૭. પવારણાસુત્તવણ્ણના

૨૧૫. તસ્મિં અહૂતિ તસ્મિં અહનીતિ આહ ‘‘તસ્મિં દિવસે’’તિ. અનસનેનાતિ સબ્બસો આહારસ્સ અભુઞ્જનેન. સાસનિકસીલેન બાહિરકઅનસનેન વા ઉપેતા હુત્વાતિ યોજના. વા-સદ્દેન ખીરપાનમધુસાયનાદીનિપિ સઙ્ગણ્હાતિ. પકારેહિ દિટ્ઠાદીહિ વારેતિ કાયકમ્માદિકે સરાપેતિ ગારય્હે કરોતિ એતાયાતિ પવારણા, પટિપત્તિવિસોધનાય અત્તનો અત્તનો વજ્જસોધનાય ઓકાસદાનં. યસ્મા યેભુય્યેન વસ્સંવુટ્ઠેહિ કાતબ્બા એસા વિસુદ્ધિદેસના, તસ્મા વુત્તં ‘‘વસ્સંવુટ્ઠપવારણાય. વિસુદ્ધિપવારણાતિપિ એતિસ્સાવ નામ’’ન્તિ. તદા તસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ તુણ્હીભાવસ્સ અનવસેસતાયપિ વણ્ણં દસ્સેતું પાળિયં ‘‘તુણ્હીભૂત’’ન્તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘યતો યતો…પે…નત્થી’’તિ. હત્થસ્સ કુક્કુચ્ચતા અસંયમો અસમ્પજઞ્ઞકિરિયા હત્થકુક્કુચ્ચં. તથા પાદકુક્કુચ્ચં વેદિતબ્બં, વા-સદ્દો અવુત્તવિકપ્પત્થો, તેન તદઞ્ઞેસમભાવો વિભાવિતોતિ દટ્ઠબ્બં.

પઞ્ચપસાદેહીતિ પઞ્ચવણ્ણેહિ પસાદેહિ. વોસ્સગ્ગત્થો યથારુચિ કિરિયાય વોસ્સજ્જનં. પુચ્છનત્થેતિ પટિક્ખેપમુખેનેવ પુચ્છનત્થે નકારો, મે કિઞ્ચિ કિરિયં વા વાચસિકં વા ન ગરહથ, કિં નુ ગરહથ કાયવાચાહીતિ અત્થો. કેચિ ‘‘દ્વારાનેવા’’તિ દ્વારસીસેન દ્વારપ્પવત્તચરિયં વદન્તિ. વિસુદ્ધિપવારણાય અધિપ્પેતત્તા યેન પવારિતં, તેનેવ વિસુદ્ધીતિ ઞાયતિ, યેન ન પવારિતં. કિં નુ તં અવિસુદ્ધન્તિ સિયા કસ્સચિ પુથુજ્જનસ્સ આસઙ્કા? તન્નિવારણત્થમાહ ‘‘નો અપરિસુદ્ધત્તા’’તિ. મનોદ્વારં પરિસુદ્ધં અસુચિકારકઉપક્કિલેસાનં દૂરીકતત્તા. ઇદાનિ એતરહિ બુદ્ધકાલે. એત્થાતિ મનોદ્વારપરિસુદ્ધિયં.

કાયવચીસમાચારપરિસુદ્ધિયા પવેદિતાય મનોસમાચારપરિસુદ્ધિ અત્થતો પવેદિતાવ હોતીતિ ‘‘કાયિકં વા વાચસિકં વા’’ઇચ્ચેવાહ. તથા હિ વુત્તં ‘‘કાયિકં વા વાચસિકં વાતિ ઇદં ચતુન્નં અરક્ખિયતં સન્ધાય થેરો આહા’’તિ. ‘‘ભિક્ખવે, પવારેમિ વો’’તિ ભિક્ખુસઙ્ઘવિસયત્તા પવારણાય તત્થ ભિક્ખુસઙ્ઘેન વત્તબ્બં પટિવચનં દેન્તો ધમ્મસેનાપતિ ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ભારં વહન્તો’’તિ વુત્તો. તેનાહ ‘‘ન ખો મયં, ભન્તે’’તિઆદિ. અરક્ખિયાનીતિ પરાનુવાદતો ન ભાયિતબ્બાનિ સુપરિસુદ્ધભાવતો.

‘‘અનુપ્પન્નસ્સા’’તિ ઇદં અધિપ્પાયિકવચનન્તિ તદધિપ્પાયં વિવરન્તો ‘‘કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધતો પટ્ઠાયા’’તિઆદિમાહ. કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધતોતિ વિભત્તે નિસ્સક્કં, તસ્મા કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધતો ઓરન્તિ અત્થોતિ. અઞ્ઞેનાતિ ઇતો ભગવતો અઞ્ઞેન. અનુપ્પાદિતપુબ્બસ્સાતિ પરસન્તાને ન ઉપ્પાદિતપુબ્બસ્સ. સસન્તાને પન પચ્ચેકબુદ્ધાનં વસેન ન ઉપ્પાદિતોતિ ન સક્કા વત્તું. સમનુઆગતાતિ સમ્મા અનુ ઉપગતા. ભગવતો સીલાદયો ગુણાતિ બુદ્ધભૂતસ્સ ગુણા અધિપ્પેતાતિ આહ ‘‘અરહત્તમગ્ગમેવ નિસ્સાય આગતા’’તિ. સબ્બગુણાતિ દસબલઞાણાદયો સબ્બે બુદ્ધગુણા. ભન્તેતિ એત્થ ઇતિસદ્દો આદિઅત્થો. તેન ‘‘ઇમેસં પન…પે… વાચસિકં વા’’તિ યાવાયં પાળિપદેસો, તં સબ્બં ગણ્હાતિ. તેનાહ ‘‘ઇદં થેરો…પે… પવારેન્તો આહા’’તિ.

યં અત્તનો પુઞ્ઞાનુભાવસિદ્ધં ચક્કરતનં નિપ્પરિયાયતો તેન પવત્તિતં નામ, ન ઇતરન્તિ પઠમનયો વુત્તો. યસ્મા પવત્તિતસ્સેવ અનુપવત્તનં, પઠમનયો ચ તંસદિસે તબ્બોહારવસેન વુત્તોતિ તં અનાદિયિત્વા દુતિયનયો વુત્તો. દસવિધન્તિ અન્તોજનસ્મિં, બલકાયે રક્ખાવરણગુત્તિયા સંવિધાનં, ખત્તિયેસુ અનુયુત્તેસુ, બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ, નેગમજાનપદેસુ, સમણબ્રાહ્મણેસુ, મિગપક્ખીસુ અધમ્મચારપટિક્ખેપો, અધનાનં ધનાનુપ્પદાનં, સમણબ્રાહ્મણે ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્હપુચ્છનન્તિ એવં દસવિધં. તત્થ ગહપતિકે પક્ખિજાતે ચ વિસું કત્વા ગહણવસેન દ્વાદસવિધં. ચક્કવત્તિવત્તન્તિ ચક્કવત્તિભાવાવહં વત્તં. યસ્મા યાથાવતો પવત્તિતં, તદનુરૂપકં પન ઞાયેન યુત્તકેન પવત્તિતં નામ હોતીતિ આહ ‘‘સમ્મા નયેન હેતુના કારણેના’’તિ. ઉભતોભાગવિમુત્તાતિ ઉભયભાગેહિ ઉભયભાગતો વિમુત્તાતિ અયમેત્થ અત્થોતિ દસ્સેતિ ‘‘દ્વીહિ ભાગેહિ વિમુત્તા, અરૂપા…પે… નામકાયતો’’તિ ઇમિના. તેવિજ્જાદિભાવન્તિ તેવિજ્જછળભિઞ્ઞચતુપ્પટિસમ્ભિદભાવં. પઞ્ઞાવિમુત્તા હિ તં તિવિધં અપ્પત્તા કેવલં પઞ્ઞાય એવ વિમુત્તા.

વિસુદ્ધત્થાયાતિ વિસુદ્ધિપવારણત્થાય. સંયોજનટ્ઠેન સંયોજનસઙ્ખાતે ચેવ બન્ધનટ્ઠેન બન્ધનસઙ્ખાતે ચ. વિજિતસઙ્ગામન્તિ યથા રાગાદયો પુન ન સીસં ઉક્ખિપન્તિ, એવં અરિયમગ્ગસેનાય વસેન વિજિતસઙ્ગામં. તેનાહ ‘‘વિજિતરાગદોસમોહસઙ્ગામ’’ન્તિ. મારબલસ્સાતિ મારસેનાય, મારસ્સ વા સામત્થિયસ્સ. વેનેય્યસત્થન્તિ વિનેતબ્બજનસમૂહં. સકટાદિસત્થસભાગતો વિનેય્યોવ સત્થોતિ તં વેનેય્યસત્થં. સીલસારાદિઅભાવતો અન્તોતુચ્છો.

પવારણાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.