૧૫. નવપુરાણવગ્ગો

૧. કમ્મનિરોધસુત્તવણ્ણના

૧૪૬. સમ્પતિ વિજ્જમાનસ્સ ચક્ખુસ્સ તંનિબ્બત્તસ્સ કમ્મસ્સ ચ અધિપ્પેતત્તા ‘‘ન ચક્ખુ પુરાણં, કમ્મમેવ પુરાણ’’ન્તિ વત્વા યથા તસ્સ ચક્ખુસ્સ પુરાણપરિયાયો વુત્તો, તં દસ્સેન્તો આહ – ‘‘કમ્મતો પના’’તિઆદિ. પચ્ચયનામેનાતિ પુરિમજાતિસંસિદ્ધત્તા ‘‘પુરાણ’’ન્તિ વત્તબ્બસ્સ પચ્ચયભૂતસ્સ કમ્મસ્સ નામેન. એવં વુત્તન્તિ ‘‘પુરાણકમ્મ’’ન્તિ એવં વુત્તં. પચ્ચયેહિ અભિસમાગન્ત્વા કતન્તિ તણ્હાવિજ્જાદિપચ્ચયેહિ અભિમુખભાવેન સમાગન્ત્વા સમેચ્ચ નિબ્બત્તિતં. ચેતનાયાતિ કમ્મચેતનાય. પકપ્પિતન્તિ અભિસમીહિતં. વેદનાયાતિ અત્તાનં નિસ્સાય આરમ્મણં કત્વા પવત્તાય વેદનાય. વત્થૂતિ નિબ્બત્તિકારણં પવત્તટ્ઠાનન્તિ વિપસ્સનાપઞ્ઞાય પસ્સિતબ્બં. કમ્મસ્સ નિરોધેનાતિ કિલેસાનં અનુપ્પાદનિરોધસિદ્ધેન કમ્મસ્સ નિરોધેન. વિમુત્તિં ફુસતીતિ અરહત્તફલવિમુત્તિં પાપુણાતિ. આરમ્મણભૂતો નિરોધો નિબ્બાનં ‘‘કમ્મનિરોધો’’તિ વુચ્ચતિ, ‘‘કમ્મં નિરુજ્ઝતિ એત્થા’’તિ કત્વા. ‘‘ઝાયથ, ભિક્ખવે, મા પમાદત્થા’’તિ વુત્તત્તા ‘‘પુબ્બભાગવિપસ્સના કથિતા’’તિ વુત્તં.

કમ્મનિરોધસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨-૫. અનિચ્ચનિબ્બાનસપ્પાયસુત્તાદિવણ્ણના

૧૪૭-૧૫૦. નિબ્બાનસ્સાતિ નિબ્બાનાધિગમસ્સ, કિલેસનિબ્બાનસ્સેવ વા. ઉપકારપટિપદન્તિ ઉપકારાવહં પટિપદં. ચતૂસૂતિ દુતિયાદીસુ ચતૂસુ. નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા દેસિતાતિ કત્વા ‘‘સહ વિપસ્સનાય ચત્તારો મગ્ગા કથિતા’’તિ વુત્તં.

અનિચ્ચનિબ્બાનસપ્પાયસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬-૭. અન્તેવાસિકસુત્તાદિવણ્ણના

૧૫૧-૧૫૨. અન્ત-સદ્દો સમીપત્થે વત્તતિ ‘‘ઉદકન્તં વનન્ત’’ન્તિઆદીસુ, કિલેસો પન અતિઆસન્ને વસતિ અબ્ભન્તરવુત્તિતાયાતિ ‘‘અન્તેવાસિક’’ન્તિ વુત્તો વિભત્તિઅલોપેન યથા ‘‘વનેકુસલો, કૂલેરુક્ખા’’તિ. તેનાહ – ‘‘અનન્તેવાસિકન્તિ અન્તોવસનકિલેસવિરહિત’’ન્તિ. આચરણકકિલેસવિરહિતન્તિ સમુદાચરણકિલેસરહિતં. અન્તો અસ્સ વસન્તીતિ અસ્સ પુગ્ગલસ્સ અન્તો અબ્ભન્તરે ચિત્તે વસન્તિ પવત્તન્તિ. તે એતં અધિભવન્તીતિ તે કિલેસા એતં પુગ્ગલં અભિભવિત્વા અત્તનો વસે વત્તેન્તિ. તેનાહ – ‘‘અજ્ઝોત્થરન્તિ સિક્ખાપેન્તિ વા’’તિ. તેહિ આચરિયેહીતિ તેહિ કિલેસસઙ્ખાતેહિ સત્તે અત્તનો ગતિયં ઠપેન્તેહિ આચરિયેહિ. સત્તમં હેટ્ઠા કથિતનયમેવાતિ યસ્મા હેટ્ઠા ખન્ધવસેન દેસના આગતા, ઇધ આયતનવસેનાતિ અયમેવ વિસેસો.

અન્તેવાસિકસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. અત્થિનુખોપરિયાયસુત્તવણ્ણના

૧૫૩. પરિયાયતિ પરિગચ્છતિ ફલં એતસ્સાતિ પરિયાયો હેતૂતિ આહ – ‘‘યં પરિયાયન્તિ યં કારણ’’ન્તિ. પચ્ચક્ખદિટ્ઠે અવિપરીતે અત્થે પવત્તસદ્ધા પચ્ચક્ખસદ્ધા યથા ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાખાતો ધમ્મો’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૮૮) ચ. એવં કિરાતિ ઇતિ કિરાય ઉપ્પન્નો સદ્દહનાકારો સદ્ધાપતિરૂપકો. એતન્તિ ‘‘અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાયા’’તિ એતં વચનં. રુચાપેત્વાતિ કિઞ્ચિ અત્થં અત્તનો મતિયા રોચેત્વા. ખમાપેત્વાતિ તસ્સેવ વેવચનં, ચિત્તં તથા ખમાપેત્વા. તેનાહ – ‘‘અત્થેતન્તિ ગહણાકારો’’તિ. પરમ્પરાગતસ્સ અત્થસ્સ એવં કિરસ્સાતિ અનુસ્સવનં. કારણં ચિન્તેન્તસ્સાતિ યુત્તિં ચિન્તેન્તસ્સ. કારણં ઉપટ્ઠાતીતિ ‘‘સાધૂ’’તિ અત્તનો ચિત્તસ્સ ઉપતિટ્ઠતિ. અત્થેતન્તિ ‘‘એતં કારણં એવમયમત્થો યુજ્જતી’’તિ ચિત્તેન ગહણં. આકારપરિવિતક્કોતિ યુત્તિપરિકપ્પના. લદ્ધીતિ નિચ્છયેન ગહણં, સા ચ ખો દિટ્ઠિ અયાથાવગ્ગહણેન અઞ્ઞાણમેવાતિ દટ્ઠબ્બં. તન્તિ લદ્ધિં. અત્થેસાતિ એસા લદ્ધિ મમ ઉપ્પન્ના અત્થિ યુત્તરૂપા હુત્વા ઉપલબ્ભતિ. એવં ગહણાકારો દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિ નામ, પઠમુપ્પન્નલદ્ધિસઙ્ખાતાય દિટ્ઠિયા નિજ્ઝાનં ખમનાકારો દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિ નામ. પઞ્ચ ઠાનાનીતિ યથાવુત્તાનિ સદ્ધાદીનિ પઞ્ચ કારણાનિ. મુઞ્ચિત્વા અગ્ગહેત્વા. હેટ્ઠિમમગ્ગવજ્ઝાનં રાગાદીનં અભાવં સન્ધાય ‘‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહો’’તિ અયં સેક્ખાનં પચ્ચવેક્ખણા, સબ્બસો અભાવં સન્ધાય અસેક્ખાનન્તિ આહ – ‘‘સેક્ખાસેક્ખાનં પચ્ચવેક્ખણા કથિતા’’તિ. ‘‘સન્તં વા અજ્ઝત્ત’’ન્તિઆદિના સેક્ખાનં, ‘‘અસન્તં વા અજ્ઝત્ત’’ન્તિઆદિના અસેક્ખાનં પચ્ચવેક્ખણા કથિતાતિ દટ્ઠબ્બં.

અત્થિનુખોપરિયાયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯-૧૦. ઇન્દ્રિયસમ્પન્નસુત્તાદિવણ્ણના

૧૫૪-૧૫૫. ‘‘સમ્પન્નસીલા, ભિક્ખવે, વિહરથા’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૬૪) વિય પરિપુણ્ણત્થો ઇધ સમ્પન્ન-સદ્દોતિ આહ ‘‘પરિપુણ્ણિન્દ્રિયો’’તિ. ઇન્દ્રિયેહિ સમન્નાગતત્તા પરિપુણ્ણિન્દ્રિયો નામ હોતીતિ સમ્બન્ધો. એવં સતિ સમન્નાગમસમ્પત્તિ વુત્તા હોતીતિ આસઙ્કન્તો ‘‘ચક્ખાદીનિ વા’’તિઆદિમાહ. તં સન્ધાયાતિ દુતિયવિકપ્પેન વુત્તમત્થં સન્ધાય. હેટ્ઠા ખન્ધિયવગ્ગે ખન્ધવસેન દેસના આગતા, ઇધ આયતનવસેનાતિ આહ ‘‘વુત્તનયમેવા’’તિ.

ઇન્દ્રિયસમ્પન્નસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નવપુરાણવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તતિયો પણ્ણાસકો.