સંસટ્ઠવારકથાવણ્ણના

૩૦૬. અધિકરણાનં વૂપસમોવ સમથો નામ, તસ્મા અધિકરણેન વિના સમથા નત્થીતિ આહ ‘‘મા હેવન્તિસ્સ વચનીયો…પે… વિનિબ્ભુજિત્વા નાનાકરણં પઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ.

સમથાધિકરણવારકથાવણ્ણના

૩૦૯-૩૧૦. સમથા સમથેહિ સમ્મન્તીતિઆદિ પુચ્છા. સિયા સમથા સમથેહિ સમ્મન્તીતિઆદિ વિસ્સજ્જનં. તત્થ સમથા સમથેહિ સમ્મન્તીતિ એત્થ સમ્મન્તીતિ સમ્પજ્જન્તિ, અધિકરણા વા પન સમ્મન્તિ વૂપસમં ગચ્છન્તિ, તસ્મા યેભુય્યસિકા સમ્મુખાવિનયેન સમ્મતીતિ એત્થ સમ્મુખાવિનયેન સદ્ધિં યેભુય્યસિકા સમ્પજ્જતિ, ન સતિવિનયાદીહિ સદ્ધિં તેસં તસ્સા અનુપકારત્તાતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો.

૩૧૧. ‘‘સમ્મુખાવિનયો વિવાદાધિકરણેન સમ્મતી’’તિ પાઠો. ‘‘સમ્મુખાવિનયો ન કેનચિ સમ્મતી’’તિ હિ અવસાને વુત્તત્તા સમ્મુખાવિનયો સયં સમથેન વા અધિકરણેન વા સમેતબ્બો ન હોતિ.

૩૧૩. વિવાદાધિકરણં…પે… કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મતીતિ એત્થ ‘‘સુણાતુ મે ભન્તે …પે… પઠમં સલાકં નિક્ખિપામી’’તિ એવં વિવાદાધિકરણં કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મતીતિ દટ્ઠબ્બં.

સમુટ્ઠાપનવારકથાવણ્ણના

૩૧૪. વિવાદાધિકરણં ન કતમં અધિકરણં સમુટ્ઠાપેતીતિ ‘‘નાયં ધમ્મો’’તિ વુત્તમત્તેનેવ કિઞ્ચિ અધિકરણં ન સમુટ્ઠાપેતીતિ અત્થો.

ભજતિવારકથાવણ્ણના

૩૧૮-૯. કતમં અધિકરણં પરિયાપન્નન્તિ કતમાધિકરણપરિયાપન્નં, અયમેવ વા પાઠો. વિવાદાધિકરણં વિવાદાધિકરણં ભજતીતિ પઠમુપ્પન્નવિવાદં પચ્છા ઉપ્પન્નો ભજતિ. વિવાદાધિકરણં દ્વે સમથે ભજતીતિ ‘‘મં વૂપસમેતું સમત્થા તુમ્હે’’તિ વદન્તં વિય ભજતિ. દ્વીહિ સમથેહિ સઙ્ગહિતન્તિ ‘‘મયં તં વૂપસમેસ્સામા’’તિ વદન્તેહિ વિય દ્વીહિ સમથેહિ સઙ્ગહિતં.