૪. પદસોધમ્મસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૫. ચતુત્થે એકતોતિ અનુપસમ્પન્નેન સદ્ધિં. પુરિમબ્યઞ્જનેન સદિસં પચ્છાબ્યઞ્જનન્તિ ‘‘રૂપં અનિચ્ચ’’ન્તિ એત્થ અનિચ્ચ-સદ્દેન સદિસં ‘‘વેદના અનિચ્ચા’’તિ એત્થ અનિચ્ચ-સદ્દં વદતિ. અક્ખરસમૂહોતિ અવિભત્તિકો અક્ખરસમૂહો. અક્ખરાનુબ્યઞ્જનસમૂહો પદન્તિ વિભત્તિઅન્તં પદમાહ. વિભત્તિઅન્તમેવ પદં ગહેત્વા ‘‘પઠમપદં પદમેવ, દુતિયં અનુપદ’’ન્તિ વુત્તં.

એકં પદન્તિ ગાથાપદં સન્ધાય વદતિ. પદગણનાયાતિ ગાથાપદગણનાય. અપાપુણિત્વાતિ સદ્ધિં અકથેત્વા. રુન્તિ ઓપાતેતીતિ એત્થ અનુનાસિકો આગમવસેન વુત્તો, સંયોગપુબ્બસ્સ રસ્સત્તં કતન્તિ વેદિતબ્બં. તેનાહ ‘‘રૂ-કારમત્તમેવા’’તિ. એત્થ ચ ‘‘રૂપં અનિચ્ચન્તિ ભણ સામણેરા’’તિ વુચ્ચમાનો સચે રૂ-કારં અવત્વા રુ-ઇતિ રસ્સં કત્વા વદતિ, અઞ્ઞં ભણિતં નામ હોતિ, તસ્મા અનાપત્તિ. એવઞ્ચ કત્વા ‘‘વેદના અનિચ્ચા’’તિ એત્થાપિ અનિચ્ચ-સદ્દમત્તેનેવ આપત્તિ હોતીતિ વેદિતબ્બં. એસ નયોતિ એકમેવક્ખરં વત્વા ઠાનં. ‘‘મનોપુબ્બઙ્ગમા ધમ્મા’’તિ વુચ્ચમાનો હિ મ-કારમત્તમેવ વત્વા તિટ્ઠતિ. ‘‘એવં મે સુત’’ન્તિઆદિસુત્તં ભણાપિયમાનો એ-કારં વત્વા તિટ્ઠતિ ચે, અન્વક્ખરેન પાચિત્તિયં, અપરિપુણ્ણપદં વત્વા ઠિતે અનુબ્યઞ્જનેન. પદેસુ એકં પઠમપદં વિરજ્ઝતિ, દુતિયેન અનુપદેન પાચિત્તિયં.

અનઙ્ગણસુત્તં (મ. નિ. ૧.૫૭ આદયો) સમ્માદિટ્ઠિસુત્તં (મ. નિ. ૧.૮૯ આદયો) મહાવેદલ્લઞ્ચ (મ. નિ. ૧.૪૪૯ આદયો) ધમ્મસેનાપતિના ભાસિતં, અનુમાનસુત્તં (મ. નિ. ૧.૧૮૧ આદયો) મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરેન, ચૂળવેદલ્લસુત્તં (મ. નિ. ૧.૪૬૦ આદયો) ધમ્મદિન્નાય થેરિયા ભાસિતં. પચ્ચેકબુદ્ધભાસિતમ્પિ બુદ્ધભાસિતેયેવ સઙ્ગહં ગચ્છતિ. અટ્ઠકથાનિસ્સિતોતિ પુબ્બે મગધભાસાય વુત્તં ધમ્મસઙ્ગહારુળ્હં અટ્ઠકથં સન્ધાય વદતિ. ઇદાનિપિ ‘‘યથાપિ દીપિકો નામ, નિલીયિત્વા ગણ્હતે મિગે’’તિ (મિ. પ. ૬.૧.૫) એવમાદિકં સઙ્ગહારુળ્હં અટ્ઠકથાવચનં ગહેતબ્બન્તિ વદન્તિ. પાળિનિસ્સિતોતિ ‘‘મક્કટી વજ્જિપુત્તા ચા’’તિએવમાદિના (પારા. ૬૬) પાળિયંયેવ આગતો. વિવટ્ટૂપનિસ્સિતન્તિ નિબ્બાનુપનિસ્સિતં. વિવટ્ટનિસ્સિતં પન સામઞ્ઞતો ગહેતબ્બન્તિ આહ ‘‘કિઞ્ચાપી’’તિઆદિ. થેરસ્સાતિ નાગસેનત્થેરસ્સ. મગ્ગકથાદીનિ પકરણાનિ. ‘‘અક્ખરેન વાચેતિ, અક્ખરક્ખરે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ વત્તબ્બે ‘‘અક્ખરાય વાચેતિ, અક્ખરક્ખરાય આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ પાળિયં વુત્તં.

૪૮. અનુપસમ્પન્નેન સદ્ધિં ગણ્હન્તસ્સ અનાપત્તીતિ અનુપસમ્પન્નેન સહ નિસીદિત્વા ઉદ્દેસં ગણ્હન્તસ્સ અનાપત્તિ વુત્તા. દહરભિક્ખુ નિસિન્નો…પે… ભણતો અનાપત્તીતિ એત્થ દ્વીસુપિ ઠિતેસુ નિસિન્નેસુ વા ઉપસમ્પન્નસ્સ ભણામીતિ ભણન્તસ્સ અનાપત્તિયેવ. ઉપચારં મુઞ્ચિત્વાતિ પરિસપરિયન્તતો દ્વાદસહત્થં મુઞ્ચિત્વા. ‘‘નિસિન્ને વાચેમી’’તિ ભણન્તસ્સપિ ઉપચારં મુઞ્ચિત્વા નિસિન્નત્તા અનાપત્તિ. સચે પન દૂરે નિસિન્નમ્પિ વાચેમીતિ વિસું સલ્લક્ખેત્વા ભણતિ, આપત્તિયેવ. એકો પાદો ન આગચ્છતીતિ પુબ્બે પગુણોયેવ પચ્છા અસરન્તસ્સ ન આગચ્છતિ, તં ‘‘એવં ભણાહી’’તિ એકતો ભણન્તસ્સ અનાપત્તિ. ઓપાતેતીતિ સદ્ધિં કથેતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. અનુપસમ્પન્નતા, વુત્તલક્ખણધમ્મં પદસો વાચનતા, એકતો ભણનઞ્ચાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

પદસોધમ્મસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.