૧. ભૂતસુત્તવણ્ણના

૩૧. અજિતમાણવેનાતિ સોળસસુ બાવરિયબ્રાહ્મણપરિચારકેસુ ‘‘અજિતો’’તિ લદ્ધનામેન માણવેન. સઙ્ખા વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, સઙ્ખાતા પરિઞ્ઞાતા ધમ્મા યેસં તે સઙ્ખાતધમ્મા, પટિવિદ્ધસચ્ચા ખીણાસવા. સેક્ખા પન વિપાકસ્સ અપરિઞ્ઞાતત્તા ‘‘સઙ્ખાતધમ્મા’’તિ ન વુચ્ચન્તિ. સેક્ખધમ્મસમન્નાગમેન તે સેક્ખા. તે પન કામં પુગ્ગલપટિલાભવસેન અનેકસહસ્સાવ હોન્તિ, ચતુમગ્ગહેટ્ઠિમફલત્તયસ્સ પન વસેન તંસમઙ્ગિતાસામઞ્ઞેન ન સત્તજનતો ઉદ્ધન્તિ આહ ‘‘સત્ત જને’’તિ નિયમેત્વા વિસેસેતિ. સંકિલેસવજ્જં, તતો વા અત્તાનં વિય વિનેય્યલોકં નિપાતિ રક્ખતીતિ નિપકો, તસ્સ ભાવો નેપક્કં, ઞાણન્તિ આહ ‘‘નેપક્કં વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, તાય સમન્નાગતત્તા નિપકો’’તિ.

‘‘કો નુ ખો ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ અત્થો’’તિ ચિન્તેન્તો પઞ્હાય કઙ્ખતિ નામ. ‘‘કથં બ્યાકરમાનો નુ ખો સત્થુ અજ્ઝાસયં ન વિરોધેમી’’તિ ચિન્તેન્તો અજ્ઝાસયં કઙ્ખતિ નામ. સુજાનનીયત્થપરિચ્છેદં કત્વા ચિન્તના હેત્થ ‘‘કઙ્ખા’’તિ અધિપ્પેતા, ન વિચિકિચ્છાતિ. પહીનવિચિકિચ્છો હિ મહાથેરો આયસ્મતો અસ્સજિમહાથેરસ્સ સન્તિકેયેવ, વિચિનનભૂતં કુક્કુચ્ચસદિસં પનેતં વીમંસનમત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. પત્તં આદાય ચરન્તોતિ પબ્બજિતભાવલક્ખણં. ધમ્મસેનાપતિભાવેન વા મમ પત્તધમ્મદેસનાવારં આદાય ચરન્તોતિ એવં વા એત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો.

જાતન્તિ યથારહં પચ્ચયતો ઉપ્પન્નં, સઙ્ખતન્તિ અત્થો. પઞ્હબ્યાકરણં ઉપટ્ઠાસીતિ પઞ્હસ્સ બ્યાકરણતા પટિભાસિ. ‘‘સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતી’’તિ પાઠો, અટ્ઠકથાયં પન ‘‘સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો’’તિ પદં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘પસ્સન્તસ્સા’’તિ અત્થો વુત્તો. તં ‘‘ભૂતન્તિ…પે… પટિપન્નો હોતી’’તિ ઇમાય પાળિયા ન સમેતિ, તસ્મા યથાદસ્સિતપાઠો એવ યુત્તો. યાવ અરહત્તમગ્ગા નિબ્બિદાદીનં અત્થાયાતિ સમિતાપેક્ખધમ્મવસા પદં વદન્તિ. આહારસમ્ભવન્તિ પચ્ચયહેતુકં. સેક્ખપટિપદા કથિતા ‘‘નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતી’’તિ વચનતો. એસ નયો નિરોધવારેપિ. નિબ્બિદાતિ કરણે પચ્ચત્તવચનં, વિરાગા નિરોધાતિ કરણે નિસ્સક્કવચનન્તિ આહ ‘‘સબ્બાનિ કારણવચનાની’’તિ. અનુપાદાતિ અનુપાદાય. ભૂતમિદન્તિઆદિમાહ સબ્બસુત્તં આહચ્ચભાસિતં જિનવચનમેવ કરોન્તો.

ભૂતસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.