૧. સબ્બસુત્તવણ્ણના

૨૩. સબ્બ-સદ્દો પકરણવસેન કત્થચિ સપ્પદેસેપિ પવત્તતીતિ તતો નિવત્તનત્થં અનવસેસવિસયેન સબ્બ-સદ્દેન વિસેસેત્વા વુત્તં ‘‘સબ્બસબ્બ’’ન્તિ, સબ્બમેવ હુત્વા સબ્બન્તિ અત્થો. આયતનભાવં સબ્બં આયતનસબ્બં, સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો.

તસ્સ અવિસયાભાવતો ન અદ્દિટ્ઠમિધત્થિ કિઞ્ચીતિ. ઇધાતિ નિપાતમત્તં, ઇધ વા સદેવકે લોકે, દસ્સનભૂતેન ઞાણેન અદિટ્ઠં નામ કિઞ્ચિ નત્થીતિ અત્થો. યદિ એવં અનુમાનવિસયં નુ ખો કથન્તિ આહ ‘‘અથો અવિઞ્ઞાત’’ન્તિ. અઞ્ઞેસં અપચ્ચક્ખમ્પિ અવિઞ્ઞાતં તસ્સ કિઞ્ચિ નત્થીતિ અદિટ્ઠં અવિઞ્ઞાતં નત્થિ. પચ્ચુપ્પન્નં અતીતમેવ ઞેય્યં ગહિતં, અનાગતં નુ ખો કથન્તિ આહ – ‘‘અજાનિતબ્બ’’ન્તિ, તસ્સ કિઞ્ચિ નત્થીતિ આનેત્વા સમ્બન્ધો. જાનિતું ઞાતું અસક્કુણેય્યં નામ તસ્સ કિઞ્ચિ નત્થીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘સબ્બં અભિઞ્ઞાસી’’તિઆદિ.

સકલસ્સ સક્કાયધમ્મસ્સ પરિગ્ગહિતત્તા સક્કાયસબ્બં. સબ્બધમ્મેસૂતિ પઞ્ચન્નં દ્વારાનં આરમ્મણભૂતેસુ સબ્બેસુ ધમ્મેસુ. યસ્મા છસુપિ આરમ્મણેસુ ગહિતેસુ પદેસસબ્બં નામ ન હોતિ, તસ્મા ‘‘પઞ્ચારમ્મણમત્ત’’ન્તિ વુત્તં. પદેસસબ્બં સક્કાયસબ્બં ન પાપુણાતિ તસ્સ તેભૂમકધમ્મેસુ એકદેસસ્સ અસઙ્ગણ્હનતો. સક્કાયસબ્બં આયતનસબ્બં ન પાપુણાતિ લોકુત્તરધમ્માનં અસઙ્ગણ્હનતો. આયતનસબ્બં સબ્બસબ્બં ન પાપુણાતિ. યસ્મા આયતનસબ્બેન ચતુભૂમકધમ્માવ પરિગ્ગહિતા, ન લક્ખણપઞ્ઞત્તિયો, યસ્મા સબ્બસબ્બં દસ્સેન્તેન બુદ્ધઞાણવિસયો દસ્સિતો, તસ્મા ‘‘સબ્બસબ્બં ન પાપુણાતી’’તિ એત્થાપિ ‘‘કસ્મા…પે… નત્થિતાયા’’તિ સબ્બં ઞાતારમ્મણેનેવ પુચ્છાવિસ્સજ્જનં કતં. ‘‘આયતનસબ્બેપિ ઇધ વિપસ્સનુપગધમ્માવ ગહેતબ્બા અભિઞ્ઞેય્યનિદ્દેસવસેનપિ સમ્મસનચારસ્સેવ ઇચ્છિતત્તા’’તિ વદન્તિ.

પટિક્ખિપિત્વાતિ ‘‘ઇદં સબ્બં નામ ન હોતી’’તિ એવં પટિક્ખિપિત્વા. તસ્સાતિ ‘‘અઞ્ઞં સબ્બં પઞ્ઞાપેસ્સામી’’તિ વદન્તસ્સ. વાચાય વત્તબ્બવત્થુમત્તકમેવાતિ વઞ્ઝાપુત્તગગનકુસુમાદિવાચા વિય એતસ્સ વાચાય કેવલં વત્તબ્બવત્થુકમેવ ભવેય્ય, ન અત્થો, વચનમત્તકમેવાતિ અત્થો. અતિક્કમિત્વાતિ અનામસિત્વા અગ્ગહેત્વા. તં કિસ્સ હેતૂતિ વિઘાતાપજ્જનં કેન હેતુના. યથા તં અવિસયસ્મિન્તિ યથા અઞ્ઞોપિ કોચિ અવિસયે વાયમન્તો, એવન્તિ અત્થો. અટ્ઠકથાયં પન યસ્મા પાળિયં ‘‘તં કિસ્સ હેતૂ’’તિ વુત્તકારણમેવ ઉપનયનવસેન દસ્સેતું ‘‘યથા ત’’ન્તિઆદિ વુત્તં. કારણોપનયનઞ્ચ કારણમેવાતિ ‘‘યથાતિ કારણવચન’’ન્તિ વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. તેનેવાહ ‘‘એવં ઇમસ્મિમ્પિ અવિસયે’’તિઆદિ.

સબ્બસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.