સમથભેદવણ્ણના

અધિકરણપરિયાયવારાદિવણ્ણના

૨૯૩-૪. લોભકારણા વિવાદનતો ‘‘લોભો પુબ્બઙ્ગમો’’તિ વુત્તં. એવં સેસેસુ. ઠાનાનીતિઆદીનિ કારણવેવચનાનિ. કારણઞ્હિ તિટ્ઠન્તિ એત્થાતિ ઠાનં, વસન્તિ એત્થાતિ વત્થુ, ભવન્તિ એત્થાતિ ભૂમીતિ વુચ્ચતિ. કે તિટ્ઠન્તિ વસન્તિ ભવન્તિ ચાતિ? વિવાદાધિકરણાદયો. કુસલાકુસલાબ્યાકતચિત્તો હુત્વા વિવદનતો ‘‘નવ હેતૂ’’તિ વુત્તં. કોધનો હોતિ ઉપનાહીતિઆદીનિ દ્વાદસ મૂલાનિ. અક્કોસન્તેન હિ ચતૂસુ વિપત્તીસુ એકેન અનુવદનતો ‘‘ચતસ્સો વિપત્તિયો ઠાનાની’’તિ વુત્તં. ચુદ્દસ મૂલાનીતિ વિવાદાધિકરણે વુત્તા દ્વાદસ, કાયો, વાચા ચ.

૨૯૫-૬. સત્ત આપત્તિક્ખન્ધા ઠાનાનીતિ એત્થ ‘‘આપત્તિં આપજ્જિત્વા પટિચ્છાદેન્તસ્સ યા આપત્તિ હોતિ, તસ્સા આપત્તિયા પુબ્બે આપન્ના આપત્તિ ઠાનં હોતી’’તિ વુત્તં. ‘‘નત્થિ આપત્તાધિકરણં કુસલન્તિ વચનતો નત્થિ આપત્તાધિકરણસ્સ કુસલહેતુ, કુસલચિત્તં પન અઙ્ગં હોતી’’તિ લિખિતં. ચત્તારિ કમ્માનિ ઠાનાનીતિ એત્થ ‘‘એવં કત્તબ્બન્તિ ઠિતપાળિ કમ્મં નામ. ‘યથાઠિતપાળિવસેન કરોન્તાનં કિરિયા કિચ્ચાધિકરણં નામા’’’તિ વુત્તં, ‘‘પાળિઅનુસારેન પટિકાતબ્બલક્ખણં વા કમ્મં. તથેવ કરણં કિચ્ચાધિકરણ’’ન્તિ ચ. ઞત્તિઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થકમ્માનિ ઞત્તિતો જાયન્તિ, અપલોકનકમ્મં અપલોકનતો, ‘‘કિચ્ચાધિકરણં એકેન સમથેન સમ્મતિ સમ્પજ્જતીતિ અત્થો’’તિ લિખિતં. સિયુન્તિ હોન્તિ. કથઞ્ચ સિયાતિ કથં હોતિ. વિવાદાધિકરણસ્સ દ્વેતિ તે દ્વે ઠપેત્વા અઞ્ઞેહિ ન સમ્મતિ.

૨૯૭. સાધારણાતિ તં સમેતબ્બા.

૨૯૮. તબ્ભાગિયાતિ તંકોટ્ઠાસા.

૨૯૯. એકાધિકરણં સબ્બે સમથા સમગ્ગા હુત્વા સમેતું ભબ્બાતિ પુચ્છન્તો ‘‘સમથા સમથસ્સ સાધારણા’’તિ આહ. સમથા સમથસ્સા સિયા સાધારણા સિયા અસાધારણા.

૩૦૦. સમથા સમથસ્સ તબ્ભાગિયવારેપિ એસેવ નયો.

૩૦૧. ઇમે સમથા સમથા, ન સમ્મુખાવિનયોતિ અત્થો.

૩૦૨. ‘‘સમથા વિનયો’’તિપિ વુચ્ચતિ, તસ્મા વિનયો સમ્મુખાવિનયોતિ વિનયવારો ઉદ્ધટો સિયા. ન સમ્મુખાવિનયોતિ સમ્મુખાવિનયં ઠપેત્વા સતિવિનયાદયો સેસસમથા.

૩૦૩. સઙ્ઘસ્સ સમ્મુખા પટિઞ્ઞાતે તં પટિજાનનં સઙ્ઘસ્સ સમ્મુખતા નામ હોતીતિ ‘‘તસ્સ પટિજાનનચિત્તં સન્ધાય ‘સમ્મુખાવિનયો કુસલો’તિઆદિ વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ. નત્થિ સમ્મુખાવિનયો અકુસલોતિ ‘‘ધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખતાહિ તિવઙ્ગિકો સમ્મુખાવિનયો એતેહિ વિના નત્થિ. તત્થ કુસલચિત્તેહિ કરણકાલે કુસલો, અરહન્તાનં કરણકાલે અબ્યાકતો, એતેસં અકુસલપટિપક્ખત્તા અકુસલસ્સ સમ્ભવો નત્થિ, તસ્મા ‘નત્થિ સમ્મુખાવિનયો અકુસલો’તિ વુત્ત’’ન્તિ લિખિતં. ‘‘યેભુય્યસિકા અધમ્મવાદીહિ વૂપસમનકાલે સલાકગ્ગાહાપકે ધમ્મવાદિમ્હિ કુસલા, ધમ્મવાદીનમ્પિ અધમ્મવાદિમ્હિ સલાકગ્ગાહાપકે જાતે અકુસલા, સબ્બત્થ અરહતો વસેનેવ અબ્યાકતતા, અનરહતો સઞ્ચિચ્ચ સતિવિનયદાને સતિવિનયો અકુસલો, અમૂળ્હવિનયો અનુમ્મત્તકસ્સ દાને, પટિઞ્ઞાતકરણં મૂળ્હસ્સ અજાનનતો પટિઞ્ઞાયકરણે, તસ્સપાપિયસિકા સુદ્ધસ્સ કરણે, તિણવત્થારકં મહાકલહે, સઞ્ચિચ્ચ કરણે ચ અકુસલ’’ન્તિ લિખિતં.

યત્થવારપુચ્છાવારવણ્ણના

૩૦૪. લબ્ભતીતિ પુચ્છા.

સમથવારવિસ્સજ્જનાવારવણ્ણના

૩૦૫. યસ્મિં સમયે સમ્મુખાવિનયેન ચાતિઆદિ તસ્સા વિસ્સજ્જનં. યસ્મિં સમયે સમ્મુખાવિનયેન ચ યેભુય્યસિકાય ચ અધિકરણં વૂપસમ્મતિ, તસ્મિં સમયે યત્થ યેભુય્યસિકા લબ્ભતિ, તત્થ સમ્મુખાવિનયો લબ્ભતીતિ એવં સબ્બત્થ સમ્બન્ધો. યત્થ પટિઞ્ઞાતકરણં લબ્ભતિ, તત્થ સમ્મુખાવિનયો લબ્ભતીતિ એત્થ એકં વા દ્વે વા બહૂ વા આપત્તિયો આપન્નો ભિક્ખુ ‘‘ઇમં નામ આપત્તિં આપન્નોસી’’તિ પુચ્છિતો ‘‘આમા’’તિ આપત્તિં પટિજાનાતિ, દ્વેપિ લબ્ભન્તિ. તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા ધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખતાતિ એવં વુત્તસમ્મુખાવિનયે સઙ્ઘસ્સ પુરતો પટિઞ્ઞાતં કતં ચે, સઙ્ઘસમ્મુખતા. તત્થેવ દેસિતં ચે, ધમ્મવિનયસમ્મુખતાયોપિ લદ્ધા હોન્તિ. અવિવદન્તા અઞ્ઞમઞ્ઞં પટિજાનન્તિ ચે, પુગ્ગલસમ્મુખતા. તસ્સેવ સન્તિકે દેસિતં ચે, ધમ્મવિનયસમ્મુખતાયોપિ લદ્ધા હોન્તિ. એકસ્સેવ વા એકસ્સ સન્તિકે આપત્તિદેસનકાલે ‘‘પસ્સસિ, પસ્સામી’’તિ વુત્તે તત્થ ધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખતાસઞ્ઞિતો સમ્મુખાવિનયો ચ પટિઞ્ઞાતકરણઞ્ચ લદ્ધં હોતિ.

સંસટ્ઠવારાદિવણ્ણના

૩૦૬. અધિકરણાનં વૂપસમોવ સમથો નામ, સો અધિકરણં વિના નત્થિ, તસ્મા ન ચ લબ્ભા વિનિભુજ્જિત્વા નાનાકરણં કાતું.

૩૦૯-૩૧૦. સમથા સમથેહિ સમ્મન્તીતિ એત્થ સમ્મન્તીતિ સમ્પજ્જન્તિ. અધિકરણા વા પન સમ્મન્તિ વૂપસમ્મન્તીતિ અત્થો, તસ્મા ‘‘યેભુય્યસિકા સમ્મુખાવિનયેન સમ્મતી’’તિ ઇમાય સમ્મુખાવિનયેન સદ્ધિં સમ્પજ્જતિ, ન સતિવિનયાદીહિ તેસં તસ્સા અનુપકારત્તાતિ અત્થો. સમથા અધિકરણેહિ સમ્મન્તીતિ એત્થ સમથા અભાવં ગચ્છન્તીતિ અત્થો.

૩૧૧. ‘‘સમ્મુખાવિનયો વિવાદાધિકરણેન ન સમ્મતી’’તિ પાઠો. યેભુય્યસિકાય સમાનભાવતો ચ અવસાને ‘‘સમ્મુખાવિનયો ન કેનચિ સમ્મતી’’તિ (પરિ. ૩૧૩) વુત્તત્તા ચ સમ્મુખાવિનયો સયં સમથેન વા અધિકરણેન વા સમેતબ્બો ન હોતીતિ કત્વા વુત્તો. સતિવિનયો કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મતિ. અમૂળ્હવિનયતસ્સપાપિયસિકતિણવત્થારકાપિ કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મન્તિ.

૩૧૩. વિવાદાધિકરણં કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મતીતિ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે…પે… પઠમં સલાકં નિક્ખિપામી’’તિ એવં વિવાદાધિકરણં કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મતિ. અનુવાદાધિકરણઆપત્તાધિકરણાપિ કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મન્તિ. ‘‘‘અકતં કમ્મં દુક્કટં કમ્મ’ન્તિ એવં કિચ્ચાધિકરણમ્પિ કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મતીતિ એવં પાઠો વેદિતબ્બો’’તિ લિખિતં. અઞ્ઞતરસ્મિં પન ગણ્ઠિપદે ‘‘‘સમથા અધિકરણેહિ સમ્મન્તી’તિ એત્થ યસ્મા સબ્બે સમથા કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મન્તિ, તસ્મા ‘સમથા કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મન્તી’તિ પાઠો ગહેતબ્બો’’તિ વુત્તં.

૩૧૪. વિવાદાધિકરણં કતમં અધિકરણં સમુટ્ઠાપેતીતિ ‘‘નાયં ધમ્મો’’તિ વુત્તમત્તેન કિઞ્ચિ અધિકરણં ન સમુટ્ઠાપેતિ.

૩૧૮-૯. ‘‘કતમાધિકરણપરિયાપન્ન’’ન્તિ પાઠો. વિવાદાધિકરણં વિવાદાધિકરણં ભજતીતિ પઠમુપ્પન્નવિવાદં પચ્છા ઉપ્પન્નો ભજતિ. વિવાદાધિકરણં દ્વે સમથે ભજતીતિ ‘‘ઇમં વૂપસમેતું સમત્થા તુમ્હે’’તિ વદન્તં વિય ભજતિ ‘‘મયં તં વૂપસમેસ્સામા’’તિ વદન્તેહિ વિય દ્વીહિ સમથેહિ સઙ્ગહિતં.

સમથભેદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.