૧. પઠમઅનિયતસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૪૩. પુત્તસદ્દેન સામઞ્ઞનિદ્દેસતો, એકસેસનયેન વા પુત્તીપિ ગહિતાતિ આહ ‘‘બહૂ ધીતરો ચા’’તિ. તદનન્તરન્તિ ભિક્ખૂનં ભોજનાનન્તરં.

૪૪૪-૫. તં કમ્મન્તિ તં મેથુનાદિઅજ્ઝાચારકમ્મં. પાળિયં ‘‘સોતસ્સ રહો’’તિ ઇદં અત્થુદ્ધારવસેન વુત્તં, ઉપરિ સિક્ખાપદે ‘‘ન હેવ ખો પન પટિચ્છન્ન’’ન્તિઆદિના (પારા. ૪૫૪) એતસ્સ સિક્ખાપદસ્સ વિસયં પટિક્ખિપિત્વા ‘‘અલઞ્ચ ખો હોતિ માતુગામં દુટ્ઠુલ્લાહિ વાચાહિ ઓભાસિતુ’’ન્તિ વિસયન્તરભૂતસોતરહસ્સ વિસું વક્ખમાનત્તા, ઇધ પન ચક્ખુરહોવ અધિપ્પેતો ‘‘પટિચ્છન્ને આસને’’તિઆદિવચનતો, ‘‘સક્કા હોતિ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિતુ’’ન્તિ વુત્તત્તા ચ. તેનાહ ‘‘કિઞ્ચાપી’’તિઆદિ. પરિચ્છેદોતિ રહોનિસજ્જાપત્તિયા વવત્થાનં.

ઇદાનિ ચક્ખુરહેનેવ આપત્તિં પરિચ્છિન્દિત્વા દસ્સેન્તો ‘‘સચેપિ હી’’તિઆદિમાહ. ‘‘પિહિતકવાટસ્સા’’તિ ઇમિના પટિચ્છન્નભાવતો ચક્ખુસ્સ રહોવ અધિપ્પેતો, ન સોતસ્સ રહોતિ દસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘અપિહિતકવાટસ્સ…પે… અનાપત્તિ’’ન્તિ. ન હિ કવાટપિદહનેન સોતસ્સ રહો વિગચ્છતિ, ચક્ખુસ્સ રહો એવ પન વિગચ્છતિ. ‘‘અન્તોદ્વાદસહત્થેપી’’તિ ઇદં દુતિયસિક્ખાપદે આગતસોતસ્સ રહેન આપજ્જિતબ્બદુટ્ઠુલ્લવાચાપત્તિયા સબ્બથા અનાપત્તિભાવં દસ્સેતું વુત્તં. દ્વાદસહત્થતો બહિ નિસિન્નો હિ તત્થ સોતસ્સ રહસબ્ભાવતો દુટ્ઠુલ્લવાચાપત્તિયા અનાપત્તિં ન કરોતિ, તથા ચ ‘‘અનાપત્તિં ન કરોતી’’તિ સામઞ્ઞતો ન વત્તબ્બં સિયા, ‘‘મેથુનકાયસંસગ્ગાપત્તીહિ અનાપત્તિં કરોતી’’તિ વિસેસેત્વા વત્તબ્બં ભવેય્ય. તસ્મા તથા તં અવત્વા સબ્બથા અનાપત્તિં દસ્સેતુમેવ ‘‘દ્વાદસહત્થે’’તિ વુત્તન્તિ ગહેતબ્બં. યદિ હિ ચક્ખુસ્સેવ રહભાવં સન્ધાય વદેય્ય, ‘‘અન્તોદ્વાદસહત્થે’’તિ ન વદેય્ય અપ્પટિચ્છન્ને તતો દૂરે નિસિન્નેપિ ચક્ખુસ્સ રહાસમ્ભવતો. યસ્મા નિસીદિત્વા નિદ્દાયન્તો કપિમિદ્ધપરેતો કિઞ્ચિ કાલં ચક્ખૂનિ ઉમ્મીલેતિ, કિઞ્ચિ કાલં નિમ્મીલેતિ. તસ્મા ‘‘નિદ્દાયન્તોપિ અનાપત્તિં કરોતી’’તિ વુત્તં.

પટિલદ્ધસોતાપત્તિફલાતિ અન્તિમપરિચ્છેદતો વુત્તં. નિસજ્જં પટિજાનમાનોતિ મેથુનકાયસંસગ્ગાદિવસેન રહો નિસજ્જં પટિજાનમાનોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘પારાજિકેન વા’’તિઆદિ. ન અપ્પટિજાનમાનોતિ અલજ્જીપિ અપ્પટિજાનમાનો આપત્તિયા ન કારેતબ્બોવ. સો હિ યાવ દોસં ન પટિજાનાતિ, તાવ ‘‘નેવ સુદ્ધો, નાસુદ્ધો’’તિ વા વત્તબ્બો, વત્તાનુસન્ધિના પન કારેતબ્બો. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘પટિઞ્ઞા લજ્જીસુ કતા, અલજ્જીસુ એવં ન વિજ્જતિ;

બહુમ્પિ અલજ્જી ભાસેય્ય, વત્તાનુસન્ધિતેન કારયે’’તિ. (પરિ. ૩૫૯);

નિસજ્જાદીસુ…પે… પટિજાનમાનોવ તેન સો ભિક્ખુ કારેતબ્બોતિ એત્થ પટિજાનમાનોતિ પાળિયં અનાગતમ્પિ અધિકારતો આગતમેવાતિ કત્વા વુત્તં.

વદાપેથાતિ તસ્સ ઇદ્ધિયા વિગતાસઙ્કોપિ તં ઓવદન્તો આહ, અનુપપરિક્ખિત્વા અદેસે નિસિન્ના ‘‘માતુગામેન સદ્ધિં એકાસને થેરો રહો નિસિન્નો’’તિ એવં માદિસેહિપિ તુમ્હે તુમ્હાકં અવણ્ણં વદાપેથ કથાપયિત્થ, મા પુન એવં કરિત્થાતિ અધિપ્પાયો. એવમકાસિન્તિ નિગૂહિતબ્બમ્પિ ઇમં વિસેસાધિગમં પકાસેન્તો તં સદ્ધાપેતુમેવ એવમકાસિન્તિ અત્થો. રક્ખેય્યાસિમન્તિ ઇમં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં અઞ્ઞેસં મા પકાસયિ.

૪૫૧. નિસજ્જાય પાચિત્તિયન્તિ રહોનિસજ્જસ્સાદે વત્તમાને પાચિત્તિયં. સચે પન સો રહોનિસજ્જસ્સાદં પટિવિનોદેત્વા કમ્મટ્ઠાનમનસિકારાદિના અઞ્ઞવિહિતો, નિદ્દૂપગતો વા અનાપત્તિ એવ. તેનાહ ‘‘અસ્સાદે ઉપ્પન્ને’’તિ. ‘‘નિસિન્નાય ઇત્થિયા’’તિ ઇમિના નિસીદનક્ખણે અસ્સાદાભાવં દસ્સેતિ. યદિ હિ નિસીદનક્ખણે અસ્સાદો ઉપ્પજ્જેય્ય, તેન ઉટ્ઠાતબ્બં. ઇતરથા આપત્તિ એવ ઇત્થિયા ઉટ્ઠાયુટ્ઠાય પુનપ્પુનં નિસીદને વિય, તત્થાપિ ભિક્ખુસ્સ ઉટ્ઠહતો અનાપત્તિ, તેન રહોનિસજ્જાપત્તિ અકિરિયસમુટ્ઠાનાપિ હોતીતિ વદન્તિ. ઇદં પન અનિયતસિક્ખાપદં, અનન્તરઞ્ચાતિ દ્વેપિ વિસું આપત્તિપઞ્ઞાપનવસેન પઞ્ઞત્તાનિ ન હોન્તિ રહોનિસજ્જાદીસુ આપત્તિયા સિક્ખાપદન્તરેસુ પઞ્ઞત્તત્તા. પારાજિકાદિઆપત્તીહિ પન કેનચિ ચોદિતસ્સ અનુવિજ્જકેહિ વિનિચ્છયકારણનયદસ્સનત્થં એવં વત્થુવસેન દ્વિધા વિભજિત્વા પઞ્ઞત્તાનિ, ઇમાનેવ ચ યસ્મા ભિક્ખુનીનમ્પિ વિનિચ્છયનયગ્ગહણાય અલં, તસ્મા તાસં વિસું ન વુત્તાનીતિ વેદિતબ્બં. યં પન આપત્તિં પટિજાનાતિ, તસ્સ વસેનેત્થ અઙ્ગભેદો વેદિતબ્બો. તેનેવ ‘‘અયં ધમ્મો અનિયતો’’તિ વુત્તં.

ઇધ અનિયતવસેન વુત્તાનં પારાજિકસઙ્ઘાદિસેસપાચિત્તિયાનં તિણ્ણમ્પિ અઞ્ઞમઞ્ઞં સદિસસમુટ્ઠાનાદિતાય વુત્તં ‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ પઠમપારાજિકસદિસાનેવા’’તિ.

પઠમઅનિયતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.