૫. ચઙ્કમસુત્તવણ્ણના

૯૯. મહાપઞ્ઞેસૂતિ વિપુલપઞ્ઞેસુ. નન્તિ સારિપુત્તત્થેરં. ખન્ધન્તરન્તિ ખન્ધવિભાગં, ખન્ધાનં વા અન્તરં વિસેસો અત્થીતિ ખન્ધન્તરો. એસ નયો સેસેસુપિ. પરિકમ્મન્તિ ઇદ્ધિવિધાધિગમસ્સ પુબ્બભાગપરિકમ્મઞ્ચેવ ઉત્તરપરિકમ્મઞ્ચ. આનિસંસન્તિ ઇદ્ધાનિસંસઞ્ચેવ આનિસંસઞ્ચ. અધિટ્ઠાનં વિકુબ્બનન્તિ અધિટ્ઠાનવિધાનઞ્ચેવ વિકુબ્બનવિધાનઞ્ચ. વુત્તનયેનેવાતિ ‘‘પથવિં પત્થરન્તો વિયા’’તિઆદિના.

ધુતઙ્ગપરિહારન્તિ ધુતઙ્ગાનં પરિહરણવિધિં. પરિહરણગ્ગહણેનેવ સમાદાનં સિદ્ધં હોતીતિ તં ન ગહિતં. આનિસંસન્તિ તંતંધુતઙ્ગપરિહરણે દટ્ઠબ્બં આનિસંસમેવ. સમોધાનન્તિ ‘‘એત્તકા પિણ્ડપાતપટિસંયુત્તા, એત્તકા સેનાસનપટિસંયુત્તા’’તિ પચ્ચયવસેન અઞ્ઞમઞ્ઞઞ્ચ અન્તોગધત્તા. અધિટ્ઠાનન્તિ અધિટ્ઠાનવિધિં. ભેદન્તિ ઉક્કટ્ઠાદિભેદઞ્ચેવ ભિન્નાકારઞ્ચ.

પરિકમ્મન્તિ ‘‘દિબ્બચક્ખુ એવં ઉપ્પાદેતબ્બં, એવં વિસોધેતબ્બ’’ન્તિઆદિના પરિકમ્મવિધાનં. આનિસંસન્તિ પરેસં અજ્ઝાસયાનુરૂપાયતનાદિઆનિસંસપભેદં. ઉપક્કિલેસન્તિ સાધારણં અસાધારણં દુવિધં ઉપક્કિલેસં. વિપસ્સનાભાવનુપક્કિલેસા હિ દિબ્બચક્ખુસ્સ ઉપક્કિલેસાતિ વેદિતબ્બા.

સઙ્ખેપવિત્થારગમ્ભીરુત્તાનવિચિત્રકથાદીસૂતિ સઙ્ખેપો વિત્થારો ગમ્ભીરતા ઉત્તાનતા વિચિત્રભાવો નેય્યત્થતા નીતત્થતાતિ એવમાદીસુ ધમ્મસ્સ કથેતબ્બપ્પકારેસુ તં તં કથેતબ્બાકારં.

ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો, પકારત્થો વા. તેન –

‘‘આદિમ્હિ સીલં દેસેય્ય, (દી. નિ. અટ્ઠ. ૧.૧૯૦; મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૨૯૧)

મજ્ઝે ચિત્તં વિનિદ્દિસે;

અન્તે પઞ્ઞા કથેતબ્બા,

એસો ધમ્મકથાવિધો’’તિ. –

એવં કથેતબ્બાકારં સઙ્ગણ્હાતિ.

‘‘સિથિલં ધનિતઞ્ચ દીઘરસ્સં, ગરુકં લહુકઞ્ચ નિગ્ગહીતં;

સમ્બન્ધં વવત્થિતં વિમુત્તં, દસધા બ્યઞ્જનબુદ્ધિયા પભેદો’’તિ. (દી. નિ. ૧.૧૯૦; મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૨૯૧; પરિ. ૪૮૫) –

એવં વુત્તં દસવિધં બ્યઞ્જનબુદ્ધિં. અટ્ઠુપ્પત્તિન્તિ તસ્સ તસ્સ સુત્તસ્સ જાતકસ્સ ચ અટ્ઠુપ્પત્તિં. અનુસન્ધિન્તિ પચ્છાનુસન્ધિઆદિઅનુસન્ધિં. પુબ્બાપરન્તિ સમ્બન્ધં. ઇદં પદં એવં વત્તબ્બં, ઇદં પુબ્બાપરં એવં ગહેતબ્બન્તિ.

કુલસઙ્ગણ્હનપરિહારન્તિ લાભુપ્પાદનત્થં કુલાનં સઙ્ગણ્હનવિધિનો પરિહરણં તન્નિયમિતં એકન્તિકં કુલસઙ્ગહણવિધિં.

ચઙ્કમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.