૬-૭. કુણ્ડલિયસુત્તાદિવણ્ણના

૧૮૭-૧૮૮. નિબદ્ધવાસવસેન આરામે નિસીદનસીલોતિ આરામનિસાદી. પરિસં ઓગાળ્હો હુત્વા ચરતીતિ પરિસાવચરોતિ આહ – ‘‘યો પના’’તિઆદિ. એવન્તિ ઇમિનાકારેન. ગહણન્તિ નિગ્ગહણં. તેન પુચ્છાપદસ્સ અત્થં વિવરતિ. નિબ્બેઠનન્તિ નિગ્ગહનિબ્બેઠનં. તેન વિસ્સજ્જનપદસ્સ અત્થં વિવરતિ. ઇમિના નયેનાતિ એતેન ‘‘ઇતિવાદો’’તિ એત્થ ઇતિ-સદ્દસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. ઉપારમ્ભાધિપ્પાયો વદતિ એતેનાતિ વાદો, દોસો. ઇતિવાદો હોતીતિ એવં ઇમસ્સ ઉપરિ વાદારોપનં હોતિ. ઇતિવાદપ્પમોક્ખોતિ એવં તતો પમોક્ખો હોતિ. એવં વાદપ્પમોક્ખાનિસંસં પરેહિ આરોપિતદોસસ્સ નિબ્બેઠનવસેન દસ્સેત્વા ઇદાનિ દોસપવેદનવસેન દસ્સેતું ‘‘અયં પુચ્છાય દોસો’’તિઆદિ વુત્તં.

એત્તકં ઠાનન્તિઆદિતો પટ્ઠાય યાવ ‘‘તીણિ સુચરિતાની’’તિ એત્તકં ઠાનં. ઇમં દેસનન્તિ ‘‘ઇન્દ્રિયસંવરો ખો’’તિઆદિનયપ્પવત્તં ઇમં દેસનં. નાભિજ્ઝાયતીતિ ન અભિજ્ઝાયતિ. નાભિહંસતીતિ ન અભિતુસ્સતિ. ગોચરજ્ઝત્તે ઠિતં હોતીતિ કમ્મટ્ઠાનારમ્મણે સમાધાનવસેન ઠિતં હોતિ અવટ્ઠિતં. તેનાહ ‘‘સુસણ્ઠિત’’ન્તિ. સુસણ્ઠિતન્તિ સમ્મા અવિક્ખેપવસેન ઠિતં. કમ્મટ્ઠાનવિમુત્તિયાતિ કમ્મટ્ઠાનાનુયુઞ્જનવસેન પટિપક્ખતો નીવરણતો વિમુત્તિયા. સુટ્ઠુ વિમુત્તન્તિ સુવિમુત્તં. તસ્મિં અમનાપરૂપદસ્સને ન મઙ્કુ વિલક્ખો ન હોતિ. કિલેસવસેન દોસવસેન. અટ્ઠિતચિત્તો અથદ્ધચિત્તો. કોવેસેન હિ ચિત્તં થદ્ધં હોતિ, ન મુદુકં. અદીનમાનસોતિ દોમનસ્સવસેન યો દીનભાવો, તદભાવેન નિદ્દોસમાનસો. અપૂતિચિત્તોતિ બ્યાપજ્જાભાવેન સીતિભૂતચિત્તો.

ઇમેસુ છસુ દ્વારેસુ અટ્ઠારસ દુચ્ચરિતાનિ હોન્તિ પચ્ચેકં કાયવચીમનોદુચ્ચરિતભેદેન. તાનિ વિભાગેન દસ્સેતું ‘‘કથ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ઇટ્ઠારમ્મણે આપાથગતેતિ નયદાનમત્તમેતં. તેન ‘‘અનિટ્ઠારમ્મણે આપાથગતે દોસં ઉપ્પાદેન્તસ્સા’’તિઆદિના તિવિધદુચ્ચરિતં નીહરિત્વા વત્તબ્બં, તથા ‘‘મજ્ઝત્તારમ્મણે મોહં ઉપ્પાદેન્તસ્સા’’તિઆદિના ચ. મનોદુચ્ચરિતાદિસામઞ્ઞેન પન તીણિયેવ દુચ્ચરિતાનિ હોન્તીતિ વેદિતબ્બં.

પઞ્ઞત્તિવસેનાતિ વત્થું અનામસિત્વા પિણ્ડગહણમુખેન કેવલં પઞ્ઞત્તિવસેનેવ. ભાવનાપટિસઙ્ખાનેતિ ભાવનાસિદ્ધે પટિસઙ્ખાને, ભાવનાય પટિસઙ્ખાને વાતિ અત્થો. ઇમાનીતિ યથાવુત્તાનિ છદ્વારારમ્મણાનિ. દુચ્ચરિતાનીતિ દુચ્ચરિતકારણાનિ. અપ્પટિસઙ્ખાને ઠિતસ્સ દુચ્ચરિતાનિ સુચરિતાનિ કત્વા. પરિણામેતીતિ પરિવત્તેતિ દુચ્ચરિતાનિ તત્થ અનુપ્પાદેત્વા સુચરિતાનિ ઉપ્પાદેન્તો. એવન્તિ વુત્તપ્પકારેન. ઇન્દ્રિયસંવરો…પે… વેદિતબ્બો ઇન્દ્રિયસંવરસમ્પાદનવસેન તિણ્ણં સુચરિતાનં સિજ્ઝનતો. તેનાહ ‘‘એત્તાવતા’’તિઆદિ. એત્તાવતાતિ આદિતો પટ્ઠાય યાવ ‘‘તીણિ સુચરિતાનિ પરિપૂરેન્તી’’તિ પદં, એત્તાવતા. સીલાનુરક્ખકં ઇન્દ્રિયસંવરસીલન્તિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલસ્સ અનુરક્ખકં ઇન્દ્રિયસંવરસીલં કથિકં. કથં પન તદેવ તસ્સ અનુરક્ખકં હોતીતિ? અપરાપરુપ્પત્તિયા ઉપનિસ્સયભાવતો.

તીણિ સીલાનીતિ ઇન્દ્રિયસંવર-આજીવપારિસુદ્ધિ-પચ્ચયસન્નિસ્સિત-સીલાનિ. લોકુત્તરમિસ્સકાતિ લોકિયાપિ લોકુત્તરાપિ હોન્તીતિ અત્થો. સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનન્તિ લોકુત્તરાનં સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં. મૂલભૂતા સતિપટ્ઠાના પુબ્બભાગા, તે સન્ધાય વુત્તં ‘‘ચત્તારો ખો, કુણ્ડલિય, સતિપટ્ઠાના ભાવિતા બહુલીકતા સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે પરિપૂરેન્તી’’તિ. તેપીતિ યથાવુત્તસતિપટ્ઠાના. સતિપટ્ઠાનમૂલકા બોજ્ઝઙ્ગાતિ લોકિયસતિપટ્ઠાનમૂલકા બોજ્ઝઙ્ગાવ. પુબ્બભાગાવાતિ એત્થ કેચિ ‘‘પુબ્બભાગા ચા’’તિ પાઠં કત્વા ‘‘પુબ્બેવ લોકુત્તરા પુબ્બભાગા ચા’’તિ અત્થં વદન્તિ. વિજ્જાવિમુત્તિમૂલકાતિ ‘‘સત્ત ખો, કુણ્ડલિય, બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા વિજ્જાવિમુત્તિં પરિપૂરેન્તી’’તિ એવં વુત્તા બોજ્ઝઙ્ગા લોકુત્તરાવ વિજ્જાવિમુત્તિસહગતભાવતો.

કુણ્ડલિયસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.