૨. પરિયાયસુત્તવણ્ણના

૨૩૩. સમ્બહુલાતિ વુચ્ચન્તિ સઙ્ઘસમઞ્ઞાય અભાવતો. તતો પરન્તિ તિણ્ણં જનાનં ઉપરિ સઙ્ઘો ચતુવગ્ગકરણીયાદિસઙ્ઘકમ્મવસેન કમ્મપ્પત્તત્તા. પવિસિંસૂતિ ભાવિનિ પવિસને ભૂતે વિય કત્વા ઉપચારેન વુત્તન્તિ આહ – ‘‘પવિટ્ઠા’’તિ. ભાવિનિ હિ ભૂતે વિય ઉપચારો. તેનાહ – ‘‘તે પના’’તિઆદિ, તે પન ભિક્ખૂતિ અત્થો. પુન તે પનાતિ તિત્થિયા તિત્થિયસાવકા ચ.

ઇમસ્મિં પઞ્ઞાપનેતિ ‘‘પઞ્ચ નીવરણે પહાયા’’તિઆદિનયપ્પવત્તે ઇમસ્મિં પકારે અત્થપઞ્ઞાપને. વિસિસ્સતિ અઞ્ઞમઞ્ઞતો પભિજ્જતીતિ વિસેસો, ભેદો. સ્વાયં ઇધ અન્તોગધાધિકભાવો અધિપ્પેતોતિ આહ – ‘‘કો વિસેસોતિ કિં અધિક’’ન્તિ. અધિકં પયસનં પયુઞ્જનન્તિ અધિપ્પયાસો, અધિકપ્પયોગો. નાના કરીયતિ એતેનાતિ નાનાકરણં, ભેદોતિ આહ – ‘‘કિં નાનત્ત’’ન્તિ. દુતિયપદેતિ ‘‘અનુસાસનિયા વા અનુસાસનિ’’ન્તિ એતસ્મિં પદે. એસેવ નયોતિ યથા પઠમસ્મિં પદે અત્થયોજના, એવં દુતિયપદેપિ યોજેતબ્બા.

તીણિ ઠાનાનીતિ દેવમારબ્રહ્મટ્ઠાનાનિ તીણિ ‘‘સદેવકે લોકે’’તિઆદિના લોકે પક્ખિપિત્વા. ‘‘સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાયા’’તિ દ્વે ઠાનાનિ. ‘‘પજાયા’’તિ એત્થ પક્ખિપિત્વા ઇતિ પઞ્ચહિ પદેહિ. ઉદ્દેસન્તિ ઉદ્દિસિતબ્બતં. ગણનન્તિ એકો કામચ્છન્દોતિ ગહેતબ્બતં ગચ્છતિ. અત્તનો હત્થપાદાદીસૂતિ નિદસ્સનમત્તં દટ્ઠબ્બં સમુદાયં આરબ્ભ પટિઘસ્સ ઉપ્પજ્જનતો. અત્તનો ખન્ધેસુ વિમતિ ‘‘અહં નુ ખોસ્મી’’તિઆદિના.

કિઞ્ચાપિ સબ્બં વીરિયં ચેતસિકમેવ, યં પન કાયકમ્માધિટ્ઠાનાદિવસેન મનસિ કાયિકપયોગસમુટ્ઠાપનં વીરિયં કાયિકન્તિ લદ્ધપરિયાયન્તિ તતો વિસેસેત્વા ચેતસિકન્તિ યથાધિપ્પેતદુતિયતાદસ્સનત્થં. યદિપિ યથાકપ્પિતઇરિયાપથસન્ધારણવસેન પવત્તમાનં વીરિયં કાયસ્સ તથાપવત્તસ્સ પચ્ચયભૂતન્તિ ન સક્કા વત્તું, તથાપિ ન તાદિસો કાયપયોગો, તદા પવત્તો નત્થીતિ વુત્તં ‘‘કાયપયોગં વિના ઉપ્પન્નવીરિય’’ન્તિ. સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસદિસો વાતિ ઇમિના અજ્ઝત્તિકે સઙ્ખારે અજ્ઝુપેક્ખનવસેન પવત્તા અજ્ઝત્તધમ્મેસુ ઉપેક્ખાતિઆદિનયં અતિદિસતિ.

‘‘મિસ્સકબોજ્ઝઙ્ગા કથિતા’’તિ વત્વા તમત્થં વિભાવેતું ‘‘એતેસૂ’’તિઆદિ વુત્તં. ચઙ્કમન્તેનપિ અરિયમગ્ગં અધિગન્તું સક્કાતિ કત્વા વુત્તં ‘‘મગ્ગં અપત્તં કાયિકવીરિય’’ન્તિ. બોજ્ઝઙ્ગા ન લબ્ભન્તીતિ નિપ્પરિયાયબોજ્ઝઙ્ગા ન લબ્ભન્તી. બોજ્ઝઙ્ગે ઉદ્ધરન્તિ પરિયાયતોતિ અધિપ્પાયો. સેસાતિ બહિદ્ધાધમ્મેસુ સતિ-ધમ્મવિચય-ઉપેક્ખા-ચેતસિક-વીરિય-સવિતક્ક-સવિચાર-પીતિ-સમાધી દ્વે પસ્સદ્ધિયો ચ. અયં પન નયો પચુરપ્પવત્તિવસેન અટ્ઠકથાનયેનેવ વુત્તો. થેરવાદવસેન પન અવિતક્કઅવિચારમત્તા પીતિસમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગા રૂપાવચરાપિ અત્થીતિ તેપિ ગહેત્વા દસ મિસ્સકાવ હોન્તીતિ વત્તબ્બં સિયાતિ.

પરિયાયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.