૫. દુતિયમારપાસસુત્તવણ્ણના

૧૪૧. અનુપુબ્બગમનચારિકન્તિ ગામનિગમરાજધાનીસુ અનુક્કમેન ગમનસઙ્ખાતં ચારિકં. એવં હિ ગતેસૂતિ એવં તુમ્હેસુ બહૂસુ એકજ્ઝં ગતેસુ.

આદિમ્હિ કલ્યાણં એતસ્સાતિ આદિકલ્યાણં, તથા સેસેસુ. સાસનસ્સ આદિ સીલં મૂલકત્તા. તસ્સ સમથાદયો મજ્ઝં સાસનસમ્પત્તિયા વેમજ્ઝભાવતો. ફલનિબ્બાનાનિ પરિયોસાનં તદધિગમતો ઉત્તરિ કરણીયાભાવતો. સાસને સમ્માપટિપત્તિ નામ પઞ્ઞાય હોતિ, તસ્સા ચ સીલં સમાધિ ચ મૂલન્તિ આહ ‘‘સીલસમાધયો વા આદી’’તિ. યસ્મા પઞ્ઞા અનુબોધપટિવેધવસેન દુવિધા, તસ્મા તદુભયં ગણ્હન્તો ‘‘વિપસ્સનામગ્ગા મજ્ઝ’’ન્તિ આહ. પઞ્ઞાનિપ્ફત્તિ ફલકિચ્ચં, નિબ્બાનસચ્છિકિરિયા પન સમ્માપટિપત્તિયા પરિયોસાનં તતો પરં કત્તબ્બાભાવતોતિ આહ ‘‘ફલનિબ્બાનાનિ પરિયોસાન’’ન્તિ. ફલગ્ગહણેન હિ સઉપાદિસેસનિબ્બાનં ગય્હતિ, ઇતરેન ઇતરં, તદુભયવસેન પટિપત્તિયા ઓસાનન્તિ આહ ‘‘ફલનિબ્બાનાનિ પરિયોસાન’’ન્તિ. ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, ભિક્ખુ, આદિમેવ વિસોધેહિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ. કો ચાદિ કુસલાનં ધમ્માનં? સીલઞ્ચ સુવિસુદ્ધં, દિટ્ઠિ ચ ઉજુકા’’તિ (સં. નિ. ૫.૩૬૯) વચનતો સીલદિટ્ઠુજુકતાય મત્થકભૂતા વિપસ્સના, તદધિટ્ઠાના સીલસમાધીતિ ઇમે તસ્સ સાસનસ્સ મૂલન્તિ આહ ‘‘સીલસમાધિવિપસ્સના વા આદી’’તિ. સેસં વુત્તનયમેવ.

કિઞ્ચાપિ અવયવવિનિમુત્તો સમુદાયો નત્થિ, યેસુ પન અવયવેસુ સમુદાયરૂપેન અપેક્ખિતેસુ ગાથાતિ સમઞ્ઞા, તં તતો ભિન્નં વિય કત્વા દસ્સેન્તો ‘‘ચતુપ્પદિકગાથાય તાવ પઠમપાદો’’તિઆદિમાહ. પઞ્ચપદછપ્પદાનં ગાથાનં આદિપરિયોસાનગ્ગહણેન ઇતરે દુતિયાદયો તયો ચત્તારો વા મજ્ઝન્તિ અવુત્તસિદ્ધમેવાતિ ન વુત્તં. એકાનુસન્ધિકસુત્તસ્સાતિ ઇદં બહુવિભાગં યથાનુસન્ધિના એકાનુસન્ધિકં સુત્તં સન્ધાય વુત્તં, ઇતરસ્સ પન તેયેવ દેસેતબ્બધમ્મવિભાગેન આદિમજ્ઝપરિયોસાનભાગા લબ્ભન્તિ. નિદાનન્તિ કાલદેસકપરિસાદિ-અપદિસનલક્ખણાદિકો અત્થો. ઇદમવોચાતિ ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો. તેન તદવસેસનિગમનપાળિં સઙ્ગણ્હાતિ. અનેકાનુસન્ધીકસ્સ સહ નિદાનેન પઠમો અનુસન્ધિ આદિ. સહ નિગમનેન પચ્છિમો પરિયોસાનં, ઇતરેન મજ્ઝિમન્તિઆદિમજ્ઝપરિયોસાનાનિ વેદિતબ્બાનિ.

સાત્થકન્તિ અત્થસમ્પત્તિયા સાત્થકં કત્વા. સબ્યઞ્જનન્તિ બ્યઞ્જનસમ્પત્તિયા સબ્યઞ્જનં. સમ્પત્તિ ચ નામ પરિપુણ્ણબ્યઞ્જનતાતિ આહ ‘‘બ્યઞ્જનેહિ…પે… દેસેતા’’તિ. સકલપરિપુણ્ણન્તિ સબ્બસો પરિપુણ્ણં સીલાદિપઞ્ચધમ્મક્ખન્ધપારિપૂરિયા. નિરુપક્કિલેસં દિટ્ઠિમાનાદિઉપક્કિલેસાભાવતો. અવિસેસતો તિસ્સો સિક્ખા સકલે સાસને ભવન્તિ. ધમ્મોતિ પન બ્રહ્મચરિયં વા સન્ધાય વુત્તં ‘‘કતમેસાનં ખો, ભન્તે, બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં અહોસી’’તિઆદીસુ (પારા. ૧૮) વિય. દુકૂલસાણિયા પટિચ્છન્ના વિય, ન તુ પાકારસેલાદિપટિચ્છન્ના વિય. તેન ધમ્મનિરુત્તિયા સકલકિલેસાનં પહાનાનુભાવં વદતિ. અલાભપરિહાનિયા, ન લદ્ધપરિહાનિયા. અડ્ઢુડ્ઢાનીતિ પઞ્ચસતાધિકાનિ તીણિ પાટિહારિયસહસ્સાનિ. સાતન્તિ સુખં.

દુતિયમારપાસસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.