૮. કુમારિભૂતવગ્ગવણ્ણના

૨. દુતિયાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૧૨૪. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠારસવસ્સાય કુમારિભૂતાય…પે… સિક્ખાસમ્મુતિં દાતુ’’ન્તિ ઇધ વુત્તં વિય ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દસવસ્સાય ગિહિગતાય…પે… સિક્ખાસમ્મુતિં દાતુ’’ન્તિ ન વુત્તં, તસ્મા ‘‘પરિપુણ્ણદ્વાદસવસ્સાય એવ ગિહિગતાય સિક્ખાસમ્મુતિ દાતબ્બા’’તિ વુત્તં. ગિહિગતાય સિક્ખાસમ્મુતિ દાતબ્બાતિ એકેતિ કત્વા દસવસ્સાયપિ વટ્ટતિ. કસ્મા? ‘‘અનાપત્તિ પરિપુણ્ણદ્વાદસવસ્સં પરિપુણ્ણસઞ્ઞા વુટ્ઠાપેતી’તિ (પાચિ. ૧૦૯૩-૧૦૯૫) ચ ‘અનાપત્તિ પરિપુણ્ણદ્વાદસવસ્સં ગિહિગતં…પે… સિક્ખિતસિક્ખં વુટ્ઠાપેતી’તિ (પાચિ. ૧૦૯૭-૧૧૦૧) ચ વુત્તત્તા’’તિ પોરાણગણ્ઠિપદે વુત્તં. કિં ઇમિના પરિહારેન. ‘‘દસવસ્સાય ગિહિગતાય સિક્ખાસમ્મુતિ દાતબ્બા’’તિ હિ વુત્તં. ‘‘ગિહિગતાતિપિ વત્તું ન વટ્ટતી’તિ સચે વદન્તિ, કમ્મં કુપ્પતી’’તિ લિખિતં.

૧૧૪૬. અહમેવ નૂન…પે… અલજ્જિની, યા સઙ્ઘોતિ એત્થ યા અહમેવ નૂન બાલાતિ અત્થો. ‘‘યં સઙ્ઘો’’તિપિ અત્થિ, તત્થ યં યસ્મા દેતિ, તસ્મા અહમેવ નૂન બાલાતિ અત્થો.

૧૧૫૯. પુરિસસંસટ્ઠા કુમારકસંસટ્ઠા ચણ્ડી સોકાવાસાવકથં સિક્ખમાનાતિ વુચ્ચતિ, પદભાજને એવ ચાયં સિક્ખમાના ‘‘છસુ ધમ્મેસુ સિક્ખિતસિક્ખા’’તિ કસ્મા વુત્તન્તિ? પુબ્બે ગહિતસિક્ખત્તા, પુબ્બે પરિપુણ્ણસિક્ખત્તા ચ એવં વુચ્ચતીતિ વેદિતબ્બં.

૧૧૬૬-૭. પહૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં પસ્સિત્વાતિ એત્થ ‘‘સિક્ખમાનાય ઞાતકા કિર સમ્પાદયિંસુ, તં પસ્સિત્વા થેરે ભિક્ખૂ ઉય્યોજેસિ. ઉય્યોજેત્વા તેસં છન્દં ગહેત્વા પુબ્બે છન્દદાયકે ગણં કત્વા સેસાનં છન્દં છન્દમેવ કત્વા કમ્મં કારાપેસી’’તિ પોરાણગણ્ઠિપદે વુત્તં. છન્દં વિસ્સજ્જેત્વાતિ એત્થ અનુગણ્ઠિપદે એવં વુત્તં ‘‘ઇદં કમ્મં અજ્જ ન કત્તબ્બં. ‘યથાસુખ’ન્તિ વત્વા વિસ્સજ્જિતં હોતિ, તસ્મા યો કોચિ મુખરો, બાલો વા કિઞ્ચાપિ ‘યથાસુખ’ન્તિ વદતિ, થેરાયત્તત્તા પન થેરસ્સ અનુમતિયા સતિયા વિસ્સજ્જિતો હોતિ, અસતિયા ન હોતિ, તથાપિ પુન છન્દં ગહેત્વાવ કમ્મં કરોન્તિ, અયં પયોગો. ગહણે પયોજનં પન નત્થિ. સઙ્ઘત્થેરો ચે વિસ્સજ્જેતિ, છન્દં ગહેત્વાવ કાતબ્બં. છન્દં વિસ્સજ્જેત્વા કાયેન વુટ્ઠિતાયાતિ એત્થ ઇધ સમ્બાધો, ‘અમુકમ્હિ ઠાને કરિસ્સામા’તિ હત્થપાસં વિજહિત્વાપિ ગચ્છન્તિ ચે, નત્થિ દોસો. કિઞ્ચાપિ નત્થિ, તા પન હત્થપાસં અવિજહિત્વાવ ગચ્છન્તિ, અયં પયોગો’’તિ. ‘‘રત્તિપારિવાસિયે ઉપોસથપવારણાવ ન વટ્ટતિ, અઞ્ઞકમ્મં પન વટ્ટતિ. ઉપોસથપવારણાપિ અનુપોસથપવારણદિવસે ન વટ્ટન્તિ, ઇતરં સબ્બકાલં વટ્ટતિ. પરિસપારિવાસિયે હત્થપાસં અવિજહિત્વા ચતૂસુ ગતેસુ ચતુવગ્ગકરણીયે અઞ્ઞસ્મિં પઞ્ચસુ દસસુ વીસતીસુ ગતેસુ સેસેહિ વિસું તહિં તહિં ગન્ત્વાપિ પુન સન્નિપાતટ્ઠાનં આગન્ત્વા કાતું વટ્ટતિ. અજ્ઝાસયપારિવાસિયે હત્થપાસં અવિજહિત્વા યથાનિસિન્નાવ નિસિન્ના ચે, પુન કાતું વટ્ટતિ હત્થપાસસ્સ અવિજહિતત્તા’’તિ પોરાણગણ્ઠિપદે વુત્તં. તેસં પોરાણાનં મતેન છન્દપારિવાસિયમેવેકં ન વટ્ટતીતિ આપન્નઙ્ગઞ્ચ દસ્સિતં, ઇધાપિ તં વિસું ન દસ્સિતં અસમ્ભવતોતિ એકે. છન્દદાયકે પરિસં પત્વા ગતે તસ્સ પુબ્બછન્દદાનં છન્દપારિવાસિયન્તિ નો તક્કોતિ આચરિયો.

તત્રિદં સન્નિટ્ઠાનં – પરિસપારિવાસિયે અટ્ઠકથાયં ‘‘અઞ્ઞત્ર ગચ્છામાતિ છન્દં અવિસ્સજ્જેત્વાવ ઉટ્ઠહન્તિ…પે… કમ્મં કાતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તવચને હત્થપાસા વિજહનં ન પઞ્ઞાયતિ. એત્થ પન કમ્મપ્પત્તાનં હત્થપાસસ્સ અવિજહનમેવ ઇચ્છિતબ્બન્તિ કત્વા પોરાણગણ્ઠિપદે વુત્તં. કિઞ્ચાપિ ન પઞ્ઞાયતિ, અપ્પટિક્ખિત્તત્તા પન વટ્ટતીતિ ચે? ન, પટિક્ખિત્તત્તા. કથં? છન્દો નામ કમ્મપ્પત્તેસુ ભિક્ખૂસુ એકસીમાય સન્નિપતિતેસુ આગચ્છતિ, નાસન્નિપતિતેસુ. ઇધ હિ ‘‘છન્દં અવિસ્સજ્જેત્વા’’તિ ચ ‘‘છન્દસ્સ પન અવિસ્સટ્ઠત્તા’’તિ ચ વુત્તં. ‘‘અજ્ઝાસયં અવિસ્સજ્જેત્વા’’તિ ચ ‘‘અજ્ઝાસયસ્સ અવિસ્સટ્ઠત્તા’’તિ ચ ન વુત્તં, તસ્મા છન્દસ્સ અવિસ્સજ્જનં કમ્મપ્પત્તાનં હત્થપાસાવિજહનેનેવ હોતિ, ન વિજહનેતિ સિદ્ધં.

હોતિ ચેત્થ –

‘‘યતો આગમનં યસ્સ, તદભાવસ્સ નિગ્ગહે;

તસ્મા સન્નિપતિતેસુ, ભિક્ખૂસુ તસ્સ ભેદતો’’તિ.

રત્તિપારિવાસિયછન્દો વિય રત્તિપારિવાસિયપારિસુદ્ધિપીતિ તદનુલોમેન વટ્ટતિ સ્વાતનાય છન્દો વા પારિસુદ્ધિ વા પવારણા વા, તાય કમ્મં કાતું વટ્ટતિ. ઉપોસથપવારણા પન અનુપોસથદિવસે ન વટ્ટતિ, ઇતરં વટ્ટતિ. પન્નરસિઉપોસથં ચાતુદ્દસિયં કાતું વટ્ટતિ ખેત્તત્તા. ન ચાતુદ્દસિઉપોસથં પન્નરસિયં અખેત્તત્તા અનુપોસથદિવસત્તા પાટિપદદિવસત્તાતિ એકચ્ચે આચરિયા, તસ્મા તેસં મતેન ચાતુદ્દસિઉપોસથં તતિયં, સત્તમં વા પન્નરસિયં કાતું ન વટ્ટતિ. યં પનેત્થ વુત્તં અટ્ઠકથાયં ‘‘સચે ચાતુદ્દસિકં ઉપોસથં કરિસ્સામાતિ નિસિન્ના, પન્નરસોતિ કાતું વટ્ટતી’’તિ. તતો ‘‘પન્નરસિયમેવ ‘ચાતુદ્દસિકં ઉપોસથં કરિસ્સામા’તિ નિસિન્ના પુનદિવસે અત્તનો તં ઉપોસથં ‘પન્નરસો’તિ કાતું વટ્ટતીતિ અત્થો’’તિ એવં પરિહરન્તિ, તં તેસં મતં ‘‘તથારૂપપચ્ચયે સતિ અઞ્ઞસ્મિમ્પિ ચાતુદ્દસે ઉપોસથં કાતું વટ્ટતી’’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. નિદાનવણ્ણના) ઇમિના માતિકાટ્ઠકથાવચનેન ન સમેતિ. ન હિ તત્થ ‘‘અઞ્ઞસ્મિમ્પિ પન્નરસે ચાતુદ્દસિકં કાતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. એવં સન્તેપિ ‘‘સકિં પક્ખસ્સ ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા’’તિ અનુઞ્ઞાતદિવસે પરિયાપન્નત્તા છન્નં ચાતુદ્દસિકાનં પચ્છિમા પન્નરસી અનુપોસથદિવસો ન હોતીતિ સિદ્ધં હોતિ. કિઞ્ચાપિ સિદ્ધં, ઇમિના પન ‘‘આવાસિકાનં પન્નરસો, આગન્તુકાનં ચાતુદ્દસો, આગન્તુકેહિ આવાસિકાનં સમસમેહિ વા અપ્પતરેહિ વા અનુવત્તિતબ્બ’’ન્તિ વચનમેત્થ નિરત્થકં હોતીતિ વેદિતબ્બં.

દુતિયાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કુમારિભૂતવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.