૧. સુદ્ધિકસુત્તવણ્ણના

૪૭૧. ચતુભૂમક …પે… લબ્ભન્તિ કુસલાબ્યાકતભાવતો તેસં તિણ્ણં ઇન્દ્રિયાનં. વીરિયિન્દ્રિયસમાધિન્દ્રિયાનિ…પે… સબ્બત્થ લબ્ભન્તિ કુસલત્તિકસાધારણત્તા. ચતુભૂમક …પે… વસેનાતિ ચતુભૂમકધમ્મપરિચ્છેદવસેન ચેવ કુસલાદીહિ સબ્બસઙ્ગાહકધમ્મપરિચ્છેદવસેન ચ વુત્તન્તિ અત્થો.

દુતિયસમણબ્રાહ્મણસુત્તવણ્ણના

૪૭૭. દુક્ખસચ્ચવસેનાતિ દુક્ખસચ્ચભાવેન ન પજાનન્તિ. તઞ્હિ પરિઞ્ઞેય્યતાય દુક્ખસચ્ચસઙ્ગહં. સમુદયસચ્ચવસેનાતિ તણ્હાવિજ્જાદિં સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ સમુદયસચ્ચભાવેન ન પજાનન્તિ. નિરોધન્તિ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અનુપાદાય નિરોધનિમિત્તં નિબ્બાનં. પટિપદન્તિ સદ્ધિન્દ્રિયનિરોધગામિનિં પટિપદં અરિયમગ્ગં. સેસેસૂતિ વીરિયિન્દ્રિયાદીસુ.

સુક્કપક્ખેતિ ‘‘સદ્ધિન્દ્રિયં પજાનન્તી’’તિઆદિનયપ્પવત્તે અનવજ્જપક્ખે. અધિમોક્ખવસેન આવજ્જનસમુદયાતિ ‘‘અત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિનયપ્પવત્તપુબ્બભાગભૂતસદ્ધાધિમોક્ખવસેન આવજ્જનુપ્પત્તિયા. તસ્મા પઠમુપ્પન્ના સદ્ધા એવ હેત્થ ‘‘આવજ્જન’’ન્તિ વુત્તા, ન મનોદ્વારાવજ્જનં. એસ નયો સેસેસુપિ. તસ્મા પઠમુપ્પન્ના આવજ્જના પગ્ગહુપ્પત્તિટ્ઠાનાનં તિક્ખાનં વીરિયિન્દ્રિયાદીનં પઠમુપ્પત્તિયા આવજ્જનપરિયાયેન વુત્તાતિ દટ્ઠબ્બં. દુબ્બલા હિ પઠમુપ્પન્ના પગ્ગહાભાવતો વીરિયિન્દ્રિયાદીનં સમુદયોતિ બલવભાવપ્પત્તવીરિયિન્દ્રિયાદિકસ્સ આવજ્જનટ્ઠાનિયાનિ હોન્તીતિ તેસં સમુદયોતિ વુત્તા, પુબ્બે અધિમુચ્ચનાદિવસેન પવત્તસ્સ આવજ્જનસ્સ સમુદયાતિ અત્થો. પુન છન્દવસેનાતિ કત્તુકામતાકુસલચ્છન્દવસેન સદ્ધાદીનં ઉપ્પાદેતુકામતાકારપ્પવત્તસ્સ છન્દસ્સ વસેન. મનસિકારવસેન આવજ્જનસમુદયાતિ સદ્ધિન્દ્રિયાદિવસેન પવત્તસ્સ દુબ્બલસ્સ તસ્સ નિબ્બત્તકયોનિસોમનસિકારવસેન આવજ્જનસ્સ ઉપ્પત્તિયા. એવમ્પીતિ ‘‘અધિમોક્ખવસેના’’તિઆદિના વુત્તાકારેનપિ. છસુ સુત્તેસૂતિ દુતિયતો પટ્ઠાય છસુ સુત્તેસુ. ચતુસચ્ચમેવ કથિતં. અસ્સાદગ્ગહણેન હિ સમુદયસચ્ચં, આદીનવગ્ગહણેન દુક્ખસચ્ચં, નિસ્સરણગ્ગહણેન નિરોધમગ્ગસચ્ચાનિ ગહિતાનીતિ. પઠમસુત્તે પન ઇન્દ્રિયાનં સરૂપદસ્સનમેવાતિ.