૧૩. સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકસુત્તવણ્ણના

૧૫૬. આજાનાતિ હેટ્ઠિમમગ્ગેહિ ઞાતમરિયાદં અનતિક્કમિત્વાવ જાનાતિ પટિવિજ્ઝતીતિ અઞ્ઞા, અગ્ગમગ્ગપઞ્ઞા. અઞ્ઞસ્સ અયન્તિ અઞ્ઞા, અરહત્તફલં. તેનાહ ‘‘અરહત્તે’’તિ.

ઓભાસેતિ ઓભાસનિમિત્તં. ‘‘ચિત્તં વિકમ્પતી’’તિ પદદ્વયં આનેત્વા સમ્બન્ધો. ઓભાસેતિ વિસયભૂતે. ઉપક્કિલેસેહિ ચિત્તં વિકમ્પતીતિ યોજના. તેનાહ ‘‘યેહિ ચિત્તં પવેધતી’’તિ. સેસેસુપિ એસેવ નયો.

ઉપટ્ઠાનેતિ સતિયં. ઉપેક્ખાય ચાતિ વિપસ્સનુપેક્ખાય ચ. એત્થ ચ વિપસ્સનાચિત્તસમુટ્ઠાનસન્તાનવિનિમુત્તં પભાસનં રૂપાયતનં ઓભાસો. ઞાણાદયો વિપસ્સનાચિત્તસમ્પયુત્તાવ. સકસકકિચ્ચે સવિસેસો હુત્વા પવત્તો અધિમોક્ખો સદ્ધાધિમોક્ખો. ઉપટ્ઠાનં સતિ. ઉપેક્ખાતિ આવજ્જનુપેક્ખા. સા હિ આવજ્જનચિત્તસમ્પયુત્તા ચેતના. આવજ્જનઅજ્ઝુપેક્ખનવસેન પવત્તિયા ઇધ ‘‘આવજ્જનુપેક્ખા’’તિ વુચ્ચતિ. પુન ઉપેક્ખાયાતિ વિપસ્સનુપેક્ખાવ અનેન સમજ્ઝત્તતાય એવં વુત્તા. નિકન્તિ નામ વિપસ્સનાય નિકામના અપેક્ખા. સુખુમતરકિલેસો વા સિયા દુવિઞ્ઞેય્યો.

ઇમાનિ દસ ઠાનાનીતિ ઇમાનિ ઓભાસાદીનિ ઉપક્કિલેસુપ્પત્તિયા ઠાનાનિ ઉપક્કિલેસવત્થૂનિ. પઞ્ઞા યસ્સ પરિચિતાતિ યસ્સ પઞ્ઞા પરિચિતવતી યાથાવતો જાનાતિ. ‘‘ઇમાનિ નિસ્સાય અદ્ધા મગ્ગપ્પત્તો ફલપ્પત્તો અહ’’ન્તિ પવત્તઅધિમાનો ધમ્મુદ્ધચ્ચં ધમ્મૂપનિસ્સયો વિક્ખેપો. તત્થ કુસલો હિ તં યાથાવતો જાનન્તો ન ચ તત્થ સમ્મોહં ગચ્છતિ.

અધિગમસદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકં નામ અનધિગતે અધિગતમાનિભાવાવહત્તા. યદગ્ગેન વિપસ્સનાઞાણસ્સ ઉપક્કિલેસો, તદગ્ગેન પટિપત્તિસદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકોતિપિ સક્કા વિઞ્ઞાતું. ધાતુકથાતિ મહાધાતુકથં વદતિ. વેદલ્લપિટકન્તિ વેતુલ્લપિટકં. તં નાગભવનતો આનીતન્તિ વદન્તિ. વાદભાસિતન્તિ અપરે. અબુદ્ધવચનં બુદ્ધવચનેન વિરુજ્ઝનતો. ન હિ સમ્બુદ્ધો પુબ્બાપરવિરુદ્ધં વદતિ. તત્થ સલ્લં ઉપટ્ઠપેન્તિ કિલેસવિનયં ન સન્દિસ્સતિ, અઞ્ઞદત્થુ કિલેસુપ્પત્તિયા પચ્ચયો હોતીતિ.

અવિક્કયમાનન્તિ વિક્કયં અગચ્છન્તં. તન્તિ સુવણ્ણભણ્ડં.

ન સક્ખિંસુ ઞાણસ્સ અવિસદભાવતો. એસ નયો ઇતો પરેસુપિ.

ઇદાનિ ‘‘ભિક્ખૂ પટિસમ્ભિદાપ્પત્તા અહેસુ’’ન્તિઆદિના વુત્તમેવ અત્થં કારણતો વિભાવેતું પુન ‘‘પઠમબોધિયં હી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ પટિપત્તિં પૂરયિંસૂતિ અતીતે કદા તે પટિસમ્ભિદાવહં પટિપત્તિં પૂરયિંસુ? પઠમબોધિકાલિકા ભિક્ખૂ. ન હિ અત્તસમ્માપણિધિયા પુબ્બેકતપુઞ્ઞતાય ચ વિના તાદિસં ભવતિ. એસ નયો ઇતો પરેસુપિ. તદા પટિપત્તિસદ્ધમ્મો અન્તરહિતો નામ ભવિસ્સતીતિ એતેન અરિયમગ્ગેન આસન્ના એવ પુબ્બભાગપટિપદા પટિપત્તિસદ્ધમ્મોતિ દસ્સેતિ.

દ્વીસૂતિ સુત્તાભિધમ્મપિટકેસુ અન્તરહિતેસુપિ. અનન્તરહિતમેવ અધિસીલસિક્ખાયં ઠિતસ્સ ઇતરસિક્ખાદ્વયસમુટ્ઠાપિતતો. કિં કારણાતિ કેન કારણેન, અઞ્ઞસ્મિં ધમ્મે અન્તરહિતે અઞ્ઞતરસ્સ ધમ્મસ્સ અનન્તરધાનં વુચ્ચતીતિ અધિપ્પાયો. પટિપત્તિયા પચ્ચયો હોતિ અનવસેસતો પટિપત્તિક્કમસ્સ પરિદીપનતો. પટિપત્તિ અધિગમસ્સ પચ્ચયો વિસેસલક્ખણપટિવેધભાવતો. પરિયત્તિયેવ પમાણં સાસનસ્સ ઠિતિયાતિ અધિપ્પાયો.

નનુ ચ સાસનં ઓસક્કિતં પરિયત્તિયા વત્તમાનાયાતિ અધિપ્પાયો. અનારાધકભિક્ખૂતિ સીલમત્તસ્સપિ ન આરાધકો દુસ્સીલો. ઇમસ્મિન્તિ ઇમસ્મિં પાતિમોક્ખે. વત્તન્તાતિ ‘‘સીલં અકોપેત્વા ઠિતા અત્થી’’તિ પુચ્છિ.

એતેસૂતિ એવં મહન્તેસુ સકલં લોકં અજ્ઝોત્થરિતું સમત્થેસુ ચતૂસુ મહાભૂતેસુ. તસ્માતિ યસ્મા અઞ્ઞેન કેનચિ અતિમહન્તેનપિ સદ્ધમ્મો ન અન્તરધાયતિ, સમયન્તરેન પન વત્તબ્બમેવ નત્થિ, તસ્મા. એવમાહાતિ ઇદાનિ વુચ્ચમાનાકારં વદતિ.

આદાનં આદિ, આદિ એવ આદિકન્તિ આહ ‘‘આદિકેનાતિ આદાનેના’’તિ. હેટ્ઠાગમનીયાતિ અધોભાગગમનીયા, અપાયદુક્ખસ્સ સંસારદુક્ખસ્સ ચ નિબ્બત્તકાતિ અત્થો. ગારવરહિતાતિ ગરુકારરહિતા. પતિસ્સયનં નીચભાવેન પતિબદ્ધવુત્તિતા, પતિસ્સો પતિસ્સયોતિ અત્થતો એકં, સો એતેસં નત્થીતિ આહ ‘‘અપ્પતિસ્સાતિ અપ્પતિસ્સયા અનીચવુત્તિકા’’તિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સારત્થપ્પકાસિનિયા સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

કસ્સપસંયુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.