૧૨. વઙ્ગીસસુત્તવણ્ણના

૨૨૦. સો કિર વિચરતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘યથાયં દીપો જમ્બુદીપોતિ જમ્બુના પઞ્ઞાતો, એવાહમ્પિ તેન જમ્બુના પઞ્ઞાયિસ્સ’’ન્તિ જમ્બુસાખં પરિહરિત્વા. વાદં કત્વાતિ ‘‘ઇમસ્મિં વાદે સચે તે પરાજયો હોતિ, ત્વં મે દાસો હોહિ. સચે મે પરાજયો, અહં તે ભરિયા’’તિ એવં કતિકં કત્વા. વાદે જયપરાજયાનુભાવેનાતિ તથાપવત્તિતે વાદે પરિબ્બાજકસ્સ જયાનુભાવેન ચેવ અત્તનો પરાજયેન ચ. વયં આગમ્માતિ સિપ્પુગ્ગહણવયં આગમ્મ. વિજ્જન્તિ મન્તં.

નિબ્બત્તગતિવિભાવનવસેન છવસીસભાવં દૂસેતિ વિનાસેતીતિ છવદૂસકં સિપ્પં, તથાપવત્તં મન્તપદં. અત્તનો આનુભાવેનાતિ નિરયે નિબ્બત્તસત્તસ્સ સીસં યત્થ કત્થચિ ઠિતં બુદ્ધાનુભાવેન આનેત્વા દસ્સેત્વા. ખીણાસવસ્સ સીસન્તિ પરમપ્પિચ્છતાય કઞ્ચિપિ અજાનાપેત્વા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા પરિનિબ્બુતસ્સ ખીણાસવસ્સ છડ્ડિતં સીસકટાહં. દસ્સેસીતિ અત્તનો આનુભાવેન આનેત્વા દસ્સેસિ.

‘‘તુમ્હે, ભો ગોતમ, જાનાથા’’તિ કામં વઙ્ગીસો નિબ્બત્તટ્ઠાનં સન્ધાય પુચ્છતિ, ભગવા પન અનુપાદિસેસનિબ્બાનં સન્ધાય ‘‘આમ, વઙ્ગીસ…પે… ગતિં જાનામી’’તિ આહ. વુત્તઞ્હેતં ‘‘નિબ્બાનં અરહતો ગતી’’તિ. વઙ્ગીસો સયં મન્તબલેન ગતિપરિયાપન્નસ્સ ગતિં જાનન્તો ભગવન્તમ્પિ ‘‘અયમ્પિ તથા’’તિ મઞ્ઞમાનો ‘‘મન્તેન જાનાસિ, ભો ગોતમા’’તિ આહ. ભગવા અત્તનો બુદ્ધઞાણમેવ મન્તં કત્વા દીપેન્તો ‘‘આમ, વઙ્ગીસ, એકેન મન્તેનેવ જાનામી’’તિ આહ. મુધા એવ દાતબ્બન્તિ અમૂલિકો. અનન્તરહિતાય ભૂમિયા સયનં થણ્ડિલસેય્યા. આદિ-સદ્દેન સાયતતિયં ઉદકોરોહણભૂમિહરણાદિં સઙ્ગણ્હાતિ. સો તં…પે… અરહત્તં પાપુણીતિ ઇમિના વઙ્ગીસત્થેરો પબ્બજિત્વા ન ચિરસ્સેવ સુખાય પટિપદાય અરહત્તં પત્તો વિય દિસ્સતિ, ન ખો પનેતં એવં દટ્ઠબ્બં, આયતિં થેરો પબ્બજિત્વા સમથવિપસ્સનાસુ કમ્મં આરભિત્વાપિ દુક્ખાય પટિપદાય તાદિસં કાલં વીતિનામેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેનાહ –

‘‘નિક્ખન્તં વત મં સન્તં, અગારસ્માનગારિયં;

વિતક્કા ઉપધાવન્તિ, પગબ્ભા કણ્હતો ઇમે’’. (સં. નિ. ૧.૨૦૯; થેરગા. ૧૨૧૮);

આયસ્મતો વઙ્ગીસસ્સ અનભિરતિ ઉપ્પન્ના હોતિ, રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેતિ, ‘‘કામરાગેન ડય્હામિ, ચિત્તં મે પરિડય્હતી’’તિઆદિ (થેરગા. ૧૨૩૨).

વિમુત્તિસુખન્તિ સબ્બસો કિલેસવિમુત્તિયં નિબ્બાને ચ ઉપ્પન્નં સમ્પતિઅરહત્તફલસુખં પટિસંવેદેન્તોતિ યથાપરિચ્છિન્નં કાલં પતિ સમ્મદેવ વેદેન્તો અનુભવન્તો. કવિના કતં, તતો વા આગતં, તસ્સ વા ઇદન્તિ કાવેયં, તદેવેત્થ ‘‘કાવેય્ય’’ન્તિ વુત્તં. યે નિયામગતદ્દસાતિ યે ભિક્ખૂ અરિયા બુદ્ધાનં સાવકા ફલટ્ઠભાવેન નિયામગતા ચેવ મગ્ગટ્ઠભાવેન નિયામદસા ચ. નિયામોતિ હિ સમ્મત્તનિયામો અધિપ્પેતો. સુઆગમનન્તિ મમ ઇમસ્સ સત્થુનો સન્તિકે આગમનં ઉપગમનં, ઇમસ્મિઞ્ચ ધમ્મવિનયે આગમનં પબ્બજનં ઉપસમ્પદા સુન્દરં આગમનં. તત્થ કારણમાહ ‘‘તિસ્સો વિજ્જા’’તિઆદિ. અવુત્તમ્પિ ગાથાય અત્થતો ગહિતમેવ થેરસ્સ છળભિઞ્ઞભાવતો.

વઙ્ગીસસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સારત્થપ્પકાસિનિયા સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

વઙ્ગીસસંયુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.