૫. કસ્સપસંયુત્તં

૧. સન્તુટ્ઠસુત્તવણ્ણના

૧૪૪. સન્તુટ્ઠોતિ સકેન ઉચ્ચાવચેન પચ્ચયેન સમમેવ ચ તુસ્સનકો. તેનાહ ‘‘ઇતરીતરેના’’તિઆદિ. તત્થ દુવિધં ઇતરીતરં – પાકતિકં, ઞાણસઞ્જનિતઞ્ચાતિ. તત્થ પાકતિકં પટિક્ખિપિત્વા ઞાણસઞ્જનિતમેવ દસ્સેન્તો ‘‘થૂલસુખુમા’’તિઆદિમાહ. ઇતરં વુચ્ચતિ હીનં પણીતતો અઞ્ઞત્તા. તથા પણીતમ્પિ ઇતરં હીનતો અઞ્ઞત્તા. અપેક્ખાસદ્દા હિ ઇતરીતરાતિ. ઇતિ યેન કેનચિ હીનેન વા પણીતેન વા ચીવરાદિપચ્ચયેન સન્તુસ્સિતો તથાપવત્તો અલોભો ઇતરીતરપચ્ચયસન્તોસો, તંસમઙ્ગિતાય સન્તુટ્ઠો. યથાલાભં અત્તનો લાભાનુરૂપં સન્તોસો યથાલાભસન્તોસો. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. લબ્ભતીતિ વા લાભો, યો યો લાભો યથાલાભો, તેન સન્તોસો યથાલાભસન્તોસો. બલન્તિ કાયબલં. સારુપ્પન્તિ ભિક્ખુનો અનુચ્છવિકતા.

યથાલદ્ધતો અઞ્ઞસ્સ અપત્થના નામ સિયા અપ્પિચ્છતાય પવત્તિઆકારોતિ તતો વિનિવત્તિતમેવ સન્તોસસ્સ સરૂપં દસ્સેન્તો ‘‘લભન્તોપિ ન ગણ્હાતી’’તિ આહ. તં પરિવત્તેત્વાતિ પકતિદુબ્બલાદીનં ગરુચીવરં ન ફાસુભાવાવહં સરીરબાધાવહઞ્ચ હોતીતિ પયોજનવસેન, નાત્રિચ્છતાદિવસેન પરિવત્તેત્વા. લહુકચીવરપરિભોગે સન્તોસવિરોધિ ન હોતીતિ આહ ‘‘લહુકેન યાપેન્તોપિ સન્તુટ્ઠોવ હોતી’’તિ. મહગ્ઘચીવરં બહૂનિ વા ચીવરાનિ લભિત્વા તાનિ વિસ્સજ્જેત્વા અઞ્ઞસ્સ ગહણં યથાસારુપ્પનયે ઠિતત્તા ન સન્તોસવિરોધીતિ આહ ‘‘તેસં…પે… ધારેન્તોપિ સન્તુટ્ઠોવ હોતી’’તિ. એવં સેસપચ્ચયેસુ યથાબલયથાસારુપ્પનિદ્દેસેસુ અપિ-સદ્દગ્ગહણે અધિપ્પાયો વેદિતબ્બો.

પકતીતિ વાચાપકતિઆદિકા. અવસેસનિદ્દાય અભિભૂતત્તા પટિબુજ્ઝતો સહસા પાપકા વિતક્કા પાતુભવન્તીતિ.

મુત્તહરીતકન્તિ ગોમુત્તપરિભાવિતં, પૂતિભાવેન વા છડ્ડિતત્તા મુત્તહરીતકં. બુદ્ધાદીહિ વણ્ણિતન્તિ ‘‘પૂતિમુત્તભેસજ્જં નિસ્સાય યા પબ્બજ્જા’’તિઆદિના સમ્માસમ્બુદ્ધાદીહિ પસત્થં.

એકો એકચ્ચો સન્તુટ્ઠો હોતિ, સન્તોસસ્સ વણ્ણં ન કથેતિ સેય્યથાપિ આયસ્મા બાકુલત્થેરો. ન સન્તુટ્ટો હોતિ, સન્તોસસ્સ વણ્ણં કથેતિ સેય્યથાપિ થેરો ઉપનન્દો સક્યપુત્તો. નેવ સન્તુટ્ઠો હોતિ, ન સન્તોસસ્સ વણ્ણં કથેતિ સેય્યથાપિ થેરો લાળુદાયી. અયન્તિ આયસ્મા મહાકસ્સપો. અનેસનન્તિ અયોનિસો મિચ્છાજીવવસેન પચ્ચયપરિયેસનં. ઉત્તસતીતિ ‘‘કથં નુ ખો લભેય્ય’’ન્તિ જાતુત્તાસેન ઉત્તસતિ. તથા પરિતસ્સતિ. અયન્તિ મહાકસ્સપત્થેરો. એવં યથાવુત્તએકચ્ચભિક્ખુ વિય ન પરિતસ્સતિ, અલાભપરિત્તાસેન વિઘાતપ્પત્તિયા ન પરિત્તાસં આપજ્જતિ. લોભોયેવ આરમ્મણેન સદ્ધિં ગન્થનટ્ઠેન બજ્ઝનટ્ઠેન ગેધો લોભગેધો. મુચ્છન્તિ ગેધં મોમૂહત્તભાવં. આદીનવન્તિ દોસં. નિસ્સરણમેવાતિ ચીવરે ઇદમત્થિતાદસ્સનપુબ્બકં અલગ્ગભાવસઙ્ખાતનિય્યાનમેવ પજાનન્તો. યથાલદ્ધાદીનન્તિ યથાલદ્ધપિણ્ડપાતાદીનં. નિદ્ધારણે ચેતં સામિવચનં.

યથા મહાકસ્સપત્થેરોતિ અત્તના વત્તબ્બનિયામેન વદતિ, ભગવતા પન વત્તબ્બનિયામેન ‘‘યથા કસ્સપો ભિક્ખૂ’’તિ ભવિતબ્બં. કસ્સપેન નિદસ્સનભૂતેન. કથનં નામ ભારો ‘‘મુત્તો મોચેય્ય’’ન્તિ પટિઞ્ઞાનુરૂપત્તા. પટિપત્તિં પરિપૂરં કત્વા પૂરણં ભારો સત્થુ આણાય સિરસા સમ્પટિચ્છિતબ્બતો.

સન્તુટ્ઠસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. અનોત્તપ્પીસુત્તવણ્ણના

૧૪૫. તેન રહિતોતિ તેન સમ્માવાયામેન રહિતો. નિબ્ભયોતિ ભયરહિતો. કુસલાનુપ્પાદનમ્પિ હિ સાવજ્જમેવ અઞ્ઞાણાલસિયહેતુકત્તા. સમ્બુજ્ઝનત્થાયાતિ અરિયમગ્ગેહિ સમ્બુજ્ઝનાય. યોગેહિ ખેમં તેહિ અનુપદ્દુતત્તા.

મનુઞ્ઞવત્થુન્તિ મનોરમં લોભુપ્પત્તિકારણં. યથા વા તથા વાતિ સુભસુખાદિવસેન. તેતિ લોભાદયો. અનુપ્પન્નાતિ વેદિતબ્બા તથારૂપે વત્થારમ્મણે તથા અનુપ્પન્નપુબ્બત્તા. અઞ્ઞથાતિ વુત્તનયેનેવ વત્થારમ્મણેહિ અયોજેત્વા ગય્હમાને. વત્થુમ્હીતિ ઉપટ્ઠાકાદિચીવરાદિવત્થુમ્હિ. આરમ્મણેતિ મનાપિયાદિભેદે આરમ્મણે. તાદિસેન પચ્ચયેનાતિ અયોનિસોમનસિકારસતિવોસ્સગ્ગાદિપચ્ચયેન. ઇમેતિ વુત્તનયેન પચ્ચયલાભેન પચ્છા ઉપ્પજ્જમાના પાળિયં તથા વુત્તાતિ દટ્ઠબ્બં. એવં ઉપ્પજ્જમાનતાય નપ્પહીયન્તિ નામ. અનુપ્પાદો હિ પરમત્થતો પહાનં કથિતં, તસ્મા તત્થ કથિતનયેનેવ ગહેતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો.

અપ્પટિલદ્ધાતિ અનુપ્પત્તિયા. તેતિ યથાવુત્તસીલાદિઅનવજ્જધમ્મા. પટિલદ્ધાતિ અધિગતા. ‘‘સીલાદિધમ્મા’’તિ એત્થ યદિ મગ્ગફલાનિપિ ગહિતાનિ, અથ કસ્મા ‘‘પરિહાનિવસેના’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘એત્થ ચા’’તિઆદિ. ઇમસ્સ પન સમ્મપ્પધાનસ્સાતિ ચતુત્થસ્સ સમ્મપ્પધાનસ્સ વસેન. અયં દેસનાતિ ‘‘ઉપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્મા નિરુજ્ઝમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’’ન્તિ અયં દેસના કતા. દુતિયમગ્ગો વા…પે… સંવત્તેય્યાતિ ઇદં આયતિં સત્તસુ અત્તભાવેસુ ઉપ્પજ્જમાનદુક્ખસઙ્ખાતઅનત્થુપ્પત્તિં સન્ધાય વુત્તં. ‘‘આતાપી ઓત્તપ્પી ભબ્બો સમ્બોધાયા’’તિઆદિવચનતો ‘‘ઇમે ચત્તારો સમ્મપ્પધાના પુબ્બભાગવિપસ્સનાવસેન કથિતા’’તિ વુત્તં.

અનોત્તપ્પીસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ચન્દૂપમસુત્તવણ્ણના

૧૪૬. પિયમનાપનિચ્ચનવકાદિગુણેહિ ચન્દો ઉપમા એતેસન્તિ ચન્દૂપમા. સન્થવાદીનિ પદાનિ અઞ્ઞમઞ્ઞવેવચનાનિ. પરિયુટ્ઠાનં પુન ચિત્તે કિલેસાધિગમો. સબ્બેહિપિ પદેહિ કત્થચિ સત્તે અનુરોધરોધાભાવમાહ. અત્તનો પન સોમ્મભાવેન મહાજનસ્સ પિયો મનાપો. યદત્થમેત્થ ચન્દૂપમા આહટા, તં દસ્સેન્તો ‘‘એવ’’ન્તિઆદિમાહ. ન કેવલં ચન્દૂપમતાય એત્તકો એવ ગુણો, અથ ખો અઞ્ઞેપિ સન્તીતિ તે દસ્સેતું ‘‘અપિચા’’તિઆદિ વુત્તં. એવમાદીહીતિ આદિ-સદ્દેન યથા. ચન્દો લોકાનુગ્ગહેન અજવીથિઆદિકા નાનાવીથિયો પટિપજ્જતિ, એવં ભિક્ખુ તં તં દિસં ઉપગચ્છતિ કુલાનુદ્દયાય. યથા ચન્દો કણ્હપક્ખતો સુક્કપક્ખં ઉપગચ્છન્તો કલાહિ વડ્ઢમાનો હુત્વા નિચ્ચનવો હોતિ, એવં ભિક્ખુ કણ્હપક્ખં પહાય સુક્કપક્ખં ઉપગન્ત્વા ગુણેહિ વડ્ઢમાનો લોકસ્સ વા પામોજ્જપાસંસત્થો નિચ્ચનવતાય ચન્દસમચિત્તો અધુનુપસમ્પન્નો વિય ચ નિચ્ચનવો હુત્વા ચરતિ.

અપકસ્સિત્વાતિ કિલેસકામવત્થુકામેહિ વિવેચેત્વા. તં નેક્ખમ્માભિમુખં કાયચિત્તાનં આકડ્ઢનં કાયતો અપનયનઞ્ચ હોતીતિ આહ ‘‘આકડ્ઢિત્વા અપનેત્વાતિ અત્થો’’તિ. ચતુક્કઞ્ચેત્થ સમ્ભવતીતિ તં દસ્સેતું ‘‘યો હિ ભિક્ખૂ’’તિઆદિ વુત્તં.

નિચ્ચનવયાતિ ‘‘નિચ્ચનવકા’’ઇચ્ચેવ વુત્તં હોતિ. ક-સદ્દેન હિ પદં વડ્ઢિતં, ક-કારસ્સ ચ ય-કારાદેસો. એવં વિચરિંસૂતિ કિઞ્જક્ખવસેન પરિગ્ગહાભાવેન યથા ઇમે, એવં વિચરિંસુ અઞ્ઞેતિ અનુકમ્પમાના.

દ્વેભાતિકવત્થૂતિ દ્વેભાતિકત્થેરપટિબદ્ધં વત્થું. અપ્પતિરૂપકરણન્તિ ભિક્ખૂનં અસારુપ્પકરણં. આધાયિત્વાતિ આરોપનં ઠપેત્વા. તથાતિ યથા સઙ્ઘમજ્ઝે ગણમજ્ઝે ચ, તથા વુડ્ઢતરે પુગ્ગલે અપ્પતિરૂપકરણં. એવમાદીતિ આદિ-સદ્દેન અન્તરઘરપ્પવેસને અઞ્ઞત્થ ચ યથાવુત્તતો અઞ્ઞં અસારુપ્પકિરિયં સઙ્ગણ્હાતિ. તત્થેવાતિ સઙ્ઘમજ્ઝે ગણમજ્ઝે પુગ્ગલસ્સ ચ વુડ્ઢસ્સ સન્તિકે.

યથાવુત્તેસુ અઞ્ઞેસુ ચ તેસુ ઠાનેસુ. પાપિચ્છતાપિ મનોપાગબ્ભિયન્તિ એતેનેવ કોધૂપનાહાદીનં સમુદાચારો મનોપાગબ્ભિયન્તિ દસ્સિતં હોતિ.

એકતો ભારિયન્તિ પિટ્ઠિપસ્સતો ઓનતં. વાયુપત્થમ્ભન્તિ ચિત્તસમુટ્ઠાનવાયુના ઉપત્થમ્ભનં. અનુબ્બેજેત્વા ચિત્તન્તિ આનેત્વા સમ્બન્ધો. ચિત્તસ્સ હિ તતો અનુબ્બેજનં તદનુનયનં. તેનાહ ‘‘સમ્પિયાયમાનો ઓલોકેતી’’તિ. વાયુપત્થમ્ભકં ગાહાપેત્વાતિ કાયં તથા ઉપત્થમ્ભકં કત્વા.

ઓપમ્મસંસન્દનં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ. કામગિદ્ધતાય હીનાધિમુત્તિકો, અવિસુદ્ધસીલાચારતાય મિચ્છાપટિપન્નો.

અઙ્ગુલીહિ નિક્ખન્તપભા આકાસસઞ્ચલનેન દિગુણા હુત્વા આકાસે વિચરિંસૂતિ આહ ‘‘યમકવિજ્જુતં ચારયમાનો વિયા’’તિ. ‘‘આકાસે પાણિં ચાલેસી’’તિ પદસ્સ અઞ્ઞત્થ અનાગતત્તા ‘‘અસમ્ભિન્નપદ’’ન્તિ વુત્તં. અત્તમનોતિ પીતિસોમનસ્સેહિ ગહિતમનો. યઞ્હિ ચિત્તં અનવજ્જં પીતિસોમનસ્સસહિતં, તં સસન્તકં હિતસુખાવહત્તા. તેનાહ ‘‘સકમનો’’તિઆદિ. ન દોમનસ્સેન…પે… ગહિતમનો સકચિત્તસ્સ તબ્બિરુદ્ધત્તા. પુરિમનયેનેવાતિ ‘‘ઇદાનિ યો હીનાધિમુત્તિકો’’તિઆદિના પુબ્બે વુત્તનયેનેવ.

પસન્નાકારન્તિ પસન્નેહિ કાતબ્બકિરિયં. તં સરૂપતો દસ્સેતિ ‘‘ચીવરાદયો પચ્ચયે દદેય્યુ’’ન્તિ. તથભાવાયાતિ યદત્થં ભગવતા ધમ્મો દેસિતો, યદત્થઞ્ચ સાસને પબ્બજ્જા, તદત્થાય. રક્ખણભાવન્તિ અપાયભયતો ચ રક્ખણજ્ઝાસયં. ચન્દોપમાદિવસેનાતિ આદિ-સદ્દેન આકાસે ચલિતપાણિ વિય કત્થચિ અલગ્ગતાય પરિસુદ્ધજ્ઝાસયતા સત્તેસુ કારુઞ્ઞન્તિ એવમાદીનં સઙ્ગહો.

ચન્દૂપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. કુલૂપકસુત્તવણ્ણના

૧૪૭. કુલાનિ ઉપગચ્છતીતિ કુલૂપકો. સન્દીયતીતિ સબ્બસો દીયતિ, અવખણ્ડીયતીતિ અત્થો. સા પન અવખણ્ડિયના દુક્ખાપના અટ્ટિયના હોતીતિ વુત્તં ‘‘અટ્ટીયતી’’તિ. તેનાહ ભગવા ‘‘સો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતી’’તિ. વુત્તનયાનુસારેન હેટ્ઠા વુત્તનયસ્સ અનુસરણેન.

કુલૂપકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. જિણ્ણસુત્તવણ્ણના

૧૪૮. છિન્નભિન્નટ્ઠાને છિદ્દસ્સ અપુથુલત્તા અગ્ગળં અદત્વાવ સુત્તેન સંસિબ્બનમત્તેન અગ્ગળદાનેન ચ છિદ્દે પુથુલે. નિબ્બસનાનીતિ ચિરનિસેવિતવસનકિચ્ચાનિ, પરિભોગજિણ્ણાનીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘પુબ્બે…પે… લદ્ધનામાની’’તિ, સઞ્ઞાપુબ્બકો વિધિ અનિચ્ચોતિ ‘‘ગહપતાની’’તિ વુત્તં યથા ‘‘વીરિય’’ન્તિ.

સેનાપતિન્તિ સેનાપતિભાવિનં, સેનાપચ્ચારહન્તિ અત્થો. અત્તનો કમ્મેનાતિ અત્તના કાતબ્બકમ્મેન. સોતિ સત્થા. તસ્મિન્તિ મહાકસ્સપત્થેરે કરોતીતિ સમ્બન્ધો. ન કરોતીતિ વુત્તમત્થં વિવરન્તો ‘‘કસ્મા’’તિઆદિમાહ. યદિ સત્થા ધુતઙ્ગાનિ ન વિસ્સજ્જાપેતુકામો, અથ કસ્મા ‘‘જિણ્ણોસિ દાનિ ત્વ’’ન્તિઆદિમવોચાતિ આહ ‘‘યથા પના’’તિઆદિ.

દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારન્તિ ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે ફાસુવિહારં. અમાનુસિકા સવનરતીતિ અતિક્કન્તમાનુસિકાય અરઞ્ઞસદ્દુપ્પત્તિયા અરઞ્ઞેહં વસામીતિ વિવેકવાસૂપનિસ્સયાધીનસદ્દસવનપચ્ચયા ધમ્મરતિ ઉપ્પજ્જતિ. અપરોતિ અઞ્ઞો, દુતિયોતિ અત્થો. તત્થેવાતિ તસ્મિંયેવ એકસ્સ વિહરણટ્ઠાને વિહરણસમયે ચ ફાસુ ભવતિ ચિત્તવિવેકસમ્ભવતો. તેનાહ ‘‘એકસ્સ રમતો વને’’તિ.

તથાતિ યથા આરઞ્ઞિકસ્સ રતિ, તથા પિણ્ડપાતિકસ્સ લબ્ભતિ દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો. એસ નયો સેસેસુ. અપિણ્ડપાતિકાધીનો ઇતરસ્સ વિસેસજોતકોતિ તમેવસ્સ વિસેસં દસ્સેતું ‘‘અકાલચારી’’તિઆદિ વુત્તં.

અમ્હાકં સલાકં ગહેત્વા ભત્તત્થાય ગેહં અનાગચ્છન્તસ્સ સત્તાહં ન પાતેતબ્બન્તિ સામિકેહિ દિન્નત્તા સત્તાહં સલાકં ન લભતિ, ન કતિકવસેન. પિણ્ડચારિકવત્તે અવત્તનતો ‘‘યસ્સ ચેસા’’તિઆદિ વુત્તં.

પઠમતરં કાતબ્બં યં, તં વત્તં, ઇતરં પટિવત્તં. મહન્તં વા વત્તં, ખુદ્દકં પટિવત્તં. કેચિ ‘‘વત્તપટિપત્તિ’’ન્તિ પઠન્તિ, વત્તસ્સ કરણન્તિ અત્થો. ઉદ્ધરણ-અતિહરણ-વીતિહરણવોસ્સજ્જન-સન્નિક્ખેપન-સન્નિરુમ્ભનાનં વસેન છ કોટ્ઠાસે. ગરુભાવેનાતિ થિરભાવેન.

‘‘અમુકસ્મિં સેનાસને વસન્તા બહું વસ્સવાસિકં લભન્તી’’તિ તથા ન વસ્સવાસિકં પરિયેસન્તો ચરતિ વસ્સવાસિકસ્સેવ અગ્ગહણતો. તસ્મા સેનાસનફાસુકંયેવ ચિન્તેતિ. તેન બહુપરિક્ખારભાવેન ફાસુવિહારો નત્થિ પરિક્ખારાનં રક્ખણપટિજગ્ગનાદિદુક્ખબહુલતાય. અપ્પિચ્છાદીનન્તિ અપ્પિચ્છસન્તુટ્ઠાદીનંયેવ લબ્ભતિ દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો.

જિણ્ણસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ઓવાદસુત્તવણ્ણના

૧૪૯. અત્તનો ઠાનેતિ સબ્રહ્મચારીનં ઓવાદકવિઞ્ઞાપકભાવેન અત્તનો મહાસાવકટ્ઠાને ઠપનત્થં. અથ વા યસ્મા ‘‘અહં દાનિ ન ચિરં ઠસ્સામિ, તથા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, અયં પન વીસંવસ્સતાયુકો, ઓવદન્તો અનુસાસન્તો મમચ્ચયેન ભિક્ખૂનં મયા કાતબ્બકિચ્ચં કરિસ્સતી’’તિ અધિપ્પાયેન ભગવા ઇમં દેસનં આરભિ. તસ્મા અત્તનો ઠાનેતિ સત્થારા કાતબ્બઓવાદદાયકટ્ઠાને. તેનાહ ‘‘એવં પનસ્સા’’તિઆદિ. યથાહ ભગવા ‘‘ઓવદ, કસ્સપ…પે… ત્વં વા’’તિ. દુક્ખેન વત્તબ્બા અપ્પદક્ખિણગ્ગાહિભાવતો. દુબ્બચભાવકરણેહીતિ કોધૂપનાહાદીહિ. અનુસાસનિયા પદક્ખિણગ્ગહણં નામ અનુધમ્મચરણં, છિન્નપટિપત્તિ કતા વામગ્ગાહો નામાતિ આહ ‘‘અનુસાસનિ’’ન્તિઆદિ. અતિક્કમ્મ વદન્તેતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં અતિક્કમિત્વા અતિમઞ્ઞિત્વા વદન્તે. બહું ભાસિસ્સતીતિ ધમ્મં કથેન્તો કો વિપુલં કત્વા કથેસ્સતિ. અસહિતન્તિ પુબ્બેનાપરં નસહિતં હેતુપમાવિરહિતં. અમધુરન્તિ ન મધુરં ન કણ્ણસુખં ન પેમનીયં. લહુઞ્ઞેવ ઉટ્ઠાતિ અપ્પવત્તનેન કૂલટ્ઠાનં વિય તસ્સ કથનં.

ઓવાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. દુતિયઓવાદસુત્તવણ્ણના

૧૫૦. ઓકપ્પનસદ્ધાતિ સદ્ધેય્યવત્થું ઓગાહિત્વા ‘‘એવમેત’’ન્તિ કપ્પનસદ્ધા. કુસલધમ્મજાનનપઞ્ઞાતિ અનવજ્જધમ્માનં સબ્બસો જાનનપઞ્ઞા. પરિહાનન્તિ સબ્બાહિ સમ્પત્તીહિ પરિહાનં. ન હિ કલ્યાણમિત્તરહિતસ્સ કાચિ સમ્પત્તિ નામ અત્થીતિ.

દુતિયઓવાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. તતિયઓવાદસુત્તવણ્ણના

૧૫૧. પુબ્બેતિ પઠમબોધિયં. એતરહીતિ તતો પચ્છિમે કાલે. કારણપટ્ઠપનેતિ કારણારમ્ભે. તેસુ વુત્તગુણયુત્તેસુ થેરેસુ. તસ્મિન્તિ તસ્મિં યથાવુત્તગુણયુત્તે પુગ્ગલે. એવં સક્કારે કયિરમાનેતિ ‘‘ભદ્દકો વતાયં ભિક્ખૂ’’તિ આદરજાતેહિ ભિક્ખૂહિ સક્કારે કયિરમાને. ઇમે સબ્રહ્મચારી. ‘‘એહિ ભિક્ખૂ’’તિ તં ભિક્ખું અત્તનો મુખાભિમુખં કરોન્તા વદન્તિ. યઞ્હિ તન્તિ એત્થ તન્તિ નિપાતમત્તં ઉપદ્દવોતિ વુચ્ચતિ અનત્થજનનતો. પત્થયતિ ભજતિ બજ્ઝતીતિ પત્થના, અભિસઙ્ગોતિ આહ ‘‘અભિપત્થનાતિ અધિમત્તપત્થના’’તિ.

તતિયઓવાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. ઝાનાભિઞ્ઞસુત્તવણ્ણના

૧૫૨. યાવદેવાતિ ઇમિના સમાનત્થં ‘‘યાવદે’’તિ ઇદં પદન્તિ આહ ‘‘યાવદે આકઙ્ખામીતિ યાવદેવ ઇચ્છામી’’તિ. યદિચ્છકં ઝાનસમાપત્તીસુ વસીભાવદસ્સનત્થં તદેતં આરદ્ધં. વિત્થારિતમેવ, તસ્મા તત્થ વિત્થારિતમેવ ગહેતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો. આસવાનં ખયાતિ આસવાનં ખયહેતુ અરિયમગ્ગેન સબ્બસો આસવાનં ખેપિતત્તા. અપચ્ચયભૂતન્તિ આરમ્મણપચ્ચયભાવેન અપચ્ચયભૂતં.

ઝાનાભિઞ્ઞસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. ઉપસ્સયસુત્તવણ્ણના

૧૫૩. લાભસક્કારહેતુપિ એકચ્ચે ભિક્ખૂ ભિક્ખુનુપસ્સયં ગન્ત્વા ભિક્ખુનિયો ઓવદન્તિ, એવમેવં અયં પન થેરો ન લાભસક્કારહેતુ ભિક્ખુનુપસ્સયગમનં યાચતિ, અથ કસ્માતિ આહ ‘‘કમ્મટ્ઠાનત્થિકા’’તિઆદિ. એસો હિ આનન્દત્થેરો ઉસ્સુક્કાપેત્વા પટિપત્તિગુણં દસ્સેન્તો યસ્મા તા ભિક્ખુનિયો ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાનિકા, તસ્મા પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં ઉદયબ્બયાદિપકાસનિયા ધમ્મકથાય વિપસ્સનાપટિપત્તિસમ્પદં દસ્સેસિ. અનિચ્ચાદિલક્ખણાનિ ચેવ ઉદયબ્બયાદિકે ચ સમ્મા દસ્સેસિ. હત્થેન ગહેત્વા વિય પચ્ચક્ખતો દસ્સેસિ. સમાદપેસીતિ તત્થ લક્ખણારમ્મણિકવિપસ્સનં સમાદપેસિ. યથા વીથિપટિપન્નો હુત્વા પવત્તતિ, એવં ગણ્હાપેસિ. સમુત્તેજેસીતિ વિપસ્સનાય આરદ્ધાય સઙ્ખારાનં ઉદયબ્બયાદીસુ ઉપટ્ઠહન્તેસુ યથાકાલં પગ્ગહસમુપેક્ખણેહિ બોજ્ઝઙ્ગાનં અનુપવત્તનેન ભાવનામજ્ઝિમવીથિં પાપેત્વા યથા વિપસ્સનાઞાણં સુપ્પસન્નં હુત્વા વહતિ, એવં ઇન્દ્રિયાનં વિસદભાવકરણેન વિપસ્સનાચિત્તં સમ્મા ઉત્તેજેસિ, નિબ્બાનવસેન વા સમાદપેસિ. સમ્પહંસેસીતિ તથા પવત્તિયમાનાય વિપસ્સનાય સમપ્પવત્તભાવનાવસેન ઉપરિ લદ્ધબ્બભાવનાવસેન ચિત્તં સમ્પહંસેસિ, લદ્ધસ્સાદવસેન સુટ્ઠુ તોસેસિ. એવમેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

મનુતે પરિઞ્ઞાદિવસેન સચ્ચાનિ બુજ્ઝતીતિ મુનિ. તેતિ તં. ઉપયોગત્થે હિ ઇદં સામિવચનં. ઉત્તરીતિ ઉપરિ, તવ યથાભૂતસભાવતો પરતોતિ અત્થો. પક્ખપતિતો અગતિગમનં અતિરેકઓકાસો. ઉપપરિક્ખીતિ અનુવિચ્ચ નિવારકો ન બહુમતો. બુદ્ધપટિભાગો થેરો. ‘‘બાલા ભિક્ખુની દુબ્ભાસિતં આહા’’તિ અવત્વા ‘‘ખમથ, ભન્તે’’તિ વદન્તેન પક્ખપાતેન વિય વુત્તં હોતીતિ આહ ‘‘એકા ભિક્ખુની ન વારિતા’’તિઆદિ.

ચુતા સલિઙ્ગતો નટ્ઠા, દેસન્તરપક્કમેન અદસ્સનં ન ગતા. કણ્ટકસાખા વિયાતિ કુરણ્ટકઅપામગ્ગકણ્ટકલસિકાહિ સાખા વિય.

ઉપસ્સયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૧. ચીવરસુત્તવણ્ણના

૧૫૪. રાજગહસ્સ દક્ખિણભાગે ગિરિ દક્ખિણાગિરિ ણ-કારે અ-કારસ્સ દીઘં કત્વા, તસ્સ દક્ખિણભાગે જનપદોપિ ‘‘દક્ખિણાગિરી’’તિ વુચ્ચતિ, ‘‘ગિરિતો દક્ખિણભાગો’’તિ કત્વા. એકદિવસેનાતિ એકેન દિવસેન ઉપ્પબ્બાજેસું તેસં સદ્ધાપબ્બજિતાભાવતો.

યત્થ ચત્તારો વા ઉત્તરિ વા ભિક્ખૂ અકપ્પિયનિમન્તનં સાદિયિત્વા પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં એકતો પટિગ્ગણ્હિત્વા ભુઞ્જન્તિ, એતં ગણભોજનં નામ, તં તિણ્ણં ભિક્ખૂનં ભુઞ્જિતું વટ્ટતીતિ ‘‘તિકભોજનં પઞ્ઞત્ત’’ન્તિ વચનેન ગણભોજનં પટિક્ખિત્તન્તિ વુત્તં હોતિ. તયો અત્થવસે પટિચ્ચ અનુઞ્ઞાતત્તાપિ ‘‘તિકભોજન’’ન્તિ વદન્તિ.

‘‘દુમ્મઙ્કૂનં નિગ્ગહો એવ પેસલાનં ફાસુવિહારો’’તિ ઇદં એકં અઙ્ગં. તેનેવાહ ‘‘દુમ્મઙ્કૂનં નિગ્ગહેનેવા’’તિઆદિ. ‘‘યથા દેવદત્તો…પે… સઙ્ઘં ભિન્દેય્યુ’’ન્તિ ઇમિના કારણેન તિકભોજનં પઞ્ઞત્તં.

અથ કિઞ્ચરહીતિ અથ કસ્મા ત્વં અસમ્પન્નગણં બન્ધિત્વા ચરસીતિ અધિપ્પાયો. અસમ્પન્નાય પરિસાય ચારિકાચરણં કુલાનુદ્દયાય ન હોતિ, કુલાનં ઘાતિતત્તાતિ અધિપ્પાયેન થેરો ‘‘સસ્સઘાતં મઞ્ઞે ચરસી’’તિઆદિમવોચ.

સોધેન્તો તસ્સા અતિવિય પરિસુદ્ધભાવદસ્સનેન. ઉદ્દિસિતું ન જાનામિ તથા ચિત્તસ્સેવ અનુપ્પન્નપુબ્બત્તા. કિઞ્ચનં કિલેસવત્થુ. સઙ્ગહેતબ્બખેત્તવત્થુ પલિબોધો, આલયો અપેક્ખા. ઓકાસાભાવતોતિ બહુકિચ્ચકરણીયતાય કુસલકિરિયાય ઓકાસાભાવતો. સન્નિપાતટ્ઠાનતોતિ સઙ્કેતં કત્વા વિય કિલેસરજાનં તત્થ સન્નિજ્ઝપવત્તનતો.

સિક્ખત્તયબ્રહ્મચરિયન્તિ અધિસીલસિક્ખાદિસિક્ખત્તયસઙ્ગહં બ્રહ્મં સેટ્ઠં ચરિયં. ખણ્ડાદિભાવાપાદનેન અખણ્ડં કત્વા. લક્ખણવચનઞ્હેતં. કિઞ્ચિ સિક્ખેકદેસં અસેસેત્વા એકન્તેનેવ પરિપૂરેતબ્બતાય એકન્તપરિપુણ્ણં. ચિત્તુપ્પાદમત્તમ્પિ સંકિલેસમલં અનુપ્પાદેત્વા અચ્ચન્તમેવ વિસુદ્ધં કત્વા પરિહરિતબ્બતાય એકન્તપરિસુદ્ધં. તતો એવ સઙ્ખં વિય લિખિતન્તિ સઙ્ખલિખિતં. તેનાહ ‘‘લિખિતસઙ્ખસદિસ’’ન્તિ. દાઠિકાપિ તગ્ગહણેનેવ ગહેત્વા ‘‘મસ્સુ’’ત્વેવ વુત્તં, ન એત્થ કેવલં મસ્સુયેવાતિ અત્થો. કસાયેન રત્તાનિ કાસાયાનિ.

વઙ્ગસાટકોતિ વઙ્ગદેસે ઉપ્પન્નસાટકો. એસાતિ મહાકસ્સપત્થેરો. અભિનીહારતો પટ્ઠાય પણિધાનતો પભુતિ, અયં ઇદાનિ વુચ્ચમાના. અગ્ગસાવકદ્વયં ઉપાદાય તતિયત્તા ‘‘તતિયસાવક’’ન્તિ વુત્તં. અટ્ઠસટ્ઠિભિક્ખુસતસહસ્સન્તિ ભિક્ખૂનં સતસહસ્સઞ્ચેવ સટ્ઠિસહસ્સાનિ ચ અટ્ઠ ચ સહસ્સાનિ.

અયઞ્ચ અયઞ્ચ ગુણોતિ સીલતો પટ્ઠાય યાવ અગ્ગફલા ગુણોતિ કિત્તેન્તો મહાસમુદ્દં પૂરયમાનો વિય કથેસિ.

કોલાહલન્તિ દેવતાહિ નિબ્બત્તિતો કોલાહલો.

ખુદ્દકાદિવસેન પઞ્ચવણ્ણા. તરણં વા હોતુ મરણં વાતિ મહોઘં ઓગાહન્તો પુરિસો વિય મચ્છેરસમુદ્દં ઉત્તરન્તો પચ્છાપિ…પે… પાદમૂલે ઠપેસિ ભગવતો ધમ્મદેસનાય મચ્છેરપહાનસ્સ કથિતત્તા.

સત્થુ ગુણા કથિતા નામ હોન્તીતિ વુત્તં ‘‘સત્થુ ગુણે કથેન્તસ્સા’’તિ. તતો પટ્ઠાયાતિ તદા સત્થુ સમ્મુખા ધમ્મસ્સવનતો પટ્ઠાય.

તથાગતમઞ્ચસ્સાતિ તથાગતસ્સ પરિભોગમઞ્ચસ્સ. દાનં દત્વા બ્રાહ્મણસ્સ પુરોહિતટ્ઠાને ઠપેસિ. તાદિસસ્સેવ સેટ્ઠિનો ધીતા હુત્વા.

અદિન્નવિપાકસ્સાતિ પુબ્બે કતૂપચિતસ્સ સબ્બસો ન દિન્નવિપાકસ્સ. તસ્સ કમ્મસ્સાતિ તસ્સ પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ પત્તે પિણ્ડપાતં છિન્દિત્વા કલલપૂરણકમ્મસ્સ. તસ્મિંયેવ અત્તભાવે સત્તસુ ઠાનેસુ દુગ્ગન્ધસરીરતાય પટિનિવત્તિતા. ઇટ્ઠકપન્તીતિ સુવણ્ણિટ્ઠકપન્તિ. ઘટનિટ્ઠકાયાતિ તસ્સ પન્તિયં પઠમં ઠપિતઇટ્ઠકાય સદ્ધિં ઘટેતબ્બઇટ્ઠકાય ઊના હોતિ. ભદ્દકે કાલેતિ ઈદિસિયા ઇટ્ઠકાય ઇચ્છિતકાલેયેવ આગતાસિ. તેન બન્ધનેનાતિ તેન સિલેસસમ્બન્ધેન.

ઓલમ્બકાતિ મુત્તામણિમયા ઓલમ્બકા. પુઞ્ઞન્તિ નત્થિ નો પુઞ્ઞં તં, યં નિમિત્તં યં કારણા ઇતો સુખુમતરસ્સ પટિલાભો સિયાતિ અત્થો. પુઞ્ઞનિયામેનાતિ પુઞ્ઞાનુભાવસિદ્ધેન નિયામેન. સો ચ અસ્સ બારાણસિરજ્જં દાતું કતોકાસો.

ફુસ્સરથન્તિ મઙ્ગલરથં. ઉણ્હીસં વાલબીજની ખગ્ગો મણિપાદુકા સેતચ્છત્તન્તિ પઞ્ચવિધં રાજકકુધભણ્ડં. સેતચ્છત્તં વિસું ગહિતં. દિબ્બવત્થં સાદિયિતું પુઞ્ઞાનુભાવચોદિતો ‘‘નનુ તાતા થૂલ’’ન્તિઆદિમાહ.

પઞ્ચ ચઙ્કમનસતાનીતિ એત્થ ઇતિ-સદ્દેન આદિઅત્થેન અગ્ગિસાલાદીનિ પબ્બજિતસારુપ્પટ્ઠાનાનિ સઙ્ગણ્હાતિ.

સાધુકીળિતન્તિ અરિયાનં પરિનિબ્બુતટ્ઠાને કાતબ્બસક્કારં વદતિ.

નપ્પમજ્જિ નિરોગા અય્યાતિ પુચ્છિતાકારદસ્સનં. પરિનિબ્બુતા દેવાતિ દેવી પટિવચનં અદાસિ. પટિયાદેત્વાતિ નિય્યાતેત્વા. સમણકપબ્બજ્જન્તિ સમિતપાપેહિ અરિયેહિ અનુટ્ઠાતબ્બપબ્બજ્જં. સો હિ રાજા પચ્ચેકબુદ્ધાનં વેસસ્સ દિટ્ઠત્તા ‘‘ઇદમેવ ભદ્દક’’ન્તિ તાદિસંયેવ લિઙ્ગં ગણ્હિ.

તત્થેવાતિ બ્રહ્મલોકેયેવ. વીસતિમે વસ્સે સમ્પત્તેતિ આહરિત્વા સમ્બન્ધો. બ્રહ્મલોકતો આગન્ત્વા નિબ્બત્તત્તા બ્રહ્મચરિયાધિકારસ્સ ચિરકાલં સઙ્ગહિતત્તા ‘‘એવરૂપં કથં મા કથેથા’’તિઆદિમાહ.

વીસતિ ધરણાનિ ‘‘નિક્ખ’’ન્તિ વદન્તિ. અલભન્તો ન વસામીતિ સઞ્ઞાપેસ્સામીતિ સમ્બન્ધો.

ઇત્થાકરોતિ ઇત્થિરતનસ્સ ઉપ્પત્તિટ્ઠાનં. અય્યધીતાતિ અમ્હાકં અય્યસ્સ ધીતા, ભદ્દકાપિલાનીતિ અત્થો. પસાદરૂપેન નિબ્બિસિટ્ઠતાય ‘‘મહાગીવ’’ન્તિ પટિમાય સદિસભાવમાહ. તેનાહ ‘‘અય્યધીતાયા’’તિઆદિ.

સમાનપણ્ણન્તિ સદિસપણ્ણં, કુમારસ્સ કુમારિયા ચ વુત્તન્તપણ્ણં. ઇતો ચ એત્તો ચાતિ તે પુરિસા સમાગમટ્ઠાનતો મગધરટ્ઠે મહાતિત્થગામં મદ્દરટ્ઠે સાગલનગરઞ્ચ ઉદ્દિસ્સ પક્કમન્તા અઞ્ઞમઞ્ઞં વિસ્સજ્જેન્તા નામ હોન્તીતિ ‘‘ઇતો ચ એત્તો ચ પેસેસુ’’ન્તિ વુત્તા.

પુપ્ફદામન્તિ હત્થિહત્થપ્પમાણં પુપ્ફદામં. તાનિ પુપ્ફદામાનિ. તેતિ ઉભો ભદ્દા ચેવ પિપ્પલિકુમારો ચ. લોકામિસેનાતિ ગેહસ્સિતપેમેન, કામસ્સાદેનાતિ અત્થો. અસંસટ્ઠાતિ ન સંસટ્ઠા. વિચારયિંસુ ઘટે જલન્તેન વિય પદીપેન અજ્ઝાસયેન સમુજ્જલન્તેન વિમોક્ખબીજેન સમુસ્સાહિતચિત્તા. યન્તબદ્ધાનીતિ સસ્સસમ્પાદનત્થં તત્થ તત્થ ઇટ્ઠકદ્વારકવાટયોજનવસેન યન્તબદ્ધઉદકનિક્ખમનતુમ્બાનિ. કમ્મન્તોતિ કસિકમ્મકરણટ્ઠાનં. દાસગામાતિ દાસાનં વસનગામા.

ઓસાપેત્વાતિ પક્ખિપિત્વા. આકપ્પકુત્તવસેનાતિ આકારવસેન કિરિયાવસેન ચ. અનનુચ્છવિકન્તિ પબ્બજિતવેસસ્સ અનનુરૂપં. તસ્સ મત્થકેતિ દ્વેધાપથસ્સ દ્વિધાભૂતટ્ઠાને.

એતેસં સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતીતિ નિસીદીતિ સમ્બન્ધો. સા પન સત્થુ તત્થ નિસજ્જા એદિસીતિ દસ્સેતું ‘‘નિસીદન્તો પના’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ યા બુદ્ધાનં અપરિમિતકાલસઙ્ગહિતા અચિન્તેય્યાપરિમેય્યપુઞ્ઞસમ્ભારૂપચયનિબ્બત્તા નિરૂપિતસભાવબુદ્ધગુણવિજ્જોતિતા લક્ખણાનુબ્યઞ્જનસમુજ્જલા બ્યામપ્પભાકેતુમાલાલઙ્કતા સભાવસિદ્ધતાય અકિત્તિમા રૂપકાયસિરી, તંયેવ મહાકસ્સપસ્સ અદિટ્ઠપુબ્બં પસાદસંવડ્ઢનત્થં અનિગ્ગહેત્વા નિસિન્નો ભગવા ‘‘બુદ્ધવેસં ગહેત્વા…પે… નિસીદી’’તિ વુત્તો. અસીતિહત્થં પદેસં બ્યાપેત્વા પવત્તિયા ‘‘અસીતિહત્થા’’તિ વુત્તા. સતસાખોતિ બહુસાખો અનેકસાખો. સુવણ્ણવણ્ણો અહોસિ નિરન્તરં બુદ્ધરસ્મીહિ સમન્તતો સમોકિણ્ણત્તા. એવં વુત્તપ્પકારેન વેદિતબ્બા.

રાજગહં નાળન્દન્તિ ચ સામિઅત્થે ઉપયોગવચનં અન્તરાસદ્દયોગતોતિ આહ ‘‘રાજગહસ્સ નાળન્દાય ચા’’તિ. ન હિ મે ઇતો અઞ્ઞેન સત્થારા ભવિતું સક્કા દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકપરમત્થેહિ સત્તાનં યથારહં અનુસાસનસમત્થસ્સ અઞ્ઞસ્સ સદેવકે અભાવતો. ન હિ મે ઇતો અઞ્ઞેન સુગતેન ભવિતું સક્કા સોભનગમનગુણગણયુત્તસ્સ અઞ્ઞસ્સ અભાવતો. ન હિ મે ઇતો અઞ્ઞેન સમ્માસમ્બુદ્ધેન ભવિતું સક્કા સમ્મા સબ્બધમ્માનં સયમ્ભુઞાણેન અભિસમ્બુદ્ધસ્સ અભાવતો. ઇમિનાતિ ‘‘સત્થા મે, ભન્તે’’તિ ઇમિના વચનેન.

અજાનમાનોવ સબ્બઞ્ઞેય્યન્તિ અધિપ્પાયો. સબ્બચેતસાતિ સબ્બઅજ્ઝત્તિકઙ્ગપરિપુણ્ણચેતસા. સમન્નાગતન્તિ સમ્પન્નં સમ્મદેવ અનુ અનુ આગતં ઉપગતં. ફલેય્યાતિ વિદાલેય્ય. વિલયન્તિ વિનાસં.

એવં સિક્ખિતબ્બન્તિ ઇદાનિ વુચ્ચમાનાકારેન. હિરોત્તપ્પસ્સ બહલતા નામ વિપુલતાતિ આહ ‘‘મહન્ત’’ન્તિ. પઠમતરમેવાતિ પગેવ ઉપસઙ્કમનતો. તથા અતિમાનપહીનો અસ્સ, હિરિઓત્તપ્પં યથા સણ્ઠાતિ. કુસલસન્નિસ્સિતન્તિ અનવજ્જધમ્મનિસ્સિતં. અટ્ઠિકન્તિ તેન ધમ્મેન અટ્ઠિકં. આદિતો પટ્ઠાય યાવ પરિયોસાના સવનચિત્તં ‘‘સબ્બચેતો’’તિ અધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘ચિત્તસ્સ થોકમ્પિ બહિ ગન્તું અદેન્તો’’તિ. તેન સમોધાનં દસ્સેતિ. સબ્બેન…પે… સમન્નાહરિત્વા આરમ્ભતો પભુતિ યાવ દેસના નિપ્ફન્ના, તાવ અન્તરન્તરા પવત્તેન સબ્બેન સમન્નાહારચિત્તેન ધમ્મંયેવ સમન્નાહરિત્વા. ઠપિતસોતોતિ ધમ્મે નિહિતસોતો. ઓદહિત્વાતિ અપિહિતં કત્વા. પઠમજ્ઝાનવસેનાતિ ઇદં અસુભેસુ તસ્સેવ ઇજ્ઝતો, ઇતરત્થઞ્ચ સુખસમ્પયુત્તતા વુત્તા.

સંસારસાગરે પરિબ્ભમન્તસ્સ ઇણટ્ઠાને તિટ્ઠન્તિ કિલેસા આસવસભાવાપાદનતોતિ આહ ‘‘સરણોતિ સકિલેસો’’તિ. ચત્તારો હિ પરિભોગાતિઆદીસુ યં વત્તબ્બં, તં વિસુદ્ધિમગ્ગત્તં સંવણ્ણનાસુ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. એત્થ ચ ભગવા પઠમં ઓવાદં થેરસ્સ બ્રાહ્મણજાતિકત્તા જાતિમાનપહાનત્થમભાસિ, દુતિયં બાહુસચ્ચં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જનકઅહંકારપહાનત્થં, તતિયં ઉપધિસમ્પત્તિં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જનકઅત્તસિનેહપહાનત્થં. અટ્ઠમે દિવસેતિ ભગવતા સમાગતદિવસતો અટ્ઠમે દિવસે.

મગ્ગતો ઓક્કમનં પઠમતરં ભગવતા સમાગતદિવસેયેવ અહોસિ. યદિ અરહત્તાધિગમો પચ્છા, અથ કસ્મા પાળિયં પગેવ સિદ્ધં વિય વુત્તન્તિ આહ ‘‘દેસનાવારસ્સા’’તિઆદિ. ‘‘સત્તાહમેવ ખ્વાહં, આવુસો સરણો, રટ્ઠપિણ્ડં ભુઞ્જિ’’ન્તિ વત્વા અવસરપ્પત્તં અરહત્તં પવેદેન્તો ‘‘અટ્ઠમિયા અઞ્ઞા ઉદપાદી’’તિ આહ. અયમેત્થ દેસનાવારસ્સ આગમો. તતો પરં ભગવતા અત્તનો કતં અનુગ્ગહં ચીવરપરિવત્તનં દસ્સેન્તો ‘‘અથ ખો, આવુસો’’તિઆદિમાહ.

અન્તન્તેનાતિ ચતુગ્ગુણં કત્વા પઞ્ઞત્તાય સઙ્ઘાટિયા અન્તન્તેન. જાતિપંસુકૂલિકેન…પે… ભવિતું વટ્ટતીતિ એતેન પુબ્બે જાતિઆરઞ્ઞકગ્ગહણેન ચ તેરસ ધુતઙ્ગા ગહિતા એવાતિ દટ્ઠબ્બં. અનુચ્છવિકં કાતુન્તિ અનુરૂપં પટિપત્તિં પટિપજ્જિતું. થેરો પારુપીતિ સમ્બન્ધો.

ભગવતો ઓવાદં ભગવતો વા ધમ્મકાયં નિસ્સાય ઉરસ્સ વસેન જાતોતિ ઓરસો. ભગવતો વા ધમ્મસરીરસ્સ મુખતો સત્તતિંસબોધિપક્ખિયતો જાતો. તેનેવ ધમ્મજાતધમ્મનિમ્મિતભાવોપિ સંવણ્ણિતોતિ દટ્ઠબ્બો. ઓવાદધમ્મો એવ સત્થારા દાતબ્બતો થેરેન આદાતબ્બતો ઓવાદધમ્મદાયાદો, ઓવાદધમ્મદાયજ્જોતિ અત્થો, તં અરહતીતિ. એસ નયો સેસપદેસુપિ.

‘‘પબ્બજ્જા ચ પરિસોધિતા’’તિ વત્વા તસ્સા સમ્મદેવ સોધિતભાવં બ્યતિરેકમુખેન દસ્સેતું, ‘‘આવુસો, યસ્સા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ એવન્તિ યથા અહં લભિં, એવં સો સત્થુ સન્તિકા લભતીતિ યોજના. સીહનાદં નદિતુન્તિ એત્થાપિ સીહનાદનદના નામ દેસનાવ, થેરો સત્થારા અત્તનો કતાનુગ્ગહમેવ અનન્તરસુત્તે વુત્તનયેન ઉલ્લિઙ્ગેતિ, ન અઞ્ઞથા. ન હિ મહાથેરો કેવલં અત્તનો ગુણાનુભાવં વિભાવેતિ. સેસન્તિ યં ઇધ અસંવણ્ણિતં. પુરિમનયેનેવાતિ અનન્તરસુત્તે વુત્તનયેનેવ.

ચીવરસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૨. પરંમરણસુત્તવણ્ણના

૧૫૫. યથા અતીતકપ્પે અતીતાસુ જાતીસુ કમ્મકિલેસવસેન આગતો, તથા એતરહિપિ આગતોતિ તથાગતો, યથા યથા વા પન કમ્મં કતૂપચિતં, તથા તં તં અત્તભાવં આગતો ઉપગતો ઉપપન્નોતિ તથાગતો, સત્તોતિ આહ ‘‘તથાગતોતિ સત્તો’’તિ. એતન્તિ ‘‘એવં હોતિ ભવતિ તિટ્ઠતિ સસ્સતિસમ’’ન્તિ એવં પવત્તં દિટ્ઠિગતં. અત્થસન્નિસ્સિતં ન હોતીતિ દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકપરમત્થતો સુખન્તિ પસત્થસન્નિસ્સિતં ન હોતિ. આદિબ્રહ્મચરિયકન્તિ એત્થ મગ્ગબ્રહ્મચરિયં અધિપ્પેતં તસ્સ પધાનભાવતો. તસ્સ પન એતં દિટ્ઠિગતં આદિપટિપદામત્તં ન હોતિ અનુપકારકત્તા વિલોમનતો ચ. તતો એવ ઇતરબ્રહ્મચરિયસ્સપિ અનિસ્સયોવ. સેસં વુત્તનયેન વેદિતબ્બં.

પરંમરણસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૩. સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકસુત્તવણ્ણના

૧૫૬. આજાનાતિ હેટ્ઠિમમગ્ગેહિ ઞાતમરિયાદં અનતિક્કમિત્વાવ જાનાતિ પટિવિજ્ઝતીતિ અઞ્ઞા, અગ્ગમગ્ગપઞ્ઞા. અઞ્ઞસ્સ અયન્તિ અઞ્ઞા, અરહત્તફલં. તેનાહ ‘‘અરહત્તે’’તિ.

ઓભાસેતિ ઓભાસનિમિત્તં. ‘‘ચિત્તં વિકમ્પતી’’તિ પદદ્વયં આનેત્વા સમ્બન્ધો. ઓભાસેતિ વિસયભૂતે. ઉપક્કિલેસેહિ ચિત્તં વિકમ્પતીતિ યોજના. તેનાહ ‘‘યેહિ ચિત્તં પવેધતી’’તિ. સેસેસુપિ એસેવ નયો.

ઉપટ્ઠાનેતિ સતિયં. ઉપેક્ખાય ચાતિ વિપસ્સનુપેક્ખાય ચ. એત્થ ચ વિપસ્સનાચિત્તસમુટ્ઠાનસન્તાનવિનિમુત્તં પભાસનં રૂપાયતનં ઓભાસો. ઞાણાદયો વિપસ્સનાચિત્તસમ્પયુત્તાવ. સકસકકિચ્ચે સવિસેસો હુત્વા પવત્તો અધિમોક્ખો સદ્ધાધિમોક્ખો. ઉપટ્ઠાનં સતિ. ઉપેક્ખાતિ આવજ્જનુપેક્ખા. સા હિ આવજ્જનચિત્તસમ્પયુત્તા ચેતના. આવજ્જનઅજ્ઝુપેક્ખનવસેન પવત્તિયા ઇધ ‘‘આવજ્જનુપેક્ખા’’તિ વુચ્ચતિ. પુન ઉપેક્ખાયાતિ વિપસ્સનુપેક્ખાવ અનેન સમજ્ઝત્તતાય એવં વુત્તા. નિકન્તિ નામ વિપસ્સનાય નિકામના અપેક્ખા. સુખુમતરકિલેસો વા સિયા દુવિઞ્ઞેય્યો.

ઇમાનિ દસ ઠાનાનીતિ ઇમાનિ ઓભાસાદીનિ ઉપક્કિલેસુપ્પત્તિયા ઠાનાનિ ઉપક્કિલેસવત્થૂનિ. પઞ્ઞા યસ્સ પરિચિતાતિ યસ્સ પઞ્ઞા પરિચિતવતી યાથાવતો જાનાતિ. ‘‘ઇમાનિ નિસ્સાય અદ્ધા મગ્ગપ્પત્તો ફલપ્પત્તો અહ’’ન્તિ પવત્તઅધિમાનો ધમ્મુદ્ધચ્ચં ધમ્મૂપનિસ્સયો વિક્ખેપો. તત્થ કુસલો હિ તં યાથાવતો જાનન્તો ન ચ તત્થ સમ્મોહં ગચ્છતિ.

અધિગમસદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકં નામ અનધિગતે અધિગતમાનિભાવાવહત્તા. યદગ્ગેન વિપસ્સનાઞાણસ્સ ઉપક્કિલેસો, તદગ્ગેન પટિપત્તિસદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકોતિપિ સક્કા વિઞ્ઞાતું. ધાતુકથાતિ મહાધાતુકથં વદતિ. વેદલ્લપિટકન્તિ વેતુલ્લપિટકં. તં નાગભવનતો આનીતન્તિ વદન્તિ. વાદભાસિતન્તિ અપરે. અબુદ્ધવચનં બુદ્ધવચનેન વિરુજ્ઝનતો. ન હિ સમ્બુદ્ધો પુબ્બાપરવિરુદ્ધં વદતિ. તત્થ સલ્લં ઉપટ્ઠપેન્તિ કિલેસવિનયં ન સન્દિસ્સતિ, અઞ્ઞદત્થુ કિલેસુપ્પત્તિયા પચ્ચયો હોતીતિ.

અવિક્કયમાનન્તિ વિક્કયં અગચ્છન્તં. તન્તિ સુવણ્ણભણ્ડં.

ન સક્ખિંસુ ઞાણસ્સ અવિસદભાવતો. એસ નયો ઇતો પરેસુપિ.

ઇદાનિ ‘‘ભિક્ખૂ પટિસમ્ભિદાપ્પત્તા અહેસુ’’ન્તિઆદિના વુત્તમેવ અત્થં કારણતો વિભાવેતું પુન ‘‘પઠમબોધિયં હી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ પટિપત્તિં પૂરયિંસૂતિ અતીતે કદા તે પટિસમ્ભિદાવહં પટિપત્તિં પૂરયિંસુ? પઠમબોધિકાલિકા ભિક્ખૂ. ન હિ અત્તસમ્માપણિધિયા પુબ્બેકતપુઞ્ઞતાય ચ વિના તાદિસં ભવતિ. એસ નયો ઇતો પરેસુપિ. તદા પટિપત્તિસદ્ધમ્મો અન્તરહિતો નામ ભવિસ્સતીતિ એતેન અરિયમગ્ગેન આસન્ના એવ પુબ્બભાગપટિપદા પટિપત્તિસદ્ધમ્મોતિ દસ્સેતિ.

દ્વીસૂતિ સુત્તાભિધમ્મપિટકેસુ અન્તરહિતેસુપિ. અનન્તરહિતમેવ અધિસીલસિક્ખાયં ઠિતસ્સ ઇતરસિક્ખાદ્વયસમુટ્ઠાપિતતો. કિં કારણાતિ કેન કારણેન, અઞ્ઞસ્મિં ધમ્મે અન્તરહિતે અઞ્ઞતરસ્સ ધમ્મસ્સ અનન્તરધાનં વુચ્ચતીતિ અધિપ્પાયો. પટિપત્તિયા પચ્ચયો હોતિ અનવસેસતો પટિપત્તિક્કમસ્સ પરિદીપનતો. પટિપત્તિ અધિગમસ્સ પચ્ચયો વિસેસલક્ખણપટિવેધભાવતો. પરિયત્તિયેવ પમાણં સાસનસ્સ ઠિતિયાતિ અધિપ્પાયો.

નનુ ચ સાસનં ઓસક્કિતં પરિયત્તિયા વત્તમાનાયાતિ અધિપ્પાયો. અનારાધકભિક્ખૂતિ સીલમત્તસ્સપિ ન આરાધકો દુસ્સીલો. ઇમસ્મિન્તિ ઇમસ્મિં પાતિમોક્ખે. વત્તન્તાતિ ‘‘સીલં અકોપેત્વા ઠિતા અત્થી’’તિ પુચ્છિ.

એતેસૂતિ એવં મહન્તેસુ સકલં લોકં અજ્ઝોત્થરિતું સમત્થેસુ ચતૂસુ મહાભૂતેસુ. તસ્માતિ યસ્મા અઞ્ઞેન કેનચિ અતિમહન્તેનપિ સદ્ધમ્મો ન અન્તરધાયતિ, સમયન્તરેન પન વત્તબ્બમેવ નત્થિ, તસ્મા. એવમાહાતિ ઇદાનિ વુચ્ચમાનાકારં વદતિ.

આદાનં આદિ, આદિ એવ આદિકન્તિ આહ ‘‘આદિકેનાતિ આદાનેના’’તિ. હેટ્ઠાગમનીયાતિ અધોભાગગમનીયા, અપાયદુક્ખસ્સ સંસારદુક્ખસ્સ ચ નિબ્બત્તકાતિ અત્થો. ગારવરહિતાતિ ગરુકારરહિતા. પતિસ્સયનં નીચભાવેન પતિબદ્ધવુત્તિતા, પતિસ્સો પતિસ્સયોતિ અત્થતો એકં, સો એતેસં નત્થીતિ આહ ‘‘અપ્પતિસ્સાતિ અપ્પતિસ્સયા અનીચવુત્તિકા’’તિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સારત્થપ્પકાસિનિયા સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

કસ્સપસંયુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.