૮. અત્થિનુખોપરિયાયસુત્તવણ્ણના

૧૫૩. પરિયાયતિ પરિગચ્છતિ ફલં એતસ્સાતિ પરિયાયો હેતૂતિ આહ – ‘‘યં પરિયાયન્તિ યં કારણ’’ન્તિ. પચ્ચક્ખદિટ્ઠે અવિપરીતે અત્થે પવત્તસદ્ધા પચ્ચક્ખસદ્ધા યથા ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાખાતો ધમ્મો’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૮૮) ચ. એવં કિરાતિ ઇતિ કિરાય ઉપ્પન્નો સદ્દહનાકારો સદ્ધાપતિરૂપકો. એતન્તિ ‘‘અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાયા’’તિ એતં વચનં. રુચાપેત્વાતિ કિઞ્ચિ અત્થં અત્તનો મતિયા રોચેત્વા. ખમાપેત્વાતિ તસ્સેવ વેવચનં, ચિત્તં તથા ખમાપેત્વા. તેનાહ – ‘‘અત્થેતન્તિ ગહણાકારો’’તિ. પરમ્પરાગતસ્સ અત્થસ્સ એવં કિરસ્સાતિ અનુસ્સવનં. કારણં ચિન્તેન્તસ્સાતિ યુત્તિં ચિન્તેન્તસ્સ. કારણં ઉપટ્ઠાતીતિ ‘‘સાધૂ’’તિ અત્તનો ચિત્તસ્સ ઉપતિટ્ઠતિ. અત્થેતન્તિ ‘‘એતં કારણં એવમયમત્થો યુજ્જતી’’તિ ચિત્તેન ગહણં. આકારપરિવિતક્કોતિ યુત્તિપરિકપ્પના. લદ્ધીતિ નિચ્છયેન ગહણં, સા ચ ખો દિટ્ઠિ અયાથાવગ્ગહણેન અઞ્ઞાણમેવાતિ દટ્ઠબ્બં. તન્તિ લદ્ધિં. અત્થેસાતિ એસા લદ્ધિ મમ ઉપ્પન્ના અત્થિ યુત્તરૂપા હુત્વા ઉપલબ્ભતિ. એવં ગહણાકારો દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિ નામ, પઠમુપ્પન્નલદ્ધિસઙ્ખાતાય દિટ્ઠિયા નિજ્ઝાનં ખમનાકારો દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિ નામ. પઞ્ચ ઠાનાનીતિ યથાવુત્તાનિ સદ્ધાદીનિ પઞ્ચ કારણાનિ. મુઞ્ચિત્વા અગ્ગહેત્વા. હેટ્ઠિમમગ્ગવજ્ઝાનં રાગાદીનં અભાવં સન્ધાય ‘‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહો’’તિ અયં સેક્ખાનં પચ્ચવેક્ખણા, સબ્બસો અભાવં સન્ધાય અસેક્ખાનન્તિ આહ – ‘‘સેક્ખાસેક્ખાનં પચ્ચવેક્ખણા કથિતા’’તિ. ‘‘સન્તં વા અજ્ઝત્ત’’ન્તિઆદિના સેક્ખાનં, ‘‘અસન્તં વા અજ્ઝત્ત’’ન્તિઆદિના અસેક્ખાનં પચ્ચવેક્ખણા કથિતાતિ દટ્ઠબ્બં.

અત્થિનુખોપરિયાયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.