૬. સીહસુત્તવણ્ણના

૭૮. સીહોતિ પરિસ્સયસહનતો પટિપક્ખહનનતો ચ ‘‘સીહો’તિ લદ્ધનામો મિગાધિપતિ. ચત્તારોતિ ચ સમાનેપિ સીહજાતિકભાવે વણ્ણવિસેસાદિસિદ્ધેન વિસેસેન ચત્તારો સીહા. તે ઇદાનિ નામતો વણ્ણતો આહારતો દસ્સેત્વા ઇધાધિપ્પેતસીહં નાનપ્પકારતો વિભાવેતું ‘‘તિણસીહો’’તિઆદિ આરદ્ધં. તિણભક્ખો સીહો તિણસીહો પુરિમપદે ઉત્તરપદલોપેન યથા ‘‘સાકપત્થિવો’’તિ. કાળવણ્ણતાય કાળસીહો. તથા પણ્ડુસીહો. તેનાહ ‘‘કાળસીહો કાળગાવિસદિસો, પણ્ડુસીહો પણ્ડુપલાસવણ્ણગાવિસદિસો’’તિ. રત્તકમ્બલસ્સ વિય કેસરો કેસરકલાપો એતસ્સ અત્થીતિ કેસરી. લાખારસપરિકમ્મકતેહિ વિય પાદપરિયન્તેહીતિ યોજના.

કમ્માનુભાવસિદ્ધઆધિપચ્ચમહેસક્ખતાહિ સબ્બમિગગણસ્સ રાજા સુવણ્ણગુહતો વાતિઆદિ ‘‘સીહસ્સ વિહારો કિરિયા એવં હોતી’’તિ કત્વા વુત્તં.

સમં પતિટ્ઠાપેત્વાતિ સબ્બભાગેહિ સમમેવ ભૂમિયં પતિટ્ઠાપેત્વા. આકડ્ઢિત્વાતિ પુરતો આકડ્ઢિત્વા. અભિહરિત્વાતિ અભિમુખં હરિત્વા. સઙ્ઘાતન્તિ વિનાસં. વીસતિયટ્ઠિકં ઠાનં ઉસભં.

સમસીહોતિ સમજાતિકો સમભાગો ચ સીહો. સમાનોસ્મીતિ દેસનામત્તં, સમપ્પભાવતાયપિ ન ભાયતિ. સક્કાયદિટ્ઠિબલવતાયાતિ ‘‘કે અઞ્ઞે અમ્હેહિ ઉત્તરિતરા, અથ ખો મયમેવ મહાબલા’’તિ એવં બલાતિમાનનિમિત્તાય અહઙ્કારહેતુભૂતાય સક્કાયદિટ્ઠિયા બલભાવેન. સક્કાયદિટ્ઠિપહીનત્તાતિ સક્કાયદિટ્ઠિયા પહીનત્તા નિરહઙ્કારત્તા અત્તસિનેહસ્સ સુટ્ઠુ સમુગ્ઘાટિતત્તા ન ભાયતિ.

તથા તથાતિ સીહસદિસતાદિના તેન તેન પકારેન અત્તાનં કથેસીતિ વત્વા તમત્થં વિવરિત્વા દસ્સેતું ‘‘સીહોતિ ખો’’તિઆદિ વુત્તં.

કતાભિનીહારસ્સ લોકનાથસ્સ બોધિયા નિયતભાવપ્પત્તિયા એકન્તભાવીબુદ્ધભાવોતિ કત્વા ‘‘તીસુ પાસાદેસુ નિવાસકાલો, મગધરઞ્ઞો પટિઞ્ઞાદાનકાલો, પાયાસસ્સ પરિભુત્તકાલો’’તિઆદિના અભિસમ્બોધિતો પુરિમાવત્થાપિ સીહસદિસં કત્વા દસ્સિતા. ભાવિનિ, ભૂતોપચારોપિ હિ લોકવોહારો. વિજ્જાભાવસામઞ્ઞતો ભૂતવિજ્જા ઇતરવિજ્જાપિ એકજ્ઝં ગહેત્વા પટિચ્ચસમુપ્પાદસમ્મસનતો તં પુરેતરં સિદ્ધં વિપાકં વિય કત્વા આહ ‘‘તિસ્સો વિજ્જા વિસોધેત્વા’’તિ. અનુલોમપટિલોમતો પવત્તઞાણવસેન ‘‘યમકઞાણમન્થનેના’’તિ વુત્તં.

તત્થ વિહરન્તસ્સાતિ અજપાલનિગ્રોધમૂલે વિહરન્તસ્સ. એકાદસમે દિવસેતિ સત્તસત્તાહતો પરં એકાદસમે દિવસે. અચલપલ્લઙ્કેતિ ઇસિપતને ધમ્મચક્કપવત્તનત્થં નિસિન્નપલ્લઙ્કે. તમ્પિ હિ કેનચિ અપ્પટિવત્તિયધમ્મચક્કપવત્તનત્થં નિસજ્જાતિ કત્વા વજિરાસનં વિય અચલપલ્લઙ્કં વુચ્ચતિ. ઇમસ્મિઞ્ચ પન પદેતિ ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, અન્તા’’તિઆદિનયપ્પવત્તે ઇમસ્મિં સદ્ધમ્મકોટ્ઠાસે. ધમ્મઘોસો…પે… દસસહસ્સિલોકધાતું પટિચ્છાદેસિ ‘‘સબ્બત્થ ઠિતા સુણન્તૂ’’તિ અધિટ્ઠાનેન. સોળસહાકારેહીતિ ‘‘દુક્ખપરિઞ્ઞા, સમુદયપ્પહાનં, નિરોધસચ્છિકિરિયા, મગ્ગભાવના’’તિ એવં એકેકસ્મિં મગ્ગે ચત્તારિ ચત્તારિ કત્વા સોળસહિ આકારેહિ.

વુત્તોયેવ, ન ઇધ વત્તબ્બો, તસ્મા તત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બોતિ અધિપ્પાયો. યસ્મા ચ અપરેહિપિ અટ્ઠહિ કારણેહિ ભગવા તથાગતોતિ આરભિત્વા ઉદાનટ્ઠકથાદીસુપિ (ઉદા. અટ્ઠ. ૧૮; ઇતિવુ. ૩૮) તથાગતપદસ્સ અત્થો વુત્તો એવ, તસ્મા તત્થ વુત્તનયેન અત્થો વેદિતબ્બો. યદિપિ ભગવા ન બોધિપલ્લઙ્કે નિસિન્નમત્તોવ અભિસમ્બુદ્ધો જાતો, તથાપિ તાય નિસજ્જાય નિસિન્નોવ પનુજ્જ સબ્બપરિસ્સયં અભિસમ્બુદ્ધો જાતો. તથા હિ તં ‘‘અપરાજિતપલ્લઙ્ક’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તસ્મા ‘‘યાવ બોધિપલ્લઙ્કા વા’’તિ વત્વા તેન અપરિતુસ્સન્તો ‘‘યાવ અરહત્તમગ્ગઞાણા વા’’તિ આહ.

ઇતિ રૂપન્તિ એત્થ ઇતિ-સદ્દો નિદસ્સનત્થો. તેન રૂપં સરૂપતો પરિમાણતો પરિચ્છેદતો દસ્સિતન્તિ આહ ‘‘ઇદં રુપ’’ન્તિઆદિ. ‘‘ઇદં રૂપ’’ન્તિ હિ ઇમિના ભૂતુપાદાયભેદરૂપં સરૂપતો દસ્સિતં. એત્તકં રૂપન્તિ ઇમિના તં પરિમાણતો દસ્સિતં. તસ્સ ચ પરિમાણસ્સ એકન્તભાવદસ્સનેન ‘‘ન ઇતો ભિય્યો રૂપં અત્થી’’તિ વુત્તં. સભાવતોતિ સલક્ખણતો. સરસતોતિ સકિચ્ચતો. પરિયન્તતોતિ પરિમાણપરિયન્તતો. પરિચ્છેદતોતિ યત્તકે ઠાને તસ્સ પવત્તિ, તસ્સ પરિચ્છેદનતો. પરિચ્છિન્દનતોતિ પરિયોસાનપ્પત્તિતો. તં સબ્બં દસ્સિતં હોતિ યથાવુત્તેન વિભાગેન. અયં રૂપસ્સ સમુદયો નામાતિ અયં આહારાદિ રૂપસ્સ સમુદયો નામ. તેનાહ ‘‘એત્તાવતા’’તિઆદિ. અત્થઙ્ગમોતિ નિરોધો. ‘‘આહારસમુદયા આહારનિરોધા’’તિ ચ અસાધારણમેવ ગહેત્વા સેસે આદિ-સદ્દેન સઙ્ગણ્હાતિ.

પણ્ણાસલક્ખણપટિમણ્ડિતન્તિ પણ્ણાસઉદયબ્બયલક્ખણવિભૂસિતં સમુદયત્થઙ્ગમગહણતો. ખીણાસવત્તાતિ અનવસેસં સાવસેસઞ્ચ આસવાનં પરિક્ખીણત્તા. અનાગામીનમ્પિ હિ ભયં ચિત્તુત્રાસો ચ ન હોતીતિ. ઞાણસંવેગો ભયતૂપટ્ઠાનઞાણં. ઇતરેસં પન દેવાનન્તિ અખીણાસવે દેવે સન્ધાય વદતિ. ભોતિ ધમ્માલપનમત્તન્તિ વાચસિકં તથાલપનમત્તં.

ચક્કન્તિ સત્થુ આણાચક્કં, તં પન ધમ્મતો આગતન્તિ ધમ્મચક્કં. તત્થ અરિયસાવકાનં પટિવેધધમ્મતો આગતન્તિ ધમ્મચક્કં. ઇતરેસં દેસનાધમ્મતો આગતન્તિ ધમ્મચક્કં. દુવિધેપિ ઞાણં પધાનન્તિ ઞાણસીસેન વુત્તં ‘‘પટિવેધઞાણમ્પિ દેસનાઞાણમ્પી’’તિ. ઇદાનિ તં ઞાણદ્વયં સરૂપતો દસ્સેતું ‘‘પટિવેધઞાણં નામા’’તિઆદિ વુત્તં. યસ્મા ચસ્સ ઞાણસ્સ સુપ્પટિવિદ્ધત્તા ભગવા તાનિ સટ્ઠિ નયસહસ્સાનિ વેનેય્યાનં દસ્સેતું સમત્થો અહોસિ, તસ્મા તાનિ સટ્ઠિ નયસહસ્સાનિ તેન ઞાણેન સદ્ધિંયેવ સિદ્ધાનીતિ કત્વા દસ્સેન્તો ‘‘સટ્ઠિયા ચ નયસહસ્સેહિ પટિવિજ્ઝી’’તિ આહ. તિપરિવટ્ટન્તિ ઇદં દુક્ખન્તિ ચ, પરિઞ્ઞેય્યન્તિ ચ, પરિઞ્ઞાતન્તિ ચ એવં તિપરિવટ્ટં, તંયેવ દ્વાદસાકારં. તન્તિ દેસનાઞાણં પવત્તેતિ એસ ભગવા. અપ્પટિપુગ્ગલોતિ પતિનિધિભૂતપુગ્ગલરહિતો. એકસદિસસ્સાતિ નિબ્બિકારસ્સ.

સીહસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.