૩. ચન્દૂપમસુત્તવણ્ણના

૧૪૬. પિયમનાપનિચ્ચનવકાદિગુણેહિ ચન્દો ઉપમા એતેસન્તિ ચન્દૂપમા. સન્થવાદીનિ પદાનિ અઞ્ઞમઞ્ઞવેવચનાનિ. પરિયુટ્ઠાનં પુન ચિત્તે કિલેસાધિગમો. સબ્બેહિપિ પદેહિ કત્થચિ સત્તે અનુરોધરોધાભાવમાહ. અત્તનો પન સોમ્મભાવેન મહાજનસ્સ પિયો મનાપો. યદત્થમેત્થ ચન્દૂપમા આહટા, તં દસ્સેન્તો ‘‘એવ’’ન્તિઆદિમાહ. ન કેવલં ચન્દૂપમતાય એત્તકો એવ ગુણો, અથ ખો અઞ્ઞેપિ સન્તીતિ તે દસ્સેતું ‘‘અપિચા’’તિઆદિ વુત્તં. એવમાદીહીતિ આદિ-સદ્દેન યથા. ચન્દો લોકાનુગ્ગહેન અજવીથિઆદિકા નાનાવીથિયો પટિપજ્જતિ, એવં ભિક્ખુ તં તં દિસં ઉપગચ્છતિ કુલાનુદ્દયાય. યથા ચન્દો કણ્હપક્ખતો સુક્કપક્ખં ઉપગચ્છન્તો કલાહિ વડ્ઢમાનો હુત્વા નિચ્ચનવો હોતિ, એવં ભિક્ખુ કણ્હપક્ખં પહાય સુક્કપક્ખં ઉપગન્ત્વા ગુણેહિ વડ્ઢમાનો લોકસ્સ વા પામોજ્જપાસંસત્થો નિચ્ચનવતાય ચન્દસમચિત્તો અધુનુપસમ્પન્નો વિય ચ નિચ્ચનવો હુત્વા ચરતિ.

અપકસ્સિત્વાતિ કિલેસકામવત્થુકામેહિ વિવેચેત્વા. તં નેક્ખમ્માભિમુખં કાયચિત્તાનં આકડ્ઢનં કાયતો અપનયનઞ્ચ હોતીતિ આહ ‘‘આકડ્ઢિત્વા અપનેત્વાતિ અત્થો’’તિ. ચતુક્કઞ્ચેત્થ સમ્ભવતીતિ તં દસ્સેતું ‘‘યો હિ ભિક્ખૂ’’તિઆદિ વુત્તં.

નિચ્ચનવયાતિ ‘‘નિચ્ચનવકા’’ઇચ્ચેવ વુત્તં હોતિ. ક-સદ્દેન હિ પદં વડ્ઢિતં, ક-કારસ્સ ચ ય-કારાદેસો. એવં વિચરિંસૂતિ કિઞ્જક્ખવસેન પરિગ્ગહાભાવેન યથા ઇમે, એવં વિચરિંસુ અઞ્ઞેતિ અનુકમ્પમાના.

દ્વેભાતિકવત્થૂતિ દ્વેભાતિકત્થેરપટિબદ્ધં વત્થું. અપ્પતિરૂપકરણન્તિ ભિક્ખૂનં અસારુપ્પકરણં. આધાયિત્વાતિ આરોપનં ઠપેત્વા. તથાતિ યથા સઙ્ઘમજ્ઝે ગણમજ્ઝે ચ, તથા વુડ્ઢતરે પુગ્ગલે અપ્પતિરૂપકરણં. એવમાદીતિ આદિ-સદ્દેન અન્તરઘરપ્પવેસને અઞ્ઞત્થ ચ યથાવુત્તતો અઞ્ઞં અસારુપ્પકિરિયં સઙ્ગણ્હાતિ. તત્થેવાતિ સઙ્ઘમજ્ઝે ગણમજ્ઝે પુગ્ગલસ્સ ચ વુડ્ઢસ્સ સન્તિકે.

યથાવુત્તેસુ અઞ્ઞેસુ ચ તેસુ ઠાનેસુ. પાપિચ્છતાપિ મનોપાગબ્ભિયન્તિ એતેનેવ કોધૂપનાહાદીનં સમુદાચારો મનોપાગબ્ભિયન્તિ દસ્સિતં હોતિ.

એકતો ભારિયન્તિ પિટ્ઠિપસ્સતો ઓનતં. વાયુપત્થમ્ભન્તિ ચિત્તસમુટ્ઠાનવાયુના ઉપત્થમ્ભનં. અનુબ્બેજેત્વા ચિત્તન્તિ આનેત્વા સમ્બન્ધો. ચિત્તસ્સ હિ તતો અનુબ્બેજનં તદનુનયનં. તેનાહ ‘‘સમ્પિયાયમાનો ઓલોકેતી’’તિ. વાયુપત્થમ્ભકં ગાહાપેત્વાતિ કાયં તથા ઉપત્થમ્ભકં કત્વા.

ઓપમ્મસંસન્દનં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ. કામગિદ્ધતાય હીનાધિમુત્તિકો, અવિસુદ્ધસીલાચારતાય મિચ્છાપટિપન્નો.

અઙ્ગુલીહિ નિક્ખન્તપભા આકાસસઞ્ચલનેન દિગુણા હુત્વા આકાસે વિચરિંસૂતિ આહ ‘‘યમકવિજ્જુતં ચારયમાનો વિયા’’તિ. ‘‘આકાસે પાણિં ચાલેસી’’તિ પદસ્સ અઞ્ઞત્થ અનાગતત્તા ‘‘અસમ્ભિન્નપદ’’ન્તિ વુત્તં. અત્તમનોતિ પીતિસોમનસ્સેહિ ગહિતમનો. યઞ્હિ ચિત્તં અનવજ્જં પીતિસોમનસ્સસહિતં, તં સસન્તકં હિતસુખાવહત્તા. તેનાહ ‘‘સકમનો’’તિઆદિ. ન દોમનસ્સેન…પે… ગહિતમનો સકચિત્તસ્સ તબ્બિરુદ્ધત્તા. પુરિમનયેનેવાતિ ‘‘ઇદાનિ યો હીનાધિમુત્તિકો’’તિઆદિના પુબ્બે વુત્તનયેનેવ.

પસન્નાકારન્તિ પસન્નેહિ કાતબ્બકિરિયં. તં સરૂપતો દસ્સેતિ ‘‘ચીવરાદયો પચ્ચયે દદેય્યુ’’ન્તિ. તથભાવાયાતિ યદત્થં ભગવતા ધમ્મો દેસિતો, યદત્થઞ્ચ સાસને પબ્બજ્જા, તદત્થાય. રક્ખણભાવન્તિ અપાયભયતો ચ રક્ખણજ્ઝાસયં. ચન્દોપમાદિવસેનાતિ આદિ-સદ્દેન આકાસે ચલિતપાણિ વિય કત્થચિ અલગ્ગતાય પરિસુદ્ધજ્ઝાસયતા સત્તેસુ કારુઞ્ઞન્તિ એવમાદીનં સઙ્ગહો.

ચન્દૂપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.