૩. ગિઞ્જકાવસથસુત્તવણ્ણના

૯૭. ઇતો પટ્ઠાયાતિ ‘‘ધાતું, ભિક્ખવે’’તિ ઇમસ્મા તતિયસુત્તતો પટ્ઠાય. યાવ કમ્મવગ્ગો, તાવ નેત્વા ઉપગન્ત્વા સેતિ એત્થાતિ આસયો, હીનાદિભાવેન અધીનો આસયો અજ્ઝાસયો, તં અજ્ઝાસયં, અધિમુત્તન્તિ અત્થો. સઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતીતિઆદીસુ હીનાદિભેદં અજ્ઝાસયં પટિચ્ચ હીનાદિભેદા સઞ્ઞા, તન્નિસ્સયદિટ્ઠિવિકપ્પના, વિતક્કો ચ ઉપ્પજ્જતિ સહજાતકોટિયા ઉપનિસ્સયકોટિયા ચ. સત્થારેસૂતિ તેસં સત્થુપટિઞ્ઞતાય વુત્તં, ન સત્થુલક્ખણસબ્ભાવતો. અસમ્માસમ્બુદ્ધેસૂતિ આધારે વિસયે ચ ભુમ્મં એકતો કત્વા વુત્તન્તિ પઠમં તાવ દસ્સેન્તો ‘‘મયં સમ્માસમ્બુદ્ધા’’તિઆદિં વત્વા ઇતરં દસ્સેન્તો ‘‘તેસુ સમ્માસમ્બુદ્ધા એતે’’તિઆદિમાહ. તેસં ‘‘મયં સમ્માસમ્બુદ્ધા’’તિ ઉપ્પન્નદિટ્ઠિ ઇધ મૂલભાવેન પુચ્છિતા, ઇતરા અનુસઙ્કિતાતિ પુચ્છતિયેવાતિ સાસઙ્કં વદતિ.

‘‘મહતી’’તિ એત્થ મહાસદ્દો ‘‘મહાજનો’’તિઆદીસુ વિય બહુઅત્થવાચકોતિ દટ્ઠબ્બો. અવિજ્જાપિ હીનહીનતરહીનતમાદિભેદેન બહુપકારા. તસ્સાતિ દિટ્ઠિયા. કસ્મા પનેત્થ ‘‘યદિદં અવિજ્જા ધાતૂ’’તિ અવિજ્જં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘હીનં ધાતું પટિચ્ચા’’તિ અજ્ઝાસયધાતુ નિદ્દિટ્ઠાતિ? ન ખો પનેતં એવં દટ્ઠબ્બં, ‘‘અઞ્ઞં ઉદ્ધરિત્વા અઞ્ઞં નિદ્દિટ્ઠા’’તિ, યતો અવિજ્જાસીસેન અજ્ઝાસયધાતુ એવ ગહિતા. અવિજ્જાગહિતો હિ પુરિસપુગ્ગલો દિટ્ઠજ્ઝાસયો હીનાદિભેદં અવિજ્જાધાતું નિસ્સાય તતો સઞ્ઞાદિટ્ઠિઆદિકે સઙ્કપ્પેતિ. પણિધિ પત્થના, સા પન તથા તથા ચિત્તસ્સ ઠપનવસેન હોતીતિ આહ ‘‘ચિત્તટ્ઠપન’’ન્તિ. તેનાહ ‘‘સા પનેસા’’તિઆદિ. એતેતિ હીનપચ્ચયા સઞ્ઞાદિટ્ઠિવિતક્કચેતના પત્થના પણિધિસઙ્ખાતા હીના ધમ્મા. હીનો નામ હીનધમ્મસમાયોગતો. સબ્બપદાનીતિ ‘‘પઞ્ઞપેતી’’તિઆદીનિ પદાનિ યોજેતબ્બાનિ હીનસદ્દેન મજ્ઝિમુત્તમટ્ઠાનન્તરસ્સ અસમ્ભવતો. ઉપપજ્જનં ‘‘ઉપપત્તી’’તિ આહ ‘‘દ્વે ઉપપત્તિયો પટિલાભો ચ નિબ્બત્તિ ચા’’તિ. તત્થ હીનકુલાદીતિ આદિ-સદ્દેન હીનરૂપભોગપરિસાદીનં સઙ્ગહો. હીનત્તિકવસેનાતિ હીનત્તિકે વુત્તત્તિકપદવસેનાતિ અધિપ્પાયો. ચિત્તુપ્પાદક્ખણેતિ ઇદં હીનત્તિકપરિયાપન્નાનં ચિત્તુપ્પાદાનં વસેન તત્થ તત્થ લદ્ધત્તા વુત્તં. પઞ્ચસુ નીચકુલેસૂતિ ચણ્ડાલવેનનેસાદરથકારપુક્કુસકુલેસુ. દ્વાદસઅકુસલચિત્તુપ્પાદાનં પન યો કોચિ પટિલાભો હીનોતિ યોજના. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો. ઇમસ્મિં ઠાનેતિ ‘‘યાયં, ભન્તે, દિટ્ઠી’’તિઆદિના આગતે ઇમસ્મિં ઠાને. ‘‘ધાતું, ભિક્ખવે, પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતી’’તિઆદિના આગતત્તા નિબ્બત્તિયેવ અધિપ્પેતા, ન પટિલાભો.

ગિઞ્જકાવસથસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.