૧. મુસાવાદસિક્ખાપદવણ્ણના

૧. મુસાવાદવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે ખુદ્દકાનન્તિ એત્થ ‘‘ખુદ્દક-સદ્દો બહુ-સદ્દપરિયાયો. બહુભાવતો ઇમાનિ ખુદ્દકાનિ નામ જાતાની’’તિ વદન્તિ. તત્થાતિ તેસુ નવસુ વગ્ગેસુ, તેસુ વા ખુદ્દકેસુ. કારણેન કારણન્તરપટિચ્છાદનમેવ વિભાવેતું ‘‘રૂપં અનિચ્ચ’’ન્તિઆદિમાહ. રૂપં અનિચ્ચન્તિ પટિજાનિત્વા તત્થ કારણં વદન્તો ‘‘જાનિતબ્બતો’’તિ આહ. ‘‘યદિ એવં નિબ્બાનસ્સપિ અનિચ્ચતા આપજ્જતી’’તિ પરેન વુત્તો તં કારણં પટિચ્છાદેતું પુન ‘‘જાતિધમ્મતો’’તિ અઞ્ઞં કારણં વદતિ.

‘‘સમ્પજાનં મુસા ભાસતી’’તિ વત્તબ્બે સમ્પજાન મુસા ભાસતીતિ અનુનાસિકલોપેન નિદ્દેસોતિ આહ ‘‘જાનન્તો મુસા ભાસતી’’તિ.

૨. જાનિત્વા જાનન્તસ્સ ચ મુસા ભણનેતિ પુબ્બભાગેપિ જાનિત્વા વચનક્ખણેપિ જાનન્તસ્સ મુસા ભણને. ભણનઞ્ચ નામ ઇધ અભૂતસ્સ વા ભૂતતં ભૂતસ્સ વા અભૂતતં કત્વા કાયેન વા વાચાય વા વિઞ્ઞાપનપયોગો. સમ્પજાનમુસાવાદેતિ ચ નિમિત્તત્થે ભુમ્મવચનં, તસ્મા યો સમ્પજાન મુસા વદતિ, તસ્સ તંનિમિત્તં તંહેતુ તપ્પચ્ચયા પાચિત્તિયં હોતીતિ એવમેત્થ અઞ્ઞેસુ ચ ઈદિસેસુ અત્થો વેદિતબ્બો.

૩. વિસંવાદેન્તિ એતેનાતિ વિસંવાદનં, વઞ્ચનાધિપ્પાયવસપ્પવત્તં ચિત્તં. તેનાહ ‘‘વિસંવાદનચિત્તં પુરતો કત્વા વદન્તસ્સા’’તિ. વદતિ એતાયાતિ વાચા, વચનસમુટ્ઠાપિકા ચેતના. તેનાહ ‘‘મિચ્છાવાચા…પે… ચેતના’’તિ. પભેદગતા વાચાતિ અનેકભેદભિન્ના. એવં પઠમપદેન સુદ્ધચેતના…પે… કથિતાતિ વેદિતબ્બાતિ ઇમિના ઇમં દીપેતિ – સુદ્ધચેતના વા સુદ્ધસદ્દો વા સુદ્ધવિઞ્ઞત્તિ વા મુસાવાદો નામ ન હોતિ, વિઞ્ઞત્તિયા સદ્દેન ચ સહિતા તંસમુટ્ઠાપિકા ચેતના મુસાવાદોતિ. ચક્ખુવસેન અગ્ગહિતારમ્મણન્તિ ચક્ખુસન્નિસ્સિતેન વિઞ્ઞાણેન અગ્ગહિતમારમ્મણં. ઘાનાદીનં તિણ્ણં ઇન્દ્રિયાનં સમ્પત્તવિસયગ્ગાહકત્તા વુત્તં ‘‘તીહિ ઇન્દ્રિયેહિ એકાબદ્ધં વિય કત્વા’’તિ. ‘‘ધનુના વિજ્ઝતી’’તિઆદીસુ વિય ‘‘ચક્ખુના દિટ્ઠ’’ન્તિ અયં વોહારો લોકે પાકટોતિ આહ ‘‘ઓળારિકેનેવ નયેના’’તિ.

૧૧. અવીમંસિત્વાતિ અનુપપરિક્ખિત્વા. અનુપધારેત્વાતિ અવિનિચ્છિનિત્વા. જળત્તાતિ અઞ્ઞાણતાય. દારુસકટં યોજેત્વા ગતોતિ દારુસકટં યોજેત્વા તત્થ નિસીદિત્વા ગતોતિ અધિપ્પાયો. ગતો ભવિસ્સતીતિ તથેવ સન્નિટ્ઠાનં કત્વા વુત્તત્તા મુસાવાદો જાતો. કેચિ પન ‘‘કેળિં કુરુમાનોતિ વુત્તત્તા એવં વદન્તો દુબ્ભાસિતં આપજ્જતી’’તિ વદન્તિ, તં ન ગહેતબ્બં. જાતિઆદીહિયેવ હિ દસહિ અક્કોસવત્થૂહિ દવકમ્યતાય વદન્તસ્સ દુબ્ભાસિતં વુત્તં. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘હીનુક્કટ્ઠેહિ ઉક્કટ્ઠં, હીનં વા જાતિઆદિહિ;

ઉજું વાઞ્ઞાપદેસેન, વદે દુબ્ભાસિતં દવા’’તિ.

ચિત્તેન થોકતરભાવંયેવ અગ્ગહેત્વા બહુભાવંયેવ ગહેત્વા વુત્તત્તા ‘‘ગામો એકતેલો’’તિઆદિનાપિ મુસાવાદો જાતો. ચારેસુન્તિ ઉપનેસું. વિસંવાદનપુરેક્ખારતા, વિસંવાદનચિત્તેન યમત્થં વત્તુકામો, તસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિઞ્ઞાપનપયોગો ચાતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મારોચનત્થં મુસા ભણન્તસ્સ પારાજિકં, અમૂલકેન પારાજિકેન અનુદ્ધંસનત્થં સઙ્ઘાદિસેસો, સઙ્ઘાદિસેસેન અનુદ્ધંસનત્થં પાચિત્તિયં, આચારવિપત્તિયા દુક્કટં, ‘‘યો તે વિહારે વસતી’’તિઆદિપરિયાયેન ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મારોચનત્થં પટિવિજાનન્તસ્સ મુસા ભણિતે થુલ્લચ્ચયં, અપ્પટિવિજાનન્તસ્સ દુક્કટં, કેવલં મુસા ભણન્તસ્સ ઇધ પાચિત્તિયં વુત્તં.

મુસાવાદસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.