૨. દુતિયવગ્ગો

૧. સત્તજટિલસુત્તવણ્ણના

૧૨૨. પુબ્બારામસઙ્ખાતેતિ સાવત્થિનગરસ્સ પુબ્બદિસાય કતત્તા પુબ્બારામેતિ સઙ્ખં ગતે. તત્રાતિ ‘‘મિગારમાતુયા પાસાદે’’તિ તસ્મિં સંખિત્તવચને. અયં ઇદાનિ વુચ્ચમાના અનુપુબ્બિકથા આદિતો પટ્ઠાય અનુક્કમકથા. પત્થનં અકાસિ તસ્સ ભગવતો અગ્ગુપટ્ઠાયિકં એકં ઉપાસિકં દિસ્વા તં ઠાનન્તરં આકઙ્ખન્તી. મેણ્ડકપુત્તસ્સાતિ મેણ્ડકસેટ્ઠિપુત્તસ્સ. માતિટ્ઠાને ઠપેસિ તસ્સા ઉપકારં ગરુભાવઞ્ચ દિસ્વા. તાય કારિતે પાસાદેતિ તાય મહાઉપાસિકાય મહાલતાપસાધનં વિસ્સજ્જેત્વા નવહિ કોટીહિ કરીસમત્તે ભૂમિભાગે કારિતે સહસ્સગબ્ભપટિમણ્ડિતે પાસાદે.

પરૂળ્હકચ્છાતિ પરૂળ્હકચ્છલોમા. કમણ્ડલુઘટિકાદિં પબ્બજિતપરિક્ખારં. નગ્ગભોગ્ગનિસ્સિરિકાનન્તિ નગ્ગાનઞ્ચેવ ભોગ્ગાનઞ્ચ નિસ્સિરિકાનઞ્ચ. તે હિ અનિવત્થવત્થતાય નગ્ગા ચેવ, અચેલકવતાદિના ભોગ્ગસરીરતાય ભોગ્ગા, સોભારહિતતાય નિસ્સિરિકા ચ. અત્તના દિટ્ઠસુતં પટિચ્છાદેત્વા ન કથેય્યુન્તિ અકારણમેતં તેસં રઞ્ઞા પયુત્તચરપુરિસભાવતો. એવં કતે પન તે ‘‘અઞ્ઞેપિ પબ્બજિતા અત્થીતિ અયં જાનાતી’’તિ મઞ્ઞેય્યુન્તિ કોહઞ્ઞચિત્તો એવં અકાસીતિ સક્કા વિઞ્ઞાતું. તથા હિ તેનત્થેન અપરિતોસમાનો ‘‘અપિચા’’તિઆદિમાહ.

કાસિકચન્દનન્તિ ઉજ્જલચન્દનં. તં કિર વણ્ણવસેન સમુજ્જલં હોતિ પભસ્સરં, તદત્થમેવ નં સણ્હતરં કરોન્તિ. તેનાહ ‘‘કાસિકચન્દનન્તિ સણ્હચન્દન’’ન્તિ. વણ્ણગન્ધત્થાયાતિ વણ્ણસોભત્થઞ્ચેવ સુગન્ધભાવત્થઞ્ચ. વણ્ણગન્ધત્થાયાતિ છવિરાગકરણત્થઞ્ચેવ સુગન્ધત્થાય ચ. ‘‘ગિહિના’’તિઆદીહિ પદેહિ એવં પમાદવિહારિના તયા અરહન્તો દુવિઞ્ઞેય્યાતિ દસ્સેતિ.

સંવાસો નામ ઇધ કાલેન ઉપસઙ્કમનન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘ઉપસઙ્કમન્તેના’’તિ આહ. કાયવાચાહિ અસંયતેનપિ સંયતાકારો, અસંવુતિન્દ્રિયેનપિ સંવુતિન્દ્રિયાકારો. પરિગ્ગહેસ્સામીતિ વીમંસિસ્સામિ ‘‘પરિસુદ્ધં નુ ખો, નો’’તિ. સપ્પઞ્ઞેનાતિ સીલપરિગ્ગણ્હનપઞ્ઞાય સપ્પઞ્ઞેન. જાનિતું ન સક્કોતિ સભાવસ્સ સતો સીલસ્સ અનુપધારણતો.

કથનેનાતિ અપરાપરં કથનેન. તથા હિ વક્ખતિ ‘‘એકચ્ચસ્સ હી’’તિઆદિ. અરિયવોહારોતિ દિટ્ઠાદિલક્ખણેન વોહરિતો ‘‘દિટ્ઠં અદિટ્ઠ’’ન્તિઆદિના પવુત્તસદ્દવોહારો. તસ્સ પન કારણમેવ ગણ્હન્તો ‘‘એત્થ ચેતના’’તિ આહ. એસ નયો અનરિયવોહારેપિ. પરમત્થતો હિ સચ્ચવાચાદયો મુસાવાદાદયો ચેતનાલક્ખણાતિ. પઞ્ઞત્તિવોહારો તથા તથા વોહરિતબ્બતો એવમાહ ‘‘સંવોહારેન ખો, મહારાજ, સોચેય્યં વેદિતબ્બ’’ન્તિ.

ઞાણથામોતિ ઞાણગુણબલં, યેન ઠાનુપ્પત્તિકપટિભાનાદિના અચ્ચાયિકકિચ્ચકરણીયાનિ નિટ્ઠાપેતિ. સંકથાયાતિ અત્થવીમંસનવસેન પવત્તાય સમ્માકથાય. ઉપ્પિલવતિ લહુકભાવતો. હેટ્ઠાચરકાતિ અવચરકા. યે અનુપવિસિત્વા પરેસં રહસ્સવીમંસનવસેન પવત્તા, તેસુ ઓચરકવોહારોતિ વુત્તં ‘‘ચરા હી’’તિઆદિ.

વણ્ણસણ્ઠાનેનાતિ વણ્ણેન વા સણ્ઠાનેન વા વણ્ણપોક્ખરતાય વા સણ્ઠાનસમ્પત્તિયા વા. સુજાનો પેસલો વિસ્સસેતિ યોજના. લહુકદસ્સનેનાતિ પરિત્તદસ્સનેન વિજ્જુકેન વિય. પરિક્ખારભણ્ડકેનાતિ પબ્બજિતપરિક્ખારભૂતેન ભણ્ડકેન. લોહડ્ઢમાસોતિ લોહમયો ઉપડ્ઢગ્ઘનકમાસો.

સત્તજટિલસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. પઞ્ચરાજસુત્તવણ્ણના

૧૨૩. રૂપાતિ રૂપસઙ્ખાતા કામગુણા. તે પન નીલાદિવસેન અનેકભેદભિન્નાપિ રૂપાયતનત્તા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યતં નાતિવત્તન્તીતિ આહ ‘‘નીલપીતાદિભેદં રૂપારમ્મણ’’ન્તિ. તો-સદ્દોપિ દા-સદ્દો વિય કાલત્થો હોતીતિ આહ ‘‘યતોતિ યદા’’તિ. મનં આપયતિ વડ્ઢેતીતિ મનાપં, મનોરમં. મનાપનિપ્ફત્તિતન્તિ તસ્સ પુગ્ગલસ્સ મનસા પિયાયિતં, તસ્સ અગ્ગભાવેન પરિયન્તં પરમં કોટિં કત્વા પવત્તિતન્તિ અત્થો. પુગ્ગલમનાપન્તિ આરમ્મણસભાવં અચિન્તેત્વા પુગ્ગલસ્સ વસેન મનાપભાવેનેવ ઇટ્ઠતાય ઇટ્ઠન્તિ. સમ્મુતીતિ સમઞ્ઞા. પુગ્ગલમનાપં નામ સઞ્ઞાવિપલ્લાસવસેન વિપરીતમ્પિ ગણ્હાતિ ઇતરસભાવતોતિ આહ ‘‘યં એકસ્સ…પે… ઇટ્ઠં કન્ત’’ન્તિ. ઇદાનિ તં જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યવસેન યોજેત્વા દસ્સેન્તો ‘‘પચ્ચન્તવાસીન’’ન્તિઆદિમાહ. ઇદં પુગ્ગલમનાપન્તિ ઇદં યથાવુત્તં જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યં વિય અઞ્ઞમ્પિ એવંજાતિકં તેન તેન પુગ્ગલેન મનાપન્તિ ગહેતબ્બારમ્મણં પુગ્ગલમનાપં નામ.

લોકે પટિવિભત્તં નત્થિ, વિભજિત્વા દસ્સનેન લોકેન મધુરજાતેનપિ પટિવિભત્તં કત્વા ગહેતું ન સક્કુણેય્યાતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘વિભજિત્વા પન દસ્સેતબ્બ’’ન્તિ. દિબ્બકપ્પમ્પીતિ દેવલોકપરિયાપન્નસદિસમ્પિ અમનાપં ઉપટ્ઠાતિ ઉળારપણીતારમ્મણપરિચયતો. મજ્ઝિમાનં પન…પે… વિભજિતબ્બં તેસં મનાપસ્સ મનાપતો, અમનાપસ્સ અમનાપતો ઉપટ્ઠાનતો. તત્થપિ ઇટ્ઠાનિટ્ઠપરિચ્છેદો નિપ્પરિયાયતો એવં વેદિતબ્બોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘તઞ્ચ પનેત’’ન્તિઆદિ. તઞ્ચ પનેતં ઇટ્ઠાનિટ્ઠભૂતં આરમ્મણં કામાવચરજવનેસુ અકુસલસ્સ વસેન યેભુય્યેન પવત્તતીતિ કત્વા તત્થ ‘‘રજ્જતિ દુસ્સતી’’તિ અકુસલસ્સેવ પવત્તિ દસ્સિતા. સેસકામાવચરસ્સપિ વસેન પવત્તિ લબ્ભતેવ. તથા હિ તં અપ્પટિકૂલેપિ પટિકૂલાકારતો, પટિકૂલેપિ અપ્પટિકૂલાકારતો પવત્તતીતિ. વિપાકચિત્તં ઇટ્ઠાનિટ્ઠં પરિચ્છિન્દતિ, ન સક્કા વિપાકં વઞ્ચેતુન્તિ. કુસલકમ્મં હિ એકન્તતો ઇટ્ઠમેવ, અકુસલકમ્મઞ્ચ અનિટ્ઠમેવ, તસ્મા તત્થ ઉપ્પજ્જમાનં વિપાકચિત્તં યથાસભાવતો પવત્તતીતિ.

યં પન સમ્મોહવિનોદનિયં ‘‘કુસલકમ્મજં અનિટ્ઠં નામ નત્થી’’તિ એત્તકમેવ વુત્તં, તં પન નિદસ્સનમત્તં દટ્ઠબ્બં. તેન સોભનં અકુસલકમ્મજમ્પિ એકચ્ચાનં સત્તાનં ઇટ્ઠન્તિ અનુઞ્ઞાતં સિયા. કુસલકમ્મજં પન સબ્બેસં ઇટ્ઠમેવાતિ વદન્તિ. તિરચ્છાનગતાનં કેસઞ્ચિ મનુસ્સરૂપં અમનાપં, યતો તે દિસ્વાવ પલાયન્તિ. મનુસ્સા ચ દેવતાનં રૂપં દિસ્વા ભાયન્તિ, તેસમ્પિ વિપાકવિઞ્ઞાણં તં રૂપં આરબ્ભ કુસલવિપાકમેવ ઉપ્પજ્જતિ, તાદિસસ્સ પન પુઞ્ઞસ્સ અભાવા ન તેસં તત્થ અભિરતિ હોતીતિ દટ્ઠબ્બં. કુસલકમ્મજસ્સ પન અનિટ્ઠસ્સ અભાવો વિય અકુસલકમ્મજસ્સ સોભનસ્સ ઇટ્ઠસ્સ અભાવો વત્તબ્બો. હત્થિઆદીનમ્પિ હિ અકુસલકમ્મજં મનુસ્સાનં અકુસલવિપાકસ્સેવ આરમ્મણં, કુસલકમ્મજં પન પવત્તે સમુટ્ઠિતં કુસલવિપાકસ્સ, ઇટ્ઠારમ્મણેન વોમિસ્સકત્તા અપ્પકં અકુસલકમ્મજં બહુલં અકુસલવિપાકુપ્પત્તિયા કારણં ન ભવિસ્સતીતિ સક્કા વત્તું. ઇદાનિ તમેવ વિપાકવસેન ઇટ્ઠાનિટ્ઠારમ્મણવવત્થાનં વિભાવેતું ‘‘કિઞ્ચાપિ હી’’તિઆદિ વુત્તં. તયિદં સમ્મુતિમનાપસંવિભાગત્થં વુત્તં, ઇધ પન ન તથા વિભત્તન્તિ આહ ‘‘ભગવા પના’’તિઆદિ.

સો ઉપાસકો ચન્દનઙ્ગલગામે જાતત્તા ‘‘ચન્દનઙ્ગલિકો’’તિ પઞ્ઞાયતિ, ‘‘ચન્દનવિલાસો’’તિ કેચિ. તસ્સ ઉપાસકસ્સ પટિભાનં ઉદપાદીતિ યોજના. તે રાજાનો હતપ્પભે હતસોભે દિસ્વાતિ સમ્બન્ધો. ઉદકાભિસિત્તેતિ ઉદકેન અભિસિઞ્ચિતે. અઙ્ગારે વિયાતિ અઙ્ગારક્ખણે વિય.

કાલસ્સેવાતિ પગેવ. અવિગતગન્ધં તઙ્ખણવિકસિતતાય. ઈદિસં વચનન્તિ ‘‘અચ્છાદેસી’’તિ એવરૂપં વચનન્તિ.

પઞ્ચરાજસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. દોણપાકસુત્તવણ્ણના

૧૨૪. ‘‘દોણપાકકુર’’ન્તિ એત્થ વિભત્તિલોપં કત્વા નિદ્દેસોતિ આહ ‘‘દોણપાકં કુર’’ન્તિ. દોણસ્સાતિ ચતુન્નં આળ્હકાનં, સોળસનાળીનન્તિ અત્થો. તદુપિયન્તિ તદનુરૂપં, તસ્સ વુત્તપરિમાણસ્સ અનુચ્છવિકન્તિ અત્થો. પુબ્બેતિ તંદિવસતો પુરિમતરદિવસેસુ. બલવાતિ મહા. ભત્તપરિળાહોતિ ભત્તસમ્મદહેતુકો. અસ્સ રઞ્ઞો ઉભોસુ પસ્સેસુ ગહિતતાલવણ્ટા બીજન્તિ યમકતાલવણ્ટેહિ. ફાસુવિહારન્તિ ભોજને મત્તઞ્ઞુતાય લદ્ધબ્બસુખવિહારં. ભોજનમત્તઞ્ઞૂ હિ સુખવિહારો હોતિ. તેનાહ ‘‘તનુકસ્સ ભવન્તિ વેદના, સણિકં જીરતિ આયુ પાલય’’ન્તિ.

તનુકસ્સાતિ તનુકા અસ્સ પુગ્ગલસ્સ, ભુત્તપચ્ચયા વિસભાગવેદના ન હોન્તીતિ અત્થો. સણિકન્તિ મન્દં મુદુકં, અપરિસ્સયમેવાતિ અત્થો. જીરતીતિ પરિભુત્તાહારો પચ્ચતિ. આયુપાલયન્તિ નિરોધો અવેદનો જીવિતં રક્ખન્તો. અથ વા સણિકં જીરતીતિ સો ભોજને મત્તઞ્ઞૂ પુગ્ગલો પરિમિતાહારતાય સણિકં ચિરેન જીરતિ જરં પાપુણાતિ જીવિતં પાલેન્તો.

પરિયાપુણિત્વાતિ એત્થ યથા સબ્બં સો પરિયાપુણિ, તતો પરઞ્ચ યથા પટિપજ્જિ, તં દસ્સેતું ‘‘રઞ્ઞા સદ્ધિ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તાવતકે તણ્ડુલે હારેય્યાસિ તદુપિયઞ્ચ બ્યઞ્જનન્તિ આનેત્વા સમ્બન્ધો.

પુરિસભાગો એસાતિ મજ્ઝિમેન પુરિસેન ભુઞ્જિતબ્બભાગો એસો, યદિદં નાળિકોદનમત્તં. સલ્લિખિતસરીરતાતિ ભમં આરોપેત્વા ઉલ્લિખિતસ્સ વિય સબ્બપરિળાહવૂપસમસ્સ પુથુલતાપગતસરીરસ્સ. સીલં સમ્પરાયિકત્થોતિ વુત્તં, કુતો પનેત્થ સીલન્તિ આહ ‘‘ભોજને’’તિઆદિ. સીલઙ્ગં નામ હોતીતિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલસ્સ અવયવો એકો ભાગો હોતિ.

દોણપાકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. પઠમસઙ્ગામસુત્તવણ્ણના

૧૨૫. વેદેન ઞાણેન ઈહતિ ઇરિયતીતિ વેદેહી, કોસલરાજભગિની અજાતસત્તુનો માતા, સા કિર સમ્પજઞ્ઞજાતિકા. તેનાહ ‘‘પણ્ડિતાધિવચન’’ન્તિ, ચત્તારિ અઙ્ગાનિ એતિસ્સન્તિ ચતુરઙ્ગિની. દ્વિન્નં રજ્જાનન્તિ કાસિકરજ્જમગધરજ્જાનં અન્તરે, સો પન ગામો કાસિકરજ્જો.

પાપાતિ લામકા નિહીનાચારા. મેજ્જતિ સિનિય્હતીતિ મેત્તિ, સા એતેસુ અત્થીતિ મિત્તા. સહ અયન્તિ પવત્તન્તીતિ સહાયા. સમ્પવઙ્કન્તિ સુટ્ઠુ ઓનતં. જયકારણં દિસ્વા આહ, તથા હિ ‘‘અજ્જ ઇમં રત્તિં દુક્ખં સેતી’’તિ કાલપરિચ્છેદવસેન વુત્તં. વેરિઘાતો નામ વેરિપુગ્ગલે સતીતિ આહ ‘‘વેરિપુગ્ગલં લભતી’’તિ.

પઠમસઙ્ગામસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. દુતિયસઙ્ગામસુત્તવણ્ણના

૧૨૬. સુણાથાતિ ‘‘વત્વા’’તિ વચનસેસો. ઉપકપ્પતીતિ સમ્ભવતિ. સય્હં હોતીતિ કાતું સક્કા હોતિ. ‘‘યદા ચઞ્ઞે’’તિ ચ-કારો નિપાતમત્તન્તિ આહ ‘‘યદા અઞ્ઞે’’તિ. વિલુમ્પન્તીતિ વિનાસં અચ્છિન્દનં કરોન્તિ. વિલુમ્પીયતીતિ વિલુત્તપરસન્તકસ્સ અસકત્તા પુગ્ગલો દિટ્ઠધમ્મિકં કમ્મફલં પટિસંવેદેન્તો વિય સયમ્પિ પરેન વિલુમ્પીયતિ, ધનજાનિં પાપુણાતિ. ‘‘કારણ’’ન્તિ હિ મઞ્ઞતીતિ પાપકિરિયં અત્તનો હિતાવહં કારણં કત્વા મઞ્ઞતિ. જયન્તો પુગ્ગલો ‘‘ઇદં નામ જિનામી’’તિ મઞ્ઞમાનો સયમ્પિ તતો પરાજયં પાપુણાતિ. ઘટ્ટેતારન્તિ પાપકમ્મવિપાકં. કમ્મવિવટ્ટેનાતિ કમ્મસ્સ વિવટ્ટનેન, પચ્ચયલાભેન લદ્ધાવસરેન વિવટ્ટેત્વા વિગમિતેન કમ્મેનાતિ અત્થો.

દુતિયસઙ્ગામસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. મલ્લિકાસુત્તવણ્ણના

૧૨૭. એકચ્ચાતિ પણ્ડિતા સપઞ્ઞા. સેય્યાતિ વરા. ગાથાસુખત્થં સસુરસદ્દલોપં કત્વા ‘‘સસ્સુદેવા’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘સસ્સુસસુરદેવતા’’તિ. દિસાજેટ્ઠકાતિ ચતૂસુપિ દિસાસુ જેટ્ઠકસીસેન હિ લોકં વદતિ. તાદિસાયાતિ તથારૂપાય મેધાવિતાદિગુણવુત્તિયા. સુભરિયાયાતિ સુખેત્તભૂતાય સુન્દરિત્થિયાતિ અત્થો.

મલ્લિકાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. અપ્પમાદસુત્તવણ્ણના

૧૨૮. સમધિગ્ગય્હાતિ સમ્મા અતિવિય ગહેત્વા, ઞાયેન વિસેસતો ગણ્હિત્વા. કારાપકઅપ્પમાદોતિ તિણ્ણં પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનં પવત્તકઅપ્પમાદો. સમવધાનન્તિ સમવરોધં અન્તોગધં. ઉપક્ખેપન્તિ બહિ અહુત્વા પક્ખિપિતબ્બતં. સેસપદજાતાનિ વિય અવ…પે… ધમ્મા સપ્પદેસત્તા. અપ્પમાદે સમોધાનં ગચ્છન્તિ તસ્સ નિપ્પદેસત્તા. અગ્ગં સેટ્ઠં મહન્તં સેસધમ્માનં અપ્પમાદો. પટિલાભકટ્ઠેનાતિ અધિગમહેતુતાય. લોકિયોપિ સમાનોતિ કામાવચરોપિ સમાનો. મહગ્ગતાનુત્તરાનં પુબ્બભાગે પવત્તઅપ્પમાદો હિ ઇધાધિપ્પેતો.

પસંસન્તિ પણ્ડિતાતિ યોજના. અપ્પમાદસ્સ પાસંસભાવે એકન્તતો કત્તબ્બતાય પન ‘‘એતાની’’તિઆદિના કારણં આહ. ઇમિસ્સા યોજનાય ‘‘પુઞ્ઞકિરિયાસૂ’’તિ પદસ્સ ‘‘અપ્પમત્તો’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. યસ્મા પણ્ડિતા અપ્પમાદં પસંસન્તિ, યસ્મા ચ પુઞ્ઞકિરિયાસુ અપ્પમત્તો ઉભો અત્થે અધિગ્ગણ્હાતિ, તસ્મા આયુઆદીનિ પત્થયન્તેન અપ્પમાદોવ કાતબ્બોતિ. દુતિયયોજનાય પન પણ્ડિતા અપ્પમાદં પસંસન્તિ. કત્થ? પુઞ્ઞકિરિયાસુ. કસ્માતિ ચે? અપ્પમત્તોતિઆદિ. તેનાહ ‘‘યસ્મા…પે… અત્થો’’તિ. અત્થપટિલાભાતિ દિટ્ઠધમ્મિકાદિહિતપટિલાભા.

અપ્પમાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. કલ્યાણમિત્તસુત્તવણ્ણના

૧૨૯. સીલાદિગુણસમન્નાગતો કલ્યાણો ભદ્દકો મિત્તો એતસ્સાતિ કલ્યાણમિત્તો, તસ્સ ધમ્મો કલ્યાણમિત્તસ્સેવ સ્વાખાતો નામ હોતિ સુત્વા કત્તબ્બકિચ્ચસ્સ સાધનતો. તેનાહ ‘‘અત્થં પૂરેતી’’તિ. ઇતરસ્સાતિ પાપમિત્તસ્સ. તેનાતિ અત્થપૂરણેન. એતન્તિ ‘‘સો ચ ખો કલ્યાણમિત્તસ્સા’’તિ એતં વચનં. દેસનાધમ્મોતિ પરિયત્તિધમ્મો. સો હિ કલ્યાણમિત્તતો પચ્ચક્ખતો લદ્ધબ્બો, ઇતરે તદુપનિસ્સયા પચ્ચત્તપુરિસકારેહિ, તેન લદ્ધબ્બો કલ્યાણમિત્તોતિ એવમત્થો ગહેતબ્બો. સાવકબોધિસત્તવસેન હેસા દેસના આગતા. ન હિ સેસબોધિસત્તાનં પરોપદેસેન પયોજનં અત્થિ.

ઉપડ્ઢં કલ્યાણમિત્તતોતિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તસ્સ ઉપડ્ઢગુણો કલ્યાણમિત્તતો લદ્ધબ્બો. ઉપડ્ઢં પચ્ચત્તપુરિસકારતોતિ ઇતરં ઉપડ્ઢં ઞાણં પટિપજ્જન્તસ્સ અત્તનો પુરિસકારતો. લોકેપિ પાકટોયમત્થો ‘‘આચરિયતો ઉપડ્ઢં, પચ્ચત્તપુરિસકારતો ઉપડ્ઢં લદ્ધબ્બા તેવિજ્જતા’’તિ, તસ્મા થેરો તથા ચિન્તેસિ. નિપ્પદેસન્તિ અનવસેસતો. તતોતિ કલ્યાણમિત્તતો. ઉપડ્ઢં આગચ્છતીતિ ઉપડ્ઢગુણો પટિપજ્જન્તં ઉપગચ્છતિ. બહૂહિ પુરિસેહિ. વિનિબ્ભોગો વિવેચનં નત્થિ એકજ્ઝં અત્થસ્સ વિવેચેતું અસક્કુણેય્યત્તા. એસાતિ પરતોઘોસપચ્ચત્તપુરિસકારતો ચ સિજ્ઝમાનો અત્થો. એત્તકન્તિ એત્તકો ભાગો. યદિ ન સક્કા લદ્ધું, અથ કસ્મા ઉપડ્ઢન્તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘કલ્યાણમિત્તતાયા’’તિઆદિ. સમ્માદિટ્ઠિઆદીસુ ન સક્કા લદ્ધું. અસક્કુણેય્યે સકલમ્પિ ન સમ્ભવતિ પરતોઘોસમત્તેન તેસં અસિજ્ઝનતો, પધાનહેતુભાવદીપનત્થં પન ‘‘સકલમેવા’’તિ વુત્તં. પુબ્બભાગપટિલાભઙ્ગન્તિ પુબ્બભાગે પટિલદ્ધબ્બકારણં કલ્યાણમિત્તસ્સ ઉપદેસેન વિના તેન ઉત્તરિ વિસેસતો અલદ્ધબ્બતો. અત્થતોતિ પરમત્થતો. ‘‘કલ્યાણમિત્તં…પે… ચત્તારો ખન્ધા’’તિ વત્વા સુત્વાતિ અત્થો. તે પન સીલાદયો સઙ્ખારક્ખન્ધપરિયાપન્નાતિ આહ ‘‘સઙ્ખારક્ખન્ધોતિપિ વદન્તિયેવા’’તિ.

માહેવન્તિ મા અહ એવન્તિ છેદો, અહાતિ નિપાતમત્તં, માતિ પટિસેધે નિપાતો. તેનાહ ‘‘મા એવં અભણી’’તિ. ‘‘માહેવં આનન્દા’’તિ વદતો ભગવતો ઇમસ્મિં ઠાને તાદિસસ્સ નામ તે, આનન્દ, કલ્યાણમિત્તગુણે સેવતો વત્તું યુત્તં અયાથાવતોતિ ધમ્મભણ્ડાગારિકસ્સ યથાભૂતગુણકિત્તનમુખેન પટિક્ખેપો યુત્તોતિ દસ્સેન્તો ‘‘બહુસ્સુતો’’તિઆદિમાહ. ઇદન્તિ ઇદં વચનં ભગવા આહાતિ સમ્બન્ધો. સકલમેવ હીતિ એત્થ હિ-સદ્દો હેતુઅત્થો. તેન ‘‘માહેવ’’ન્તિ તસ્સ પટિક્ખેપસ્સ કારણં જોતિતં, ન સરૂપતો વુત્તં. ‘‘કલ્યાણમિત્તસ્સેત’’ન્તિઆદિના પન તં સરૂપતો દસ્સિતન્તિ આહ ‘‘ઇદાનિ…પે… આદિમાહા’’તિ. પાટિકઙ્ખિતબ્બન્તિ ઇચ્છનટ્ઠેન પાટિકઙ્ખિતબ્બં, ન પટિકઙ્ખાનિમિત્તેનાતિ આહ ‘‘અવસ્સંભાવીતિ અત્થો’’તિ.

ઇધાતિ અન્તોગધાવધારણપદં, ઇધેવાતિ અત્થો. ઇમસ્મિંયેવ હિ સાસને અરિયમગ્ગભાવના, ન અઞ્ઞત્થ. આદિપદાનંયેવાતિ તસ્મિં તસ્મિં વાક્યે આદિતો એવ વુત્તસમ્માદિટ્ઠિઆદિપદાનંયેવ. સમ્માદસ્સનલક્ખણાતિ ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં પરિઞ્ઞાભિસમયાદિવસેન સમ્મદેવ દસ્સનસભાવા. સમ્માઅભિરોપનલક્ખણોતિ નિબ્બાનસઙ્ખાતે આરમ્મણે સમ્પયુત્તધમ્મે સમ્મદેવ આરોપનસભાવો. સમ્માપરિગ્ગહણલક્ખણાતિ મુસાવાદાદીનં વિસંવાદનાદિકિચ્ચતાય લૂખાનં અપરિગ્ગાહકાનં પટિપક્ખભાવતો પરિગ્ગાહકસભાવા સમ્માવાચા સિનિદ્ધભાવેન સમ્પયુત્તધમ્મે સમ્માવાચાપચ્ચયં સુભાસિતસોતારઞ્ચ પુગ્ગલં પરિગ્ગણ્હાતીતિ સમ્માપરિગ્ગહણલક્ખણા. યથા કાયિકકિરિયા કિઞ્ચિ કત્તબ્બં સમુટ્ઠાપેતિ, સયઞ્ચ સમુટ્ઠહનં ઘટનં હોતિ, તથા સમ્માકમ્મન્ત સઙ્ખાતા વિરતિપીતિ સમુટ્ઠાપનલક્ખણા દટ્ઠબ્બા, સમ્પયુત્તધમ્માનં વા ઉક્ખિપનં સમુટ્ઠાપનં કાયિકકિરિયાય ભારુક્ખિપનં વિય. જીવમાનસ્સ સત્તસ્સ, સમ્પયુત્તધમ્માનં વા, જીવિતપ્પવત્તિયા આજીવસ્સેવ વા સુદ્ધિ વોદાનં. યથા ઉપ્પન્નુપ્પન્નાનં વજ્જાનં ધમ્મેન પહાનાનુપ્પાદઅત્થલાભાદિપરિવુડ્ઢિ હોતિ, એવં સમ્પયુત્તાનં પગ્ગહણસભાવોતિ સમ્માપગ્ગહલક્ખણો સમ્માવાયામો. કાયવેદનાચિત્તધમ્મેસુ સુભસુખનિચ્ચઅત્તગાહાનઞ્ચ વિધમનવસેન સમ્માપતિટ્ઠાનસભાવાતિ સમ્માઉપટ્ઠાનલક્ખણા સમ્માસતિ. સમ્પયુત્તધમ્માનં સમ્મા સમાદહનં એકગ્ગતાકરણં સભાવો એતસ્સાતિ સમ્માસમાધાનલક્ખણો સમ્માસમાધિ. તીણિ કિચ્ચાનિ હોન્તિ પટિપક્ખધમ્મેસુ, આરમ્મણધમ્મેસુ, સમ્પયુત્તધમ્મેસુ ચ એકસ્મિંયેવ ખણે પવત્તિવિસેસભૂતાનિ. ઇદાનિ તાનિ સરૂપતો દસ્સેતું ‘‘સેય્યથિદ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. સદ્ધિન્તિ ઇમિના ‘‘અઞ્ઞેહી’’તિ વુત્તકિલેસા મિચ્છાદિટ્ઠિયા સહ એકટ્ઠા વા અનેકટ્ઠા વાતિ દસ્સેતિ. પજહતિ પહાય નં પટિવિજ્ઝતિ. નિરોધન્તિ નિબ્બાનં આરમ્મણં કરોતિ સચ્છિકિરિયાપટિવેધેન પટિવિજ્ઝતિ.

ન કેવલં મગ્ગધમ્મા વુત્તનયેનેવ, અથ ખો અપરેનપિ નયેન વેદિતબ્બાતિ દસ્સેન્તો ‘‘અપિચા’’તિઆદિમાહ. નાનાખણા પુનપ્પુનં ઉપ્પજ્જનતો. નાનારમ્મણા અનિચ્ચાનુપસ્સનાદિભાવતો. એકક્ખણા સકિદેવ ઉપ્પજ્જનતો. એકારમ્મણા નિબ્બાનવિસયત્તા. ચત્તારિ નામાનિ લભતિ પરિઞ્ઞાભિસમયાદિવસેન પવત્તિયા. તીણિ નામાનિ લભતિ કામસઙ્કપ્પાદીનં પહાનવસેન પવત્તિયા. પટિપક્ખપહાનવસેન હિસ્સ નામત્તયલાભો. એસ નયો સેસેસુપિ. વિરતિયોપિ હોન્તિ ચેતનાયોપિ પુબ્બભાગેપિ વિક્ખમ્ભનવસેન પવત્તનતો. મગ્ગક્ખણે પન વિરતિયોવ પટિપક્ખસમુચ્છિન્દનસ્સ મગ્ગકિચ્ચત્તા. ન હિ ચેતના મગ્ગસભાવા. સમ્મપ્પધાનસતિપટ્ઠાનવસેનાતિ ચતુબ્બિધસમ્મપ્પધાનચતુબ્બિધસતિપટ્ઠાનવસેન ચત્તારિ નામાનિ લભતિ અનુપ્પન્નાકુસલાનુપ્પાદનાદીનં કુસલાનઞ્ચ વડ્ઢનતો. પુબ્બભાગેપિ મગ્ગક્ખણેપીતિ યથા પુબ્બભાગે પઠમજ્ઝાનાદિવસેન નાના. એવં મગ્ગક્ખણેપિ. ન હિ એકોપિ ચ મગ્ગસમાધિ પઠમજ્ઝાનસમાધિઆદિનામાનિ લભતિ સમ્માદિટ્ઠિઆદીનં વિય કિચ્ચવસેન ભેદાભાવતો. તેનાહ ‘‘મગ્ગક્ખણેપિ સમ્માસમાધિયેવા’’તિ.

ઞત્વા ઞાતબ્બાતિ સમ્બન્ધો. વુદ્ધિ નામ વેપુલ્લં ભિય્યોભાવો પુનપ્પુનં ઉપ્પાદો એવાતિ આહ ‘‘પુનપ્પુનં જનેતી’’તિ. અભિનિબ્બત્તેતીતિ અભિવડ્ઢં પાપેન્તો નિબ્બત્તેતિ. વિવિત્તતાતિ વિવિત્તભાવો. સો હિ વિવેચનીયતો વિવિચ્ચતિ, યં વિવિચ્ચિત્વા ઠિતં, તદુભયમ્પિ ઇધ વિવિત્તભાવસામઞ્ઞેન ‘‘વિવિત્તતા’’તિ વુત્તં. તેસુ પુરિમો વિવેચનીયતો વિવિચ્ચમાનતાય વિવિચ્ચનકિરિયાય સમઙ્ગી ધમ્મસમૂહો તાય એવ વિવિચ્ચનકિરિયાય વસેન વિવેકોતિ ગહિતો. ઇતરો સબ્બસો તતો વિવિત્તસભાવતાય. તત્થ યસ્મિં ધમ્મપુઞ્જે સમ્માદિટ્ઠિ પવત્તતિ, તં યથાવુત્તાય વિવિચ્ચમાનતાય વિવેકસઙ્ખાતં નિસ્સાયેવ પવત્તતિ, ઇતરં પન તંનિન્નતાતંઆરમ્મણતાહીતિ વુત્તં ‘‘વિવેકં નિસ્સિતં, વિવેકે વા નિસ્સિત’’ન્તિ.

યથા વા વિવેકવસેન પવત્તં ઝાનં ‘‘વિવેકજ’’ન્તિ વુત્તં, એવં વિવેકવસેન પવત્તા સમ્માદિટ્ઠિ ‘‘વિવેકનિસ્સિતા’’તિ દટ્ઠબ્બા. નિસ્સયો ચ વિપસ્સનામગ્ગાનં વસેન મગ્ગફલાનં વેદિતબ્બો. અસતિપિ તાસં પુબ્બાપરભાવે ‘‘પટિચ્ચસમુપ્પાદો’’તિ એત્થ પચ્ચયાનં સમુપ્પાદનં વિય અભિન્નધમ્માધારા નિસ્સયભાવના સમ્ભવન્તિ. તસ્સ તદઙ્ગ-સમુચ્છેદનિસ્સરણવિવેકનિસ્સિતતં વત્વા પટિપ્પસ્સદ્ધિવિવેકનિસ્સિતતાય અવચનં અરિયમગ્ગભાવનાય વુચ્ચમાનત્તા. ભાવિતમગ્ગસ્સ હિ યે સચ્છિકાતબ્બા ધમ્મા. તેસં કિચ્ચં પટિપ્પસ્સદ્ધિવિવેકો. અજ્ઝાસયતોતિ ‘‘નિબ્બાનં સચ્છિકરિસ્સામી’’તિ મહન્તઅજ્ઝાસયતો. યદિપિ હિ વિપસ્સનાક્ખણે સઙ્ખારારમ્મણં ચિત્તં, સઙ્ખારેસુ પન આદીનવં સુટ્ઠુ, દિસ્વા તપ્પટિપક્ખે નિબ્બાને નિન્નતાય અજ્ઝાસયતો નિસ્સરણવિવેકનિસ્સિતો હોતિ, ઉણ્હાભિભૂતસ્સ પુગ્ગલસ્સ સીતનિન્નચિત્તતા વિય. કેચિ પન ‘‘યથા સભાવતો, યથા અજ્ઝાસયતો નિસ્સરણવિવેકનિસ્સિતતા, એવં પટિપ્પસ્સદ્ધિવિવેકનિસ્સિતતાપિ સિયા’’તિ વદન્તિ. યદગ્ગેન હિ નિબ્બાનનિન્નતા સિયા, તદગ્ગેન ફલનિન્નતાપિ સિયા ‘‘કુદાસ્સુ નામાહં તદાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’’ન્તિ અજ્ઝાસયસમ્પત્તિયા ભાવતો. યસ્મા પહાનવિનયો વિય રાગનિરોધોપિ ઇધાધિપ્પેતવિવેકેન અત્થતો નિબ્બિસિટ્ઠો, તસ્મા વુત્તં એસ નયો વિરાગનિસ્સિતાદીસૂતિ. તેનાહ ‘‘વિવેકત્થા એવ હિ વિરાગાદયો’’તિ.

વોસ્સગ્ગસદ્દો પરિચ્ચાગત્થો પક્ખન્દનત્થો ચાતિ વોસ્સગ્ગસ્સ દુવિધતા વુત્તા. વોસ્સજ્જનઞ્હિ પહાનં, વિસ્સટ્ઠભાવેન નિરાસઙ્કપવત્તિ ચ, તસ્મા વિપસ્સનાક્ખણે તદઙ્ગવસેન, મગ્ગક્ખણે સમુચ્છેદવસેન પટિપક્ખસ્સ પહાનં વોસ્સગ્ગો, તથા વિપસ્સનાક્ખણે તંનિન્નભાવેન, મગ્ગક્ખણે આરમ્મણકરણેન વિસ્સટ્ઠસભાવતા વોસ્સગ્ગોતિ વેદિતબ્બં. તેનેવાહ ‘‘તત્થ પરિચ્ચાગવોસ્સગ્ગો’’તિઆદિ. અયં સમ્માદિટ્ઠીતિ અયં મિસ્સકવસેન વુત્તા સમ્માદિટ્ઠિ. યથાવુત્તેન પકારેનાતિ તદઙ્ગપ્પહાનસમુચ્છેદપ્પહાનપકારેન તંનિન્નતદારમ્મણકરણપ્પકારેન ચ.

પુબ્બે વોસ્સગ્ગવચનસ્સેવ અત્થસ્સ વુત્તત્તા આહ ‘‘સકલેન વચનેના’’તિ. પરિણમન્તં વિપસ્સનાક્ખણે, પરિણતં મગ્ગક્ખણે. પરિણામો નામ ઇધ પરિપાકોતિ આહ ‘‘પરિપચ્ચન્તં પરિપક્કઞ્ચા’’તિ. પરિપાકો ચ આસેવનલાભેન લદ્ધસામત્થિયસ્સ કિલેસે પરિચ્ચજિતું નિબ્બાનં પક્ખન્દિતું તિક્ખવિસદભાવો. તેનાહ ‘‘અય’’ન્તિઆદિ. એસ નયોતિ ય્વાયં નયો ‘‘વિવેકનિસ્સિત’’ન્તિઆદિના સમ્માદિટ્ઠિયં વુત્તો, સેસેસુ સમ્માસઙ્કપ્પાદીસુપિ એસેવ નયો, એવં તત્થ નેતબ્બન્તિ અત્થો. પટિચ્ચાતિ નિસ્સાય. જાતિસભાવાતિ જાયનસભાવા. સકલોતિ અનવસેસો, સબ્બોતિ અત્થો. ન કોચિ મગ્ગો સાવસેસો હુત્વા સમ્ભવતિ. હેટ્ઠિમે મગ્ગે ઉપ્પન્ને ઉપરિમો ઉપ્પન્નો એવ નામ અનન્તરાયેન ઉપ્પજ્જનતો. વવસ્સગ્ગત્થેતિ વચસાયત્થે. વણ્ણયન્તીતિ ગુણવણ્ણનવસેન વિત્થારેન્તિ.

કલ્યાણમિત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. પઠમઅપુત્તકસુત્તવણ્ણના

૧૩૦. દિવ-સદ્દો દિવા-સદ્દો વિય દિવસપરિયાયો, તસ્મા વિસેસનભાવેન વુચ્ચમાનો દિવસદ્દો અત્થવિસેસં દીપેતીતિ આહ ‘‘દિવસસ્સ દિવા’’તિઆદિ. સં વુચ્ચતિ ધનં, તસ્સ પતીતિ સમ્પતિ, ધનસામિકો, તસ્સ હિતાવહત્તા સાપતેય્યન્તિ આહ ‘‘સાપતેય્યન્તિ ધન’’ન્તિ. તસ્સ ગેહે કતાકતભણ્ડસ્સ અતિબહુભાવતો વિમ્હયપ્પત્તો રાજા ‘‘કો પન વાદો’’તિ આહ. કાળલોહં નામ અયોફલં. કચ્છપાદિરૂપેહિપિ સોવણ્ણાદીનિ ઠપેન્તિ. સકુણ્ડકભત્તન્તિ સકુણ્ડેહિ વા સથુસેહિ વા પક્કભત્તં. બિલઙ્ગં વુચ્ચતિ ધઞ્ઞબિલઙ્ગં, આરનાલન્તિપિ વુચ્ચતિ, તં દુતિયં અસ્સાતિ બિલઙ્ગદુતિયં. તઞ્હિ કઞ્જિતો નિબ્બત્તત્તા કઞ્જિકં નામ. તીહિ પક્ખેહિ વત્થખણ્ડેહિ કતનિવાસનં તિપક્ખવસનં. તેનાહ ‘‘તીણિ…પે… નિવાસન’’ન્તિ.

અસન્તો નીચો પુરિસોતિ અસપ્પુરિસોતિ આહ ‘‘લામકપુરિસો’’તિ. કમ્મસ્સ નિબ્બત્તભાવેન ઓતરણતાય ફલં અગ્ગં નામ, ઉપરિભૂમિગતત્તા ઉદ્ધં અગ્ગં અસ્સાતિ ઉદ્ધગ્ગિકં. દક્ખિણન્તિ દાનમાહ. સગ્ગો નામ કામભવૂપપત્તિભવો, તસ્સ નિબ્બત્તનતો ‘‘સગ્ગસ્સ હિતા’’તિ વુત્તં. તત્રુપપત્તિજનનતોતિ તત્ર ઉપપત્તિયા જનનતો, ઉપ્પાદનતોતિ અત્થો.

સેતં ઉદકં એતિસ્સાતિ સેતોદકા. સો યેન ભાવેન યત્થ પાકટતરો હુત્વા દિસ્સતિ, તં દસ્સેતું ‘‘વીચીનં ભિન્નટ્ઠાને’’તિ આહ. સુખોતરણટ્ઠાનતાય કદ્દમાદિદોસવિરહતો ચ સુન્દરતિત્થા. તં અપેય્યમાનન્તિ તં ઉદકં કેનચિ અપરિભુઞ્જિયમાનં. અત્તના કત્તબ્બકિચ્ચકરોતિ અત્તના કાતબ્બકમ્મસઙ્ખાતકિચ્ચકરો, પરિભોગવસેન ચેવ સઙ્ગહેતબ્બસઙ્ગણ્હનવસેન ચ નિયોજકોતિ અત્થો. કુસલકિચ્ચકરોતિ અત્તના કાતબ્બપુઞ્ઞકરો.

પઠમઅપુત્તકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. દુતિયઅપુત્તકસુત્તવણ્ણના

૧૩૧. પિણ્ડપાતેનાતિ સહયોગે કરણવચનં. પટિપાદનં તેન સહ યોજનન્તિ આહ ‘‘પિણ્ડપાતેન સદ્ધિં સંયોજેસિ, પિણ્ડપાતં અદાસીતિ અત્થો’’તિ. ‘‘પણીતભોજનં ભુઞ્જિત્વા’’તિ વુત્તં, પાળિયં પન ‘‘કણાજકં ભુઞ્જતિ બિલઙ્ગદુતિય’’ન્તિ. તં તં પવત્તિતં યેભુય્યવસેન વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. ઇદાનિ ‘‘ઇમસ્સ સેટ્ઠિસ્સ કસ્સચિ સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા દેથા’’તિ વચનં ન સુતપુબ્બં, યસ્મા પચ્ચેકબુદ્ધા નામ અત્તનો ગુણાનુભાવેહિ લોકે પાકટા સઞ્જાતા એવ હોન્તિ, તસ્મા સેટ્ઠિભરિયાય ‘‘ન યસ્સ વા તસ્સ વા’’તિઆદિ ચિન્તિતં. તથા હિ તેસં દેન્તાપિ સક્કચ્ચં યેભુય્યેન પણીતમેવ દેન્તિ. નાસાપુટં પહરિ અત્તનો આનુભાવેન. સો લુદ્ધતાય ‘‘બહુ વત ધઞ્ઞં મમસ્સા’’તિ ચિત્તં સંયમેતું સન્ધારેતું અસક્કોન્તો.

વિપ્પટિસારુપ્પન્નાકારં દસ્સેતું ‘‘વરમેત’’ન્તિઆદિ વુત્તં. ‘‘ઇમસ્સ સમણસ્સ પિણ્ડપાતં દેહી’’તિ વદતો ન એકાય એવ જવનવીથિયા વસેન અત્થસિદ્ધિ. અથ ખો તત્થ આદિતો પવત્તજવનવારોપિ અત્થિ મજ્ઝે પવત્તજવનવારોપિ, તં સન્ધાયાહ ‘‘પુબ્બપચ્છિમચેતનાવસેના’’તિ. એકા ચેતના દ્વે પટિસન્ધિયો ન દેતીતિ એત્થ સાકેતપઞ્હવસેન નિચ્છયો વેદિતબ્બો. ચુદ્દસન્નં ચેતનાનં પુબ્બે પુરેતરં કતત્તા પુરાણં.

પરિગય્હતીતિ પરિગ્ગહોતિ આહ ‘‘પરિગ્ગહિતં વત્થુ’’ન્તિ. અન્વાય ઉપનિસ્સાય જીવન્તીતિ અનુજીવિનો. સબ્બમેતન્તિ ધનધઞ્ઞાદિસબ્બં એતં યથાવુત્તપરિગ્ગહવત્થું. નિક્ખિપ્પગામિનન્તિ નિક્ખિપિતબ્બતાગામિનં. નિક્ખિપિતબ્બસભાવં હોતીતિ આહ ‘‘નિક્ખિપ્પસભાવ’’ન્તિ. પહાય ગમનીયન્તિ અયમેત્થ અત્થોતિ આહ ‘‘પરિચ્ચજિતબ્બસભાવમેવા’’તિ.

દુતિયઅપુત્તકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દુતિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.