૨૧. પવારણાવિનિચ્છયકથા

૧૧૬. એવં પટિગ્ગહણવિનિચ્છયં કથેત્વા ઇદાનિ પવારણાવિનિચ્છયં કથેતું ‘‘પટિક્ખેપપવારણા’’તિઆદિમાહ. તત્થ પટિક્ખિપનં પટિક્ખેપો, અસમ્પટિચ્છનન્તિ અત્થો. પવારિયતે પવારણા, પટિસેધનન્ત્યત્થો. પટિક્ખેપસઙ્ખાતા પવારણા પટિક્ખેપપવારણા. અથ વા પટિક્ખેપવસેન પવારણા પટિક્ખેપપવારણા. પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભુઞ્જન્તસ્સ અઞ્ઞસ્મિં ભોજને અભિહટે પટિક્ખેપસઙ્ખાતા પવારણાતિ સમ્બન્ધો.

૧૧૭. યં અસ્નાતીતિ યં ભુઞ્જતિ. અમ્બિલપાયાસાદીસૂતિ આદિ-સદ્દેન ખીરપાયાસાદિં સઙ્ગણ્હાતિ. તત્થ અમ્બિલપાયાસગ્ગહણેન તક્કાદિઅમ્બિલસંયુત્તા ઘનયાગુ વુત્તા. ખીરપાયાસગ્ગહણેન ખીરસંયુત્તા યાગુ સઙ્ગય્હતિ. પવારણં જનેતીતિ અનતિરિત્તભોજનાપત્તિનિબન્ધનં પટિક્ખેપં સાધેતિ. કતોપિ પટિક્ખેપો અનતિરિત્તભોજનાપત્તિનિબન્ધનો ન હોતિ, અકતટ્ઠાનેયેવ તિટ્ઠતીતિ આહ ‘‘પવારણં ન જનેતી’’તિ.

‘‘યાગુ-સદ્દસ્સ પવારણજનકયાગુયાપિ સાધારણત્તા ‘યાગું ગણ્હથા’તિ વુત્તેપિ પવારણા હોતીતિ પવારણં જનેતિયેવાતિ વુત્ત’’ન્તિ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. તં પરતો તત્થેવ ‘‘ભત્તમિસ્સકં યાગું આહરિત્વા’’તિ એત્થ વુત્તકારણેન ન સમેતિ. વુત્તઞ્હિ તત્થ – હેટ્ઠા અયાગુકે નિમન્તને ઉદકકઞ્જિકખીરાદીહિ સદ્ધિં મદ્દિતં ભત્તમેવ સન્ધાય ‘‘યાગું ગણ્હથા’’તિ વુત્તત્તા પવારણા હોતિ. ‘‘ભત્તમિસ્સકં યાગું આહરિત્વા’’તિ એત્થ પન વિસું યાગુયા વિજ્જમાનત્તા પવારણા ન હોતીતિ. તસ્મા તત્થ વુત્તનયેનેવ ખીરાદીહિ સદ્ધિં મદ્દિતં ભત્તમેવ સન્ધાય ‘‘યાગું ગણ્હથા’’તિ વુત્તત્તા યાગુયાવ તત્થ અભાવતો પવારણા હોતીતિ એવમેત્થ કારણં વત્તબ્બં. એવઞ્હિ સતિ પરતો ‘‘યેનાપુચ્છિતો, તસ્સ અત્થિતાયા’’તિ અટ્ઠકથાય વુત્તકારણેનપિ સંસન્દતિ, અઞ્ઞથા ગણ્ઠિપદેસુયેવ પુબ્બાપરવિરોધો આપજ્જતિ, અટ્ઠકથાય ચ ન સમેતીતિ. સચે…પે… પઞ્ઞાયતીતિ ઇમિના વુત્તપ્પમાણસ્સ મચ્છમંસખણ્ડસ્સ નહારુનો વા સબ્ભાવમત્તં દસ્સેતિ. તાહીતિ પુથુકાહિ.

સાલિવીહિયવેહિ કતસત્તૂતિ યેભુય્યનયેન વુત્તં, સત્ત ધઞ્ઞાનિ પન ભજ્જિત્વા કતોપિ સત્તુયેવ. તેનેવાહ ‘‘કઙ્ગુવરક…પે… સત્તુસઙ્ગહમેવ ગચ્છતી’’તિ. સત્તુમોદકોતિ સત્તુયો પિણ્ડેત્વા કતો અપક્કો સત્તુગુળો. વિમતિવિનોદનિયં (વિ. વિ. ટી. પાચિત્તિય ૨.૨૩૮-૨૩૯) પન ‘‘સત્તુમોદકોતિ સત્તું તેમેત્વા કતો અપક્કો, સત્તું પન પિસિત્વા પિટ્ઠં કત્વા તેમેત્વા પૂવં કત્વા પચન્તિ, તં ન પવારેતી’’તિ વુત્તં.

પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરવસેન વિપ્પકતભોજનભાવસ્સ ઉપચ્છિન્નત્તા ‘‘મુખે સાસપમત્તમ્પિ…પે… ન પવારેતી’’તિ વુત્તં. ‘‘અકપ્પિયમંસં પટિક્ખિપતિ, ન પવારેતી’’તિ વચનતો સચે સઙ્ઘિકં લાભં અત્તનો અપાપુણન્તં જાનિત્વા વા અજાનિત્વા વા પટિક્ખિપતિ, ન પવારેતિ પટિક્ખિપિતબ્બસ્સેવ પટિક્ખિત્તત્તા, અલજ્જિસન્તકં પટિક્ખિપન્તોપિ ન પવારેતિ. અવત્થુતાયાતિ અનતિરિત્તાપત્તિસાધિકાય પવારણાય અવત્થુભાવતો. એતેન પટિક્ખિપિતબ્બસ્સેવ પટિક્ખિત્તભાવં દીપેતિ. યઞ્હિ પટિક્ખિપિતબ્બં હોતિ, તસ્સ પટિક્ખેપો આપત્તિયા અઙ્ગં ન હોતીતિ તં પવારણાય અવત્થૂતિ વુચ્ચતિ.

૧૧૮. આસન્નતરં અઙ્ગન્તિ હત્થપાસતો બહિ ઠત્વા ઓનમિત્વા દેન્તસ્સ સીસં આસન્નતરં હોતિ, તસ્સ ઓરિમન્તેન પરિચ્છિન્દિતબ્બં.

ઉપનામેતીતિ ઇમિના કાયાભિહારં દસ્સેતિ. અપનામેત્વાતિ અભિમુખં હરિત્વા. ઇદં ભત્તં ગણ્હાતિ વદતીતિ કિઞ્ચિ અપનામેત્વા વદતિ. કેવલં વાચાભિહારસ્સ અનધિપ્પેતત્તા ગણ્હથાતિ ગહેતું આરદ્ધં. હત્થપાસતો બહિ ઠિતસ્સ સતિપિ દાતુકામતાભિહારે પટિક્ખિપન્તસ્સ દૂરભાવેનેવ પવારણાય અભાવતો થેરસ્સપિ દૂરભાવમત્તં ગહેત્વા પવારણાય અભાવં દસ્સેન્તો ‘‘થેરસ્સ દૂરભાવતો’’તિઆદિમાહ, ન પન થેરસ્સ અભિહારસમ્ભવતો. સચેપિ ગહેત્વા ગતો હત્થપાસે ઠિતો હોતિ, કિઞ્ચિ પન અવત્વા આધારટ્ઠાને ઠિતત્તા અભિહારો નામ ન હોતીતિ ‘‘દૂતસ્સ ચ અનભિહરણતો’’તિ વુત્તં. ‘‘ગહેત્વા આગતેન ‘ભત્તં ગણ્હથા’તિ વુત્તે અભિહારો નામ હોતીતિ ‘સચે પન ગહેત્વા આગતો ભિક્ખુ…પે… પવારણા હોતી’તિ વુત્ત’’ન્તિ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. કેચિ પન ‘‘પત્તં કિઞ્ચિપિ ઉપનામેત્વા ‘ઇમં ભત્તં ગણ્હથા’તિ વુત્તન્તિ ગહેતબ્બ’’ન્તિ વદન્તિ, તં યુત્તં વિય દિસ્સતિ વાચાભિહારસ્સ ઇધ અનધિપ્પેતત્તા.

પરિવેસનાયાતિ ભત્તગ્ગે. અભિહટાવ હોતીતિ પરિવેસકેનેવ અભિહટા હોતિ. તતો દાતુકામતાય ગણ્હન્તં પટિક્ખિપન્તસ્સ પવારણા હોતીતિ એત્થ અગ્ગણ્હન્તમ્પિ પટિક્ખિપતો પવારણા હોતિયેવ. કસ્મા? દાતુકામતાય અભિહટત્તા, ‘‘તસ્મા સા અભિહટાવ હોતી’’તિ હિ વુત્તં. તેનેવ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ ‘‘દાતુકામાભિહારે સતિ કેવલં ‘દસ્સામી’તિ ગહણમેવ અભિહારો ન હોતિ, ‘દસ્સામી’તિ ગણ્હન્તેપિ અગણ્હન્તેપિ દાતુકામતાભિહારોવ અભિહારો હોતિ, તસ્મા ગહણસમયે વા અગ્ગહણસમયે વા તં પટિક્ખિપતો પવારણા હોતી’’તિ વુત્તં. ઇદાનિ તસ્સ અસતિ દાતુકામતાભિહારે ગહણસમયેપિ પટિક્ખિપતો પવારણા ન હોતીતિ દસ્સેતું ‘‘સચે પના’’તિઆદિ વુત્તં. કટચ્છુના અનુક્ખિત્તમ્પિ પુબ્બે એવ અભિહટત્તા પવારણા હોતીતિ ‘‘અભિહટાવ હોતી’’તિ વુત્તં. ઉદ્ધટમત્તેતિ ભાજનતો વિયોજિતમત્તે. દ્વિન્નં સમભારેપીતિ પરિવેસકસ્સ ચ અઞ્ઞસ્સ ચ ભત્તપચ્છિભારગ્ગહણે સમ્ભૂતેપીતિ અત્થો.

૧૧૯. રસં ગણ્હથાતિ એત્થ કેવલં મંસરસસ્સ અપવારણાજનકસ્સ નામેન વુત્તત્તા પટિક્ખિપતો પવારણા ન હોતિ. મચ્છરસન્તિઆદીસુ મચ્છો ચ રસઞ્ચાતિ અત્થસમ્ભવતો, વત્થુનોપિ તાદિસત્તા પવારણા હોતિ. ‘‘ઇદં ગણ્હથા’’તિપિ અવત્વા તુણ્હીભૂતેન અભિહટં પટિક્ખિપતોપિ હોતિ એવ.

કરમ્બકોતિ મિસ્સકાધિવચનમેતં. યઞ્હિ બહૂહિ મિસ્સેત્વા કરોન્તિ, સો ‘‘કરમ્બકો’’તિ વુચ્ચતિ, સો સચેપિ મંસેન મિસ્સેત્વા કતો હોતિ, ‘‘કરમ્બકં ગણ્હથા’’તિ અપવારણારહસ્સ નામેન વુત્તત્તા પટિક્ખિપતો પવારણા ન હોતિ. ‘‘મંસકરમ્બકં ગણ્હથા’’તિ વુત્તે પન ‘‘મંસમિસ્સકં ગણ્હથા’’તિ વુત્તં હોતિ, તસ્મા પવારણાવ હોતિ.

૧૨૦. ‘‘ઉદ્દિસ્સકત’’ન્તિ મઞ્ઞમાનોતિ એત્થ ‘‘વત્થુનો કપ્પિયત્તા અકપ્પિયસઞ્ઞાય પટિક્ખેપતોપિ અચિત્તકત્તા ઇમસ્સ સિક્ખાપદસ્સ પવારણા હોતી’’તિ વદન્તિ. ‘‘હેટ્ઠા અયાગુકે નિમન્તને ઉદકકઞ્જિકખીરાદીહિ સદ્ધિં મદ્દિતં ભત્તમેવ સન્ધાય ‘યાગું ગણ્હથા’તિ વુત્તત્તા પવારણા હોતિ, ‘ભત્તમિસ્સકં યાગું આહરિત્વા’તિ એત્થ પન વિસું યાગુયા વિજ્જમાનત્તા પવારણા ન હોતી’’તિ વદન્તિ. અયમેત્થ અધિપ્પાયોતિ ‘‘યેનાપુચ્છિતો’’તિઆદિના વુત્તમેવત્થં સન્ધાય વદતિ. કારણં પનેત્થ દુદ્દસન્તિ એત્થ એકે તાવ વદન્તિ ‘‘યસ્મા યાગુમિસ્સકં નામ ભત્તમેવ ન હોતિ, ખીરાદિકમ્પિ હોતિયેવ, તસ્મા કરમ્બકે વિય પવારણાય ન ભવિતબ્બં, એવઞ્ચ સતિ ‘યાગુ બહુતરા વા હોતિ સમસમા વા, ન પવારેતિ, યાગુ મન્દા, ભત્તં બહુતરં, પવારેતી’તિ એત્થ કારણં દુદ્દસ’’ન્તિ. કેચિ પન વદન્તિ ‘‘યાગુમિસ્સકં નામ ભત્તં, તસ્મા તં પટિક્ખિપતો પવારણાય એવ ભવિતબ્બં, એવઞ્ચ સતિ ‘ઇધ પવારણા હોતિ, ન હોતી’તિ એત્થ કારણં દુદ્દસ’’ન્તિ.

યથા ચેત્થ કારણં દુદ્દસં, એવં પરતો ‘‘મિસ્સકં ગણ્હથા’’તિ એત્થાપિ કારણં દુદ્દસમેવાતિ વેદિતબ્બં. ન હિ પવારણપ્પહોનકસ્સ અપ્પબહુભાવો પવારણાય ભાવાભાવનિમિત્તં, કિઞ્ચરહિ પવારણાજનકસ્સ નામ ગહણમેવેત્થ પમાણં, તસ્મા ‘‘ઇદઞ્ચ કરમ્બકેન ન સમાનેતબ્બ’’ન્તિઆદિના યમ્પિ કારણં વુત્તં, તમ્પિ પુબ્બે વુત્તેન સંસન્દિયમાનં ન સમેતિ. યદિ હિ મિસ્સકન્તિ ભત્તમિસ્સકેયેવ રુળ્હં સિયા, એવં સતિ યથા ‘‘ભત્તમિસ્સકં ગણ્હથા’’તિ વુત્તે ભત્તં બહુતરં વા સમં વા અપ્પતરં વા હોતિ, પવારેતિયેવ, એવં ‘‘મિસ્સકં ગણ્હથા’’તિ વુત્તેપિ અપ્પતરેપિ ભત્તે પવારણાય ભવિતબ્બં ‘‘મિસ્સક’’ન્તિ ભત્તમિસ્સકેયેવ રુળ્હત્તા. તથા હિ ‘‘મિસ્સકન્તિ ભત્તમિસ્સકેયેવ રુળ્હવોહારત્તા ઇદં પન ભત્તમિસ્સકમેવાતિ વુત્ત’’ન્તિ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. અથ મિસ્સકન્તિ ભત્તમિસ્સકે રુળ્હં ન હોતિ, મિસ્સકભત્તં પન સન્ધાય ‘‘મિસ્સકં ગણ્હથા’’તિ વુત્તન્તિ. એવમ્પિ યથા અયાગુકે નિમન્તને ખીરાદીહિ સમ્મદ્દિતં ભત્તમેવ સન્ધાય ‘‘યાગું ગણ્હથા’’તિ વુત્તે પવારણા હોતિ, એવમિધાપિ મિસ્સકભત્તમેવ સન્ધાય ‘‘મિસ્સકં ગણ્હથા’’તિ વુત્તે ભત્તં અપ્પં વા હોતુ, બહુ વા, પવારણા એવ સિયા, તસ્મા મિસ્સકન્તિ ભત્તમિસ્સકે રુળ્હં વા હોતુ, મિસ્સકં સન્ધાય ભાસિતં વા, ઉભયથાપિ પુબ્બેનાપરં ન સમેતીતિ કિમેત્થ કારણચિન્તાય. ઈદિસેસુ પન ઠાનેસુ અટ્ઠકથાપમાણેનેવ ગન્તબ્બન્તિ અયં અમ્હાકં ખન્તિ.

વિમતિવિનોદનિયં (વિ. વિ. ટી. પાચિત્તિય ૨.૨૩૮-૨૩૯) પન ‘‘ઉદ્દિસ્સકતન્તિ મઞ્ઞમાનોતિ એત્થ વત્થુનો કપ્પિયત્તા ‘પવારિતોવ હોતી’તિ વુત્તં. તઞ્ચે ઉદ્દિસ્સકતમેવ હોતિ, પટિક્ખેપો નત્થિ. અયમેત્થાધિપ્પાયોતિ ‘યેનાપુચ્છિતો’તિઆદિના વુત્તમેવત્થં સન્ધાય વદતિ. કારણં પનેત્થ દુદ્દસન્તિ ભત્તસ્સ બહુતરભાવે પવારણાય સમ્ભવકારણં દુદ્દસં, અઞ્ઞથા કરમ્બકેપિ મચ્છાદિબહુભાવે પવારણા ભવેય્યાતિ અધિપ્પાયો. યથા ચેત્થ કારણં દુદ્દસં, એવં પરતો ‘મિસ્સકં ગણ્હથા’તિ એત્થાપિ કારણં દુદ્દસમેવાતિ દટ્ઠબ્બં. યઞ્ચ ‘ઇદં પન ભત્તમિસ્સકમેવા’તિઆદિ કારણં વુત્તં, તમ્પિ ‘અપ્પતરં ન પવારેતી’તિ વચનેન ન સમેતી’’તિ એત્તકમેવ વુત્તં.

‘‘વિસું કત્વા દેતીતિ ભત્તસ્સ ઉપરિ ઠિતં રસાદિં વિસું ગહેત્વા દેતી’’તિ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. કેહિચિ પન ‘‘યથા ભત્તસિત્થં ન પતતિ, તથા ગાળ્હં હત્થેન પીળેત્વા પરિસ્સાવેત્વા દેતી’’તિ વુત્તં. તત્થાપિ કારણં ન દિસ્સતિ. યથા હિ ભત્તમિસ્સકં યાગું આહરિત્વા ‘‘યાગું ગણ્હથા’’તિ વત્વા યાગુમિસ્સકં ભત્તમ્પિ દેન્તં પટિક્ખિપતો પવારણા ન હોતિ, એવમિધાપિ બહુખીરરસાદીસુ ભત્તેસુ ‘‘ખીરં ગણ્હથા’’તિઆદીનિ વત્વા દિન્નાનિ ખીરાદીનિ વા દેતુ ખીરાદિમિસ્સકં ભત્તં વા, ઉભયથાપિ પવારણાય ન ભવિતબ્બં, તસ્મા ‘‘વિસું કત્વા દેતી’’તિ તેનાકારેન દેન્તં સન્ધાય વુત્તં, ન પન ભત્તમિસ્સકં કત્વા દીયમાનં પટિક્ખિપતો પવારણા હોતીતિ દસ્સનત્થન્તિ ગહેતબ્બં. યદિ પન ભત્તમિસ્સકં કત્વા દીયમાને પવારણા હોતીતિ અધિપ્પાયેન અટ્ઠકથાયં ‘‘વિસું કત્વા દેતી’’તિ વુત્તં, એવં સતિ અટ્ઠકથાયેવેત્થ પમાણન્તિ ગહેતબ્બં, ન પન કારણન્તરં ગવેસિતબ્બં. વિમતિવિનોદનિયં (વિ. વિ. ટી. પાચિત્તિય ૨.૨૩૮-૨૩૯) પન ‘‘વિસું કત્વા દેતીતિ ‘રસં ગણ્હથા’તિઆદિના વાચાય વિસું કત્વા દેતીતિ અત્થો ગહેતબ્બો, ન પન કાયેન રસાદિં વિયોજેત્વાતિ તથા અવિયોજિતેપિ પટિક્ખિપતો પવારણાય અસમ્ભવતો અપવારણાપહોનકસ્સ નામેન વુત્તત્તા ભત્તમિસ્સકયાગું આહરિત્વા ‘યાગું ગણ્હથા’તિ વુત્તટ્ઠાનાદીસુ વિય, અઞ્ઞથા એત્થ યથા પુબ્બાપરં ન વિરુજ્ઝતિ, તથા અધિપ્પાયો ગહેતબ્બો’’તિ વુત્તં.

નાવા વા સેતુ વાતિઆદિમ્હિ નાવાદિઅભિરુહનાદિક્ખણે કિઞ્ચિ ઠત્વાપિ અભિરુહનાદિકાતબ્બત્તેપિ ગમનતપ્પરતાય ઠાનં નામ ન હોતિ, જનસમ્મદ્દેન પન અનોકાસાદિભાવેન ઠાતું ન વટ્ટતિ. અચાલેત્વાતિ વુત્તટ્ઠાનતો અઞ્ઞસ્મિં પીઠપ્પદેસે વા ઉદ્ધં વા અપેલ્લેત્વા, તસ્મિં એવ પન ઠાને પરિવત્તેતું લભતિ. તેનાહ ‘‘યેન પસ્સેના’’તિઆદિ. સચે ઉક્કુટિકં નિસિન્નો પાદે અમુઞ્ચિત્વાપિ ભૂમિયં નિસીદતિ, ઇરિયાપથં વિકોપેન્તો નામ હોતીતિ ઉક્કુટિકાસનં અવિકોપેત્વા સુખેન નિસીદિતું ‘‘તસ્સ પન હેટ્ઠા…પે… નિસીદનકં દાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. ‘‘આસનં અચાલેત્વાતિ પીઠે ફુટ્ઠોકાસતો આનિસદમંસં અમોચેત્વા અનુટ્ઠહિત્વાતિ વુત્તં હોતિ. અદિન્નાદાને વિય ઠાનાચાવનં ન ગહેતબ્બ’’ન્તિ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં.

૧૨૧. અકપ્પિયકતન્તિ એત્થ અકપ્પિયકતસ્સેવ અનતિરિત્તભાવતો કપ્પિયં અકારાપેત્વા તસ્મિં પત્તે પક્ખિત્તં મૂલફલાદિયેવ અતિરિત્તં ન હોતિ, અકપ્પિયભોજનં વા કુલદૂસનાદિના ઉપ્પન્નં. સેસં પન પત્તપરિયાપન્નં અતિરિત્તમેવ હોતિ, પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ, તં પન મૂલફલાદિં પરિભુઞ્જિતુકામેન તતો નીહરિત્વા કપ્પિયં કારાપેત્વા અઞ્ઞસ્મિં ભાજને ઠપેત્વા અતિરિત્તં કારાપેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં.

૧૨૨. સો પુન કાતું ન લભતીતિ તસ્મિંયેવ ભાજને કરિયમાનં પઠમં કતેન સદ્ધિં કતં હોતીતિ પુન સોયેવ કાતું ન લભતિ, અઞ્ઞો લભતિ. અઞ્ઞસ્મિં પન ભાજને તેન વા અઞ્ઞેન વા કાતું વટ્ટતિ. તેનાહ ‘‘યેન અકતં, તેન કાતબ્બં, યઞ્ચ અકતં, તં કાતબ્બ’’ન્તિ. તેનાપીતિ એત્થ પિ-સદ્દો ન કેવલં અઞ્ઞેનેવાતિ ઇમમત્થં દીપેતિ. એવં કતન્તિ અઞ્ઞસ્મિં ભાજને કતં.

પેસેત્વાતિ અનુપસમ્પન્નસ્સ હત્થે પેસેત્વા. ઇમસ્સ વિનયકમ્મભાવતો ‘‘અનુપસમ્પન્નસ્સ હત્થે ઠિતં ન કાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં.

સચે પન આમિસસંસટ્ઠાનીતિ એત્થ સચે મુખગતેનાપિ અનતિરિત્તેન આમિસેન સંસટ્ઠાનિ હોન્તિ, પાચિત્તિયમેવાતિ વેદિતબ્બં, તસ્મા પવારિતેન ભોજનં અતિરિત્તં કારાપેત્વા ભુઞ્જન્તેનપિ યથા અકતેન મિસ્સં ન હોતિ, એવં મુખઞ્ચ હત્થઞ્ચ સુદ્ધં કત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. કિઞ્ચાપિ અપવારિતસ્સ પુરેભત્તં યામકાલિકાદીનિ આહારત્થાય પરિભુઞ્જતોપિ અનાપત્તિ, પવારિતસ્સ પન પવારણમૂલકં દુક્કટં હોતિયેવાતિ ‘‘યામકાલિકં…પે… અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ પાળિયં (પાચિ. ૨૪૦) વુત્તં.

ઇતિ વિનયસઙ્ગહસંવણ્ણનાભૂતે વિનયાલઙ્કારે

પટિક્ખેપપવારણાવિનિચ્છયકથાલઙ્કારો નામ

એકવીસતિમો પરિચ્છેદો.