૧. અન્તેપુરસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૯૭-૪૯૯. રાજવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે અટ્ઠકથાયં સબ્બં ઉત્તાનત્થમેવ. પાળિયં પન અયમનુત્તાનપદત્થો. કતં વા કરિસ્સન્તિ વાતિ મેથુનવીતિક્કમનં કતં વા કરિસ્સન્તિ વા. ઇમેસન્તિ પદં વિભત્તિવિપરિણામં કત્વા ઉભયત્થ યોજેતબ્બં ‘‘ઇમેહિ કતં ઇમે કરિસ્સન્તી’’તિ. રતનન્તિ મણિરતનાદીસુ યંકિઞ્ચિ. ઉભતોતિ દ્વીહિ પક્ખેહિ. ‘‘ઉભતો સુજાતો’’તિ એત્તકે વુત્તે યેહિ કેહિચિ દ્વીહિ ભાગેહિ સુજાતતા વિઞ્ઞાયેય્ય, સુજાત-સદ્દો ચ ‘‘સુજાતો ચારુદસ્સનો’’તિઆદીસુ આરોહસમ્પત્તિપરિયાયોતિ જાતિવસેનેવ સુજાતતં વિભાવેતું ‘‘માતિતો ચ પિતિતો ચા’’તિ વુત્તં. અનોરસપુત્તવસેનપિ લોકે માતુપિતુસમઞ્ઞા દિસ્સતિ, ઇધ પન સા ઓરસપુત્તવસેનેવ ઇચ્છિતાતિ દસ્સેતું ‘‘સંસુદ્ધગહણિકો’’તિ વુત્તં. ગબ્ભં ગણ્હાતિ ધારેતીતિ ગહણી, ગબ્ભાસયસઞ્ઞિતો માતુકુચ્છિપ્પદેસો. સંસુદ્ધા ગહણી અસ્સાતિ સંસુદ્ધગહણિકો, સંસુદ્ધા તસ્સ માતુકુચ્છીતિ વુત્તં હોતિ. ‘‘સમવેપાકિનિયા ગહણિયા’’તિ એત્થ પન યથાભુત્તસ્સ આહારસ્સ વિપાચનવસેન ગણ્હનતો અછડ્ડનતો કમ્મજતેજોધાતુ ‘‘ગહણી’’તિ વુચ્ચતિ.

યાવ સત્તમા પિતામહયુગાતિ એત્થ પિતુ પિતા પિતામહો, પિતામહસ્સ યુગં પિતામહયુગં. ‘‘યુગ’’ન્તિ આયુપ્પમાણં વુચ્ચતિ. અભિલાપમત્તમેવ ચેતં, અત્થતો પન પિતામહોયેવ પિતામહયુગં. પિતા ચ માતા ચ પિતરો, પિતૂનં પિતરો પિતામહા, તેસં યુગો પિતામહયુગો, તસ્મા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા, પિતામહદ્વન્દાતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. એવઞ્હિ પિતામહગ્ગહણેનેવ માતામહોપિ ગહિતો હોતિ. યુગ-સદ્દો ચેત્થ એકસેસેન દટ્ઠબ્બો યુગો ચ યુગો ચ યુગોતિ. એવઞ્હિ તત્થ તત્થ દ્વન્દં ગહિતમેવ હોતિ, તસ્મા તતો ઉદ્ધં સબ્બેપિ પુબ્બપુરિસા પિતામહયુગગ્ગહણેનેવ ગહિતા. એવં યાવ સત્તમો પિતામહયુગો, તાવ સંસુદ્ધગહણિકો.

અક્ખિત્તોતિ ‘‘અપનેથ એતં, કિં ઇમિના’’તિ એવં અક્ખિત્તો અનવક્ખિત્તો. અનુપકુટ્ઠોતિ ન ઉપકુટ્ઠો, ન અક્કોસં વા નિન્દં વા પત્તપુબ્બો. કેન કારણેનાતિ આહ ‘‘જાતિવાદેના’’તિ. એત્થ ચ ‘‘ઉભતો…પે… પિતામહયુગા’’તિ એતેન તસ્સ યોનિદોસાભાવો દસ્સિતો સંસુદ્ધગહણિકભાવકિત્તનતો, ‘‘અક્ખિત્તો’’તિ ઇમિના કિરિયાપરાધાભાવો. કિરિયાપરાધેન હિ સત્તા ખેપં પાપુણન્તિ. ‘‘અનુપકુટ્ઠો’’તિ ઇમિના અયુત્તસંસગ્ગાભાવો. અયુત્તસંસગ્ગઞ્હિ પટિચ્ચ સત્તા અક્કોસં લભન્તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ખત્તિયતા, અભિસિત્તતા, ઉભિન્નમ્પિ સયનિઘરતો અનિક્ખન્તતા, અપ્પટિસંવિદિતતા, ઇન્દખીલાતિક્કમોતિ ઇમાનિ પનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ.

અન્તેપુરસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.