૨. રથોપમસુત્તવણ્ણના

૨૩૯. સુસંવુતિન્દ્રિયસ્સ ભોજને મત્તઞ્ઞુનો સતસ્સ સમ્પજાનસ્સ વિહરતો કિલેસનિમિત્તં દુક્ખં અનવસરન્તિ સુખસોમનસ્સબહુલતા વુત્તા. યવતિ તેન ફલં મિસ્સિતં વિય હોતીતિ યોનિ, એકન્તિકં કારણં. અસ્સાતિ ભિક્ખુનો. પરિપુણ્ણન્તિ અવિકલં. અનવસેસં આસવે ખેપેતીતિ આસવક્ખયો, અગ્ગમગ્ગો. યં યન્તિ દન્ધં મજ્ઝં જવોતિ જવાદીસુ યં યં ગમનં. રક્ખણત્થાયાતિ કિલેસચોરેહિ રક્ખણત્થાય. વેગનિગ્ગહણત્થાયાતિ કિલેસહેતુકસ્સ ઇન્દ્રિયવેગસ્સ નિગ્ગણ્હનત્થાય. નિબ્બિસેવનત્થાયાતિ વિસેવનસ્સ વિપ્ફન્દિતસ્સ નિરોધનાય. કિલેસૂપસમત્થાયાતિ કિલેસાનં ઉપરૂપરિ સમનત્થાય વૂપસમનત્થાય.

સમણરતિ નામ સમથવિપસ્સનામગ્ગફલસુખાનિ. દન્તાનમ્પિ સિન્ધવાનં સારથિનો પયોગેન સિયા કાચિ વિસેવનમત્તાતિ તદભાવં દસ્સેન્તો ‘‘નિબ્બિસેવને કત્વા પેસેન્તો’’તિ વુત્તં. ઞાણં ગચ્છતીતિ અસઙ્ગમનં પવત્તતિ પગેવ ઇન્દ્રિયભાવનાય કતત્તા, કિલેસનિગ્ગહસ્સ સુખેનેવ સિદ્ધત્તા. દાયકસ્સ અજ્ઝાસયો વસો ઉળારો લામકો. દેય્યધમ્મસ્સ પમાણં વસો અપ્પકં બહુકઞ્ચ.

મહામણ્ડપટ્ઠાનં નામ લોહપાસાદસ્સ પુરતો એવ મહાભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સન્નિપાતકાલે તેસં પહોનકવસેન મહામણ્ડપસ્સ કત્તબ્બટ્ઠાનં. ગહણમાનન્તિ પરિવિસગહણભાજનં.

પકતિયા ભત્તકારકિચ્ચે અધિગતો ઉપટ્ઠાકુપાસકો. મુદુસમખરસઞ્ઞિતેહિ, દહનપચનભજ્જનસઞ્ઞિતેહિ વા તીહિ પાકેહિ.

પરિસોધેત્વાતિ રઞ્ઞો અનુચ્છવિકભાવં પરિસોધેત્વા. ભૂમિયં છડ્ડેસિ ‘‘ભિક્ખૂનં અદત્વા મયા મુખે પક્ખિત્ત’’ન્તિ. મુખેન ગણ્હિ તસ્સ નિદ્દોસભાવં દસ્સેતું. મત્તં જાનાપેતું પમજ્જિ. ‘‘ત્વં કુતો આગતો’’તિ પુચ્છને પમાદં આપજ્જિ. અનુભાગોતિ અવસિટ્ઠભાગો. ઇદમત્થિયન્તિ ઇદં પયોજનં. ઇતરન્તિ પાળિયં અનાગતમ્પિ આહારે પમાણજાનનં.

સયનં સેય્યા, કામભોગીનં સેય્યા કામભોગિસેય્યા. દક્ખિણપસ્સેન સયાનો નામ નત્થિ દક્ખિણહત્થેન કાતબ્બકિચ્ચકરણતો. તેજુસ્સદત્તાતિ ઇદં અનુત્રાસસ્સેવ સીહસ્સ સયનન્તિ દસ્સેતું વુત્તં. દ્વે પુરિમપાદે એકસ્મિં, પચ્છિમપાદે એકસ્મિં ઠાને ઠપેત્વાતિ હિ ઇદં પાદાનં અવિક્ખિત્તભાવકરણદસ્સનં.

ચતુત્થજ્ઝાનસેય્યાતિ ચતુત્થજ્ઝાનિકં ફલસમાપત્તિં વદતિ. યેભુય્યેન હિ તથાગતા ફલસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વાવ સયન્તિ. સા ચ નેસં ચતુત્થજ્ઝાનતો વુટ્ઠાય, કિલેસપરિનિબ્બાનસ્સ ચ કતત્તાતિ વદન્તિ. ઇધ સીહસેય્યા આગતા પાદં અચ્ચાધાય પુબ્બેનાપરં અજહિતસંલક્ખણા સેય્યાતિ કત્વા. તેનાહ ‘‘અયં હી’’તિઆદિ. એવન્તિ ‘‘દક્ખિણેન પસ્સેના’’તિઆદિના વુત્તાકારેન સેય્યં કપ્પેતિ.

કથં નિદ્દાયન્તો સતો સમ્પજાનો હોતિ? ભવઙ્ગચિત્તેન હિ નિદ્દૂપગમનન્તિ અધિપ્પાયો. અપ્પહાનેનાતિ તદધિમુત્તતાય તદપ્પહાનં દટ્ઠબ્બં. તથા તેસુ નિદ્દોક્કમનસ્સ આદિપરિયોસાનેસુ અજહિતસતિસમ્પજઞ્ઞં હોતિ. તેનાહ – ‘‘નિદ્દં ઓક્કમન્તોપિ સતો સમ્પજાનો હોતી’’તિ. એતં પનાતિ ‘‘નિદ્દં ઓક્કમન્તોપિ સતો સમ્પજાનો હોતી’’તિ વુત્તનયં વદતિ. ઞાણધાતુકન્તિ ન રોચયિંસૂતિ નિદ્દોક્કમનેપિ જાગરણે પવત્તઞાણસભાવમેવાતિ ન રોચયિંસુ પોરાણા. નિરન્તરં ભવઙ્ગચિત્તેસુ વત્તમાનેસુ સતિસમ્પજઞ્ઞાસમ્ભવોતિ અધિપ્પાયો. પુરિમસ્મિઞ્હિ નયે સતિસમ્પજઞ્ઞસ્સ અસંવરો, ન ભવઙ્ગસ્સ. ઇન્દ્રિયસંવરો, ભોજને મત્તઞ્ઞુતા, જાગરિયાનુયોગોતિ ઇમેહિ તિવઙ્ગિકા, નિમિત્તાનુબ્યઞ્જનપરિવજ્જનાદિ સબ્બં વિપસ્સનાપક્ખિકમેવાતિ અધિપ્પાયો.

તાનેવાતિ વિપસ્સનાક્ખણે પવત્તાનિ ઇન્દ્રિયાદીનિ. યાવ અરહત્તા દેસના વિત્થારતો કથેતબ્બા. પાળિયં પન ‘‘યોનિ ચસ્સ આરદ્ધા હોતિ આસવાનં ખયાયા’’તિ સઙ્ખેપેન કથિતા.

રથોપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.