૨. વિલેખનસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૩૮. દુતિયે વિનયસ્સ પરિયાપુણનં વિનયપરિયત્તીતિ આહ ‘‘વિનયં પરિયાપુણન્તાન’’ન્તિઆદિ. સુગુત્તોતિ યથા કરણ્ડકે પક્ખિત્તમણિક્ખન્ધો વિય ન નસ્સતિ વિપત્તિં ન પાપુણાતિ, એવં સુટ્ઠુ ગોપિતો. સુરક્ખિતોતિ તસ્સેવ પરિયાયવચનં. યથા હિ કિલેસચોરેહિ અવિલુમ્પનીયો હોતિ, એવં સબ્બદા સૂપટ્ઠિતસ્સતિતાય સુટ્ઠુ રક્ખિતો. કુક્કુચ્ચપકતાનન્તિ કપ્પિયાકપ્પિયં નિસ્સાય ઉપ્પન્નકુક્કુચ્ચેન અભિભૂતાનં. સારજ્જનં સારદો, બ્યામોહભયં. વિગતો સારદો એતસ્સાતિ વિસારદો. સહધમ્મેનાતિ સકારણેન વચનેન. સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હાતીતિ યથા ન પુન સીસં ઉક્ખિપન્તિ, અથ ખો અપ્પટિભાના મઙ્કુભૂતાયેવ હોન્તિ, એવં સુટ્ઠુ નિગ્ગણ્હાતિ.

અલજ્જિતાતિ ય-કારલોપેન નિદ્દેસો, અલજ્જિતાયાતિ વુત્તં હોતિ. અઞ્ઞાણતાતિઆદીસુપિ એસેવ નયો. મન્દો મોમૂહોતિ અઞ્ઞાણભાવેન મન્દો, અવિસયતો મોમૂહો, મહામૂળ્હોતિ અત્થો.

અત્તપચ્ચત્થિકાતિ અત્તનો પચ્ચત્થિકા. વજ્જિપુત્તકા દસવત્થુદીપકા. પરૂપહારઅઞ્ઞાણકઙ્ખાપરવિતારણાદિવાદાતિ એત્થ યે અરહત્તં પટિજાનન્તાનં અપ્પત્તે પત્તસઞ્ઞીનં અધિમાનિકાનં કુહકાનં વા અરહત્તં પટિજાનન્તાનં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં દિસ્વા મારકાયિકા દેવતા ‘‘અરહતો અસુચિં ઉપસંહરન્તી’’તિ મઞ્ઞન્તિ સેય્યથાપિ પુબ્બસેલિયા અપરસેલિયા ચ, તે પરૂપહારવાદા. યેસં પન અરહતો ઇત્થિપુરિસાદીનં નામગોત્તાદીસુ ઞાણપ્પવત્તિયા અભાવેન અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણં, તત્થેવ સન્નિટ્ઠાનાભાવેન અત્થિ અરહતો કઙ્ખા, યસ્મા ચસ્સ તાનિ વત્થૂનિ પરે વિતારેન્તિ પકાસેન્તિ આચિક્ખન્તિ, તસ્મા અત્થિ અરહતો પરવિતારણાતિ ઇમા તિસ્સો લદ્ધિયો સેય્યથાપિ એતરહિ પુબ્બસેલિયાનં, તે અઞ્ઞાણકઙ્ખાપરવિતારણવાદા. નિગ્ગહો પન નેસં કથાવત્થુપ્પકરણે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

ચત્તારો મગ્ગા ચ ફલાનિ ચાતિ ઉક્કટ્ઠનિદ્દેસવસેન વુત્તં, ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા તિસ્સો વિજ્જા છ અભિઞ્ઞાતિ અયમ્પિ અધિગમસદ્ધમ્મોયેવ. ચ-કારો વા અવુત્તસમ્પિણ્ડનત્થો દટ્ઠબ્બો. કેચિ થેરાતિ ધમ્મકથિકા. આહંસૂતિ પંસુકૂલિકત્થેરા એવં આહંસુ.

કદા પનાયં કથા ઉદપાદીતિ? અયઞ્હેત્થ અનુપુબ્બિકથા (અ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૧.૧૩૦) – ઇમસ્મિં કિર દીપે ચણ્ડાલતિસ્સમહાભયે સક્કો દેવરાજા મહાઉળુમ્પં માપેત્વા ભિક્ખૂનં આરોચાપેસિ ‘‘મહન્તં ભયં ભવિસ્સતિ, ન સમ્મા દેવો વસ્સિસ્સતિ, ભિક્ખૂ પચ્ચયેહિ કિલમન્તા પરિયત્તિં સન્ધારેતું ન સક્ખિસ્સન્તિ, પરતીરં ગન્ત્વા અય્યેહિ જીવિતં રક્ખિતું વટ્ટતિ. ઇમં મહાઉળુમ્પં આરુય્હ ગચ્છથ ભન્તે, યેસં એત્થ નિસજ્જટ્ઠાનં નપ્પહોતિ, તે કટ્ઠખણ્ડેપિ ઉરં ઠપેત્વા ગચ્છન્તુ, સબ્બેસં ભયં ન ભવિસ્સતી’’તિ. તદા સમુદ્દતીરં પત્વા સટ્ઠિ ભિક્ખૂ કતિકં કત્વા ‘‘અમ્હાકં એત્થ ગમનકિચ્ચં નત્થિ, મયં ઇધેવ હુત્વા તેપિટકં રક્ખિસ્સામા’’તિ તતો નિવત્તિત્વા દક્ખિણમલયજનપદં ગન્ત્વા કન્દમૂલપણ્ણેહિ જીવિકં કપ્પેન્તા વસિંસુ, કાયે વહન્તે નિસીદિત્વા સજ્ઝાયં કરોન્તિ, અવહન્તે વાલિકં ઉસ્સારેત્વા પરિવારેત્વા સીસાનિ એકટ્ઠાને કત્વા પરિયત્તિં સમ્મસન્તિ. ઇમિના નિયામેન દ્વાદસ સંવચ્છરાનિ સાટ્ઠકથં તેપિટકં પરિપુણ્ણં કત્વા ધારયિંસુ.

ભયે વૂપસન્તે સત્તસતા ભિક્ખૂ અત્તનો ગતટ્ઠાને સાટ્ઠકથે તેપિટકે એકક્ખરમ્પિ એકબ્યઞ્જનમ્પિ અવિનાસેત્વા ઇમમેવ દીપમાગમ્મ કલ્લગામજનપદે મણ્ડલારામવિહારં પવિસિંસુ. થેરાનં આગતપવત્તિં સુત્વા ઇમસ્મિં દીપે ઓહીના સટ્ઠિ ભિક્ખૂ ‘‘થેરે પસ્સિસ્સામા’’તિ ગન્ત્વા થેરેહિ સદ્ધિં તેપિટકં સોધેન્તા એકક્ખરમ્પિ એકબ્યઞ્જનમ્પિ અસમેન્તં નામ ન પસ્સિંસુ. તસ્મિં ઠાને થેરાનં અયં કથા ઉદપાદિ ‘‘પરિયત્તિ નુ ખો સાસનસ્સ મૂલં, ઉદાહુ પટિપત્તી’’તિ. પંસુકૂલિકત્થેરા ‘‘પટિપત્તિ મૂલ’’ન્તિ આહંસુ, ધમ્મકથિકા ‘‘પરિયત્તી’’તિ. અથ ને થેરા ‘‘તુમ્હાકં દ્વિન્નમ્પિ જનાનં વચનમત્તેનેવ ન સક્કા વિઞ્ઞાતું, જિનભાસિતં સુત્તં આહરથા’’તિ આહંસુ. સુત્તં આહરિતું ન ભારોતિ –

‘‘ઇમે ચ, સુભદ્દ, ભિક્ખૂ સમ્મા વિહરેય્યું, અસુઞ્ઞો લોકો અરહન્તેહિ અસ્સા’’તિ (દી. નિ. ૨.૨૧૪). ‘‘પટિપત્તિમૂલકં, મહારાજ, સત્થુસાસનં, પટિપત્તિસારકં, મહારાજ, સત્થુસાસનં, પટિપત્તિ તિટ્ઠન્તી તિટ્ઠતી’’તિ (મિ. પ. ૪.૧.૭) –

સુત્તં આહરિંસુ.

ઇમં સુત્તં સુત્વા ધમ્મકથિકા અત્તનો વાદટ્ઠપનત્થાય ઇમં સુત્તં આહરિંસુ –

‘‘યાવ તિટ્ઠન્તિ સુત્તન્તા, વિનયો યાવ દિપ્પતિ;

તાવ દક્ખન્તિ આલોકં, સૂરિયે અબ્ભુટ્ઠિતે યથા.

‘‘સુત્તન્તેસુ અસન્તેસુ, પમુટ્ઠે વિનયમ્હિ ચ;

તમો ભવિસ્સતિ લોકે, સૂરિયે અત્થઙ્ગતે યથા.

‘‘સુત્તન્તે રક્ખિતે સન્તે, પટિપત્તિ હોતિ રક્ખિતા;

પટિપત્તિયં ઠિતો ધીરો, યોગક્ખેમા ન ધંસતી’’તિ.

ઇમસ્મિં સુત્તે આહટે પંસુકૂલિકત્થેરા તુણ્હી અહેસું. ધમ્મકથિકત્થેરાનંયેવ વચનં પુરતો અહોસિ. યથા હિ ગવસતસ્સ ગવસહસ્સસ્સ વા અન્તરે પવેણિપાલિકાય ધેનુયા અસતિ સો વંસો સા પવેણી ન ઘટીયતિ, એવમેવ આરદ્ધવિપસ્સકાનં ભિક્ખૂનં સતેપિ સહસ્સેપિ વિજ્જમાને પરિયત્તિયા અસતિ અરિયમગ્ગપટિવેધો નામ ન હોતિ. યથા ચ નિધિકુમ્ભિયા જાનનત્થાય પાસાણપિટ્ઠે અક્ખરેસુ ઉપનિબદ્ધેસુ યાવ અક્ખરાનિ ધરન્તિ, તાવ નિધિકુમ્ભી નટ્ઠા નામ ન હોતિ, એવમેવ પરિયત્તિયા ધરમાનાય સાસનં અન્તરહિતં નામ ન હોતીતિ. તસ્સાધેય્યોતિ તસ્સાયત્તો.

૪૩૯. સો પનાતિ સો પાતિમોક્ખો. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ગરહિતુકામતા, ઉપસમ્પન્નસ્સ સન્તિકે સિક્ખાપદવિવણ્ણનઞ્ચાતિ ઇમાનિ પનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ.

વિલેખનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.