૬. મચ્છમંસવિનિચ્છયકથા

૩૮. એવં કુલસઙ્ગહવિનિચ્છયં કથેત્વા ઇદાનિ મચ્છમંસવિનિચ્છયં કથેતું ‘‘મચ્છમંસેસુ પના’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ થલે ઠપિતમત્તે મરતિ, કેવટ્ટાદીહિ વા મારિયતીતિ મચ્છો. મચ્છસ્સ ઇદન્તિ મચ્છં, મસિયતે આમસિયતેતિ મંસં, મચ્છઞ્ચ મંસઞ્ચ મચ્છમંસાનિ, તેસુ. મચ્છમંસેસુ પન વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. મચ્છગ્ગહણેનાતિ એત્થ નિદ્ધારણં ન કાતબ્બં. પન-સદ્દો પક્ખન્તરત્થો, દિવાસેય્યાદીસુ વિનિચ્છયતો અપરો મચ્છમંસેસુ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ અત્થો. ગય્હતે અનેનાતિ ગહણં. કિં તં? સદ્દો, મચ્છઇતિ ગહણં મચ્છગ્ગહણં, તેન મચ્છગ્ગહણેન, મચ્છસદ્દેનાતિ અત્થો. મંસેસુ પન…પે… અકપ્પિયાનીતિ એત્થ મનુસ્સમંસં સમાનજાતિમંસતો પટિક્ખિત્તં. હત્થિઅસ્સાનં મંસાનિ રાજઙ્ગતો, સુનખઅહીનં જેગુચ્છભાવતો, સેસાનં વાળમિગત્તા ભિક્ખૂનં પરિબન્ધવિમોચનત્થં પટિક્ખિત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં.

તિકોટિપરિસુદ્ધન્તિ દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતસઙ્ખાતાહિ તીહિ કોટીહિ તીહિ આકારેહિ તીહિ કારણેહિ પરિસુદ્ધં, વિમુત્તન્તિ અત્થો. તત્થ અદિટ્ઠઅસુતાનિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણસોતવિઞ્ઞાણાનં અનારમ્મણભાવતો જાનિતબ્બાનિ. અપરિસઙ્કિતં પન કથં જાનિતબ્બન્તિ આહ ‘‘અપરિસઙ્કિતં પના’’તિઆદિ, તીણિ પરિસઙ્કિતાનિ ઞત્વા તેસં પટિપક્ખવસેન અપરિસઙ્કિતં જાનિતબ્બન્તિ અત્થો. ઇદાનિ તાનિ તીણિ પરિસઙ્કિતાનિ ચ એવં પરિસઙ્કિતે સતિ ભિક્ખૂહિ કત્તબ્બવિધિઞ્ચ તેન વિધિના અપરિસઙ્કિતે સતિ કત્તબ્બભાવઞ્ચ વિત્થારતો દસ્સેતું ‘‘કથ’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ દિસ્વા પરિસઙ્કિતં દિટ્ઠપરિસઙ્કિતં નામ. સુત્વા પરિસઙ્કિતં સુતપરિસઙ્કિતં નામ. અદિસ્વા અસુત્વા તક્કેન અનુમાનેન પરિસઙ્કિતં તદુભયવિનિમુત્તપરિસઙ્કિતં નામ. તં તિવિધમ્પિ પરિસઙ્કિતસામઞ્ઞેન એકા કોટિ હોતિ, તતો વિમુત્તં અપરિસઙ્કિતં નામ. એવં અદિટ્ઠં અસુતં અપરિસઙ્કિતં મચ્છમંસં તિકોટિપરિસુદ્ધં હોતિ.

જાલં મચ્છબન્ધનં. વાગુરા મિગબન્ધિની. કપ્પતીતિ યદિ તેસં વચનેન સઙ્કા નિવત્તતિ, વટ્ટતિ, ન તં વચનં લેસકપ્પં કાતું વટ્ટતિ. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘યત્થ ચ નિબ્બેમતિકો હોતિ, તં સબ્બં કપ્પતી’’તિ. પવત્તમંસન્તિ આપણાદીસુ પવત્તં વિક્કાયિકં વા મતમંસં વા. મઙ્ગલાદીનન્તિ આદિ-સદ્દેન આહુનપાહુનાદિકે સઙ્ગણ્હાતિ. ભિક્ખૂનંયેવ અત્થાય અકતન્તિ એત્થ અટ્ઠાનપ્પયુત્તો એવ-સદ્દો, ભિક્ખૂનં અત્થાય અકતમેવાતિ સમ્બન્ધિતબ્બં, તસ્મા ભિક્ખૂનઞ્ચ મઙ્ગલાદીનઞ્ચાતિ મિસ્સેત્વા કતમ્પિ ન વત્તતીતિ વેદિતબ્બં. કેચિ પન ‘‘યથાઠિતવસેન અવધારણં ગહેત્વા વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ, તં ન સુન્દરં. યત્થ ચ નિબ્બેમતિકો હોતીતિ ભિક્ખૂનં અત્થાય કતેપિ સબ્બેન સબ્બં પરિસઙ્કિતાભાવમાહ.

૩૯. તમેવત્થં આવિકાતું ‘‘સચે પના’’તિઆદિ વુત્તં. ઇતરેસં વટ્ટતીતિ અજાનન્તાનં વટ્ટતિ, જાનતોવેત્થ આપત્તિ હોતીતિ. તેયેવાતિ યે ઉદ્દિસ્સ કતં, તેયેવ. ઉદ્દિસ્સ કતમંસપરિભોગતો અકપ્પિયમંસપરિભોગે વિસેસં દસ્સેતું ‘‘અકપ્પિયમંસં પના’’તિઆદિ વુત્તં. પુરિમસ્મિં સચિત્તકાપત્તિ, ઇતરસ્મિં અચિત્તકા. તેનાહ ‘‘અકપ્પિયમંસં અજાનિત્વા ભુઞ્જન્તસ્સપિ આપત્તિયેવા’’તિ. ‘‘પરિભોગકાલે પુચ્છિત્વા પરિભુઞ્જિસ્સામીતિ વા ગહેત્વા પુચ્છિત્વાવ પરિભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ (વિ. સઙ્ગ. અટ્ઠ. ૩૯) વચનતો અકપ્પિયમંસં અજાનિત્વા પટિગ્ગણ્હન્તસ્સ પટિગ્ગહણે અનાપત્તિ સિદ્ધા. અજાનિત્વા પરિભુઞ્જન્તસ્સેવ હિ આપત્તિ વુત્તા. વત્તન્તિ વદન્તીતિ ઇમિના આપત્તિ નત્થીતિ દસ્સેતિ.

ઇતિ વિનયસઙ્ગહસંવણ્ણનાભૂતે વિનયાલઙ્કારે

મચ્છમંસવિનિચ્છયકથાલઙ્કારો નામ

છટ્ઠો પરિચ્છેદો.