૮. સકલિકસુત્તવણ્ણના

૩૮. તન્તિ ઉય્યાનં સઙ્ખં ગતન્તિ સમ્બન્ધો. ધનુના સરેન ગહન્તિ પોથયન્તિ બાધેન્તીતિ ધનુગ્ગહા. તં સમ્પટિચ્છીતિ તસ્સા સિલાય હેટ્ઠાભાગેન ઉગ્ગન્ત્વા સમ્પટિચ્છિ. સત્થુ પુઞ્ઞાનુભાવેન ઉપહતત્તા સયમ્પિ પરિપતન્તી વાતં ઉપત્થમ્ભેતિ. અભિહનિ સત્થારા અનાવજ્જિતત્તા. તઞ્ચ ખો કમ્મફલવસેનાતિ દટ્ઠબ્બં. તતો એવ તતો પટ્ઠાય ભગવતો અફાસુ જાતન્તિ એતેનપિ ઉપાદિણ્ણકસરીરે નામ અનિટ્ઠાપિ સમ્ફસ્સકા પતન્તિ એવ તથારૂપેન કમ્મુના કતોકાસેતિ દસ્સેતિ. અયં વિહારોતિ ગિજ્ઝકૂટવિહારો. ઉજ્જઙ્ગલો ન કત્તબ્બપરો. વિસમોતિ ભૂમિભાગવસેન વિસમો. સિવિકાકારેન સજ્જિતો મઞ્ચો એવ મઞ્ચસિવિકા.

ભુસાતિ દળ્હા. દુક્ખાતિ દુક્ખમા દુત્તિતિક્ખા. ખરાતિ કક્કસા. કટુકાતિ અનિટ્ઠા. અસાતાતિ ન સાતા અપ્પિયા. ન અપ્પેતીતિ ન ઉપેતિ. ન અપ્પાયન્તીતિ ન ખમન્તિ. વેદનાધિવાસનખન્તિયા સતિસમ્પજઞ્ઞયુત્તત્તા સબ્બસત્તટ્ઠિતાહારસમુદયવત્થુજાતસ્સ આદીનવનિસ્સરણાનં પગેવ સુપ્પટિવિદિતત્તા યથા સમુદાચારો ચિત્તં નાભિભવતિ, એવં સમ્મદેવ ઉપટ્ઠાપિતસતિસમ્પજઞ્ઞત્તા વુત્તં ‘‘વેદનાધિવાસન…પે… હુત્વા’’તિ. અપીળિયમાનોતિ અબાધિયમાનો. કામં અનિટ્ઠાય વેદનાય ફુટ્ઠો તાય અપીળિયમાનો નામ નત્થિ, પરિઞ્ઞાતવત્થુકત્તા પન તસ્સા વસે અવત્તમાનો ‘‘અવિહઞ્ઞમાનો’’તિ વુત્તો. તેનાહ ‘‘સમ્પરિવત્તસાયિતાય વેદનાનં વસં અગચ્છન્તો’’તિ.

સીહસેય્યન્તિ એત્થ સયનં સેય્યા, સીહસ્સ વિય સેય્યા સીહસેય્યા, તં સીહસેય્યં. અથ વા સીહસેય્યન્તિ સેટ્ઠસેય્યં ઉત્તમસેય્યં. સ્વાયમત્થો અટ્ઠકથાયમેવ આગમિસ્સતિ. ‘‘વામેન પસ્સેન સેન્તી’’તિ એવં વુત્તા કામભોગિસેય્યા. દક્ખિણપસ્સેન સયાનો નામ નત્થિ દક્ખિણહત્થસ્સ સરીરગ્ગહણાદિયોગક્ખમતો. પુરિસવસેન ચેતં વુત્તં. એકેન પસ્સેન સયિતું ન સક્કોન્તિ દુક્ખુપ્પત્તિતો. અયં સીહસેય્યાતિ અયં યથાવુત્તા સીહસેય્યા. તેજુસ્સદત્તાતિ ઇમિના સીહસ્સ અભીતભાવં દસ્સેતિ. ભીરુકજાતિકા હિ સેસમિગા અત્તનો આસયં પવિસિત્વા ઉત્રાસબહુલા સન્તાસપુબ્બકં યથા તથા સયન્તિ, સીહો પન અભિરુકભાવતો સતોકારી ભિક્ખુ વિય સતિં ઉપટ્ઠપેત્વાવ સયતિ. તેનાહ ‘‘દ્વે પુરિમપાદે’’તિઆદિ. પુરિમપાદેતિ દક્ખિણપુરિમપાદે વામસ્સ પુરિમપાદસ્સ ઠપનવસેન દ્વે પુરિમપાદે એકસ્મિં ઠાને ઠપેત્વા. પચ્છિમપાદેતિ દ્વે પચ્છિમપાદે. વુત્તનયેનેવ ઇધાપિ એકસ્મિં ઠાને ઠપનં વેદિતબ્બં. ઠિતોકાસસલ્લક્ખણં અભીરુકભાવેનેવ. સીસં પન ઉક્ખિપિત્વાતિઆદિના વુત્તસીહકિરિયા અનુત્રાસપબુજ્ઝનં વિય અભીરુકભાવસિદ્ધા ધમ્મતાવસેનેવાતિ વેદિતબ્બા. સીહવિજમ્ભિતવિજમ્ભનં અતિવેલં એકાકારેન ઠપિતાનં સરીરાવયવાનં ગમનાદિકિરિયાસુ યોગ્ગભાવાપાદનત્થં. તિક્ખત્તું સીહનાદનદનં અપ્પેસક્ખમિગજાતપરિહરણત્થં.

સેતિ અબ્યાવટભાવેન પવત્તતિ એત્થાતિ સેય્યા, ચતુત્થજ્ઝાનમેવ સેય્યા ચતુત્થજ્ઝાનસેય્યા. કિં પનેત્થ તં ચતુત્થજ્ઝાનન્તિ? આનાપાનચતુત્થજ્ઝાનં. તતો હિ વુટ્ઠહિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અનુક્કમેન અગ્ગમગ્ગં અધિગન્ત્વા તથાગતો જાતોતિ. ‘‘તયિદં પદટ્ઠાનં નામ, ન સેય્યા, તથાપિ યસ્મા ‘ચતુત્થજ્ઝાના વુટ્ઠહિત્વા સમનન્તરં ભગવા પરિનિબ્બાયી’તિ મહાપરિનિબ્બાને (દી. નિ. ૨.૨૧૯) આગતં. તસ્મા લોકિયચતુત્થજ્ઝાનસમાપત્તિ એવ તથાગતસેય્યા’’તિ કેચિ. એવં સતિ પરિનિબ્બાનકાલિકાવ તથાગતસેય્યાતિ આપજ્જતિ; ન ચ તથાગતો લોકિયચતુત્થજ્ઝાનસમાપજ્જનબહુલો વિહાસિ. અગ્ગફલવસેન પવત્તં પનેત્થ ચતુત્થજ્ઝાનં વેદિતબ્બં. તત્થ યથા સત્તાનં નિદ્દુપગમલક્ખણા સેય્યા ભવઙ્ગચિત્તવસેન હોતિ, સા ચ નેસં પઠમં જાતિસમન્વયા યેભુય્યવુત્તિકા, એવં ભગવતો અરિયજાતિસમન્વયં યેભુય્યવુત્તિકં અગ્ગફલભૂતં ચતુત્થજ્ઝાનં તથાગતસેય્યાતિ વેદિતબ્બા. સીહસેય્યા નામ સેટ્ઠસેય્યાતિ આહ ‘‘ઉત્તમસેય્યા’’તિ.

‘‘કાલપરિચ્છેદં કત્વા યથાપરિચ્છેદં ઉટ્ઠહિસ્સામી’’તિ એવં તદા મનસિકારસ્સ અકતત્તા પાળિયં ‘‘ઉટ્ઠાનસઞ્ઞં મનસિકરિત્વા’’તિ ન વુત્તન્તિ આહ ‘‘ઉટ્ઠાનસઞ્ઞન્તિ પનેત્થ ન વુત્ત’’ન્તિ. તત્થ કારણમાહ ‘‘ગિલાનસેય્યા હેસા’’તિ. સા હિ ચિરકાલપ્પવત્તિકા હોતિ.

વિસું વિસું રાસિવસેન અનાગન્ત્વા એકજ્ઝં પુઞ્જવસેન આગતત્તા વુત્તં ‘‘સબ્બાપિ તા’’તિ. તેનાહ ‘‘સત્તસતા’’તિ. વિકારમત્તમ્પીતિ વેદનાય અસહનવસેન પવત્તનાકારમત્તમ્પિ. સુસમ્મટ્ઠકઞ્ચનં વિયાતિ સમ્મટ્ઠસુસજ્જિતસુવણ્ણં વિય.

ધમ્માલપનન્તિ અસઙ્ખારિકસમુપ્પન્નસભાવાલપનં. સમુલ્લપિતઞ્હિ આકારસમાનવચનમેતં. નાગો વિય વાતિ પવત્તતીતિ નાગવો. તસ્સ ભાવો નાગવતા. વિભત્તિલોપેન હેસ નિદ્દેસો, મહાનાગહત્થિસદિસતાયાતિ અત્થો. બ્યત્તુપરિચરણટ્ઠેનાતિ બ્યત્તં ઉપરૂપરિ અત્તનો કિરિયાચરણેન. આજાનીયોતિ સમ્માપતિતં દુક્ખં સહન્તો અત્તના કાતબ્બકિરિયં ધીરો હુત્વા નિત્થારકો. કારણાકારણજાનનેનાતિ નિય્યાનિકાનિય્યાનિકકરણઞાતતાય. તેનેવટ્ઠેનાતિ અપ્પટિસમટ્ઠેનેવ. ‘‘મુત્તો મોચેય્ય’’ન્તિઆદિ ધુરવાહટ્ઠેન. નિબ્બિસેવનટ્ઠેનાતિ રાગાદિવિસવિગતભાવેન.

અનિયમિતાણત્તીતિ અનુદ્દેસિકં આણાપનં. સામઞ્ઞકતોપિ સમાધિસદ્દો પકરણતો ઇધ વિસેસત્થોતિ આહ ‘‘સમાધિન્તિ અરહત્તફલસમાધિ’’ન્તિ. પટિપ્પસ્સદ્ધિવસેન સબ્બકિલેસેહિ સુટ્ઠુ વિમુત્તન્તિ સુવિમુત્તં. અભિનતં નામ આરમ્મણે અભિમુખભાવેન પવત્તિયા. અપનતં અપગમનવસેન પવત્તિયા, વિમુખતાયાતિ અત્થો. લોકિયજ્ઝાનચિત્તં વિય વિપસ્સના વિય ચ સસઙ્ખારેન સપ્પયોગેન તદઙ્ગપ્પહાનવિક્ખમ્ભનપહાનવસેન ચ વિક્ખમ્ભેત્વા ન અધિગતં ન ઠપિતં, કિઞ્ચરહિ કિલેસાનં સબ્બસો છિન્નતાયાતિ આહ ‘‘છિન્નત્તા વતં ફલસમાધિના સમાહિત’’ન્તિ. અતિક્કમિતબ્બન્તિ આચારાતિક્કમવસેન લઙ્ઘિતબ્બં. સા પન લઙ્ઘના આસાદના ઘટ્ટનાતિ આહ ‘‘ઘટ્ટેતબ્બ’’ન્તિ.

પઞ્ચવેદા નામ – ઇરુવેદો, યજુવેદો, સામવેદો, આથબ્બણવેદો, ઇતિહાસો ચાતિ એવં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં વેદાનં. ‘‘ચર’’ન્તિ વચનવિપલ્લાસેન વુત્તન્તિ આહ ‘‘ચરન્તા’’તિ, તપન્તાતિ અત્થો. હીનત્તરૂપાતિ હીનાધિમુત્તિકતાય નિહીનચિત્તસભાવા. વિમુત્તિકતાય અભાવતો નિબ્બાનઙ્ગમા ન હોન્તિ. અરહત્તાધિગમકમ્મસ્સ અભબ્બતાય પરિહીનત્થા. અજ્ઝોત્થટાતિ અભિભૂતા. તાદિસેહેવ સીલેહીતિ ગોસીલાદીહિ. બદ્ધાતિ સમાદપેત્વા પવત્તનવસેન અનુબદ્ધા. લૂખં તપન્તિ અત્તકિલમથાનુયોગં. તં પન એકદેસેન દસ્સેન્તો ‘‘પઞ્ચાતપતાપન’’ન્તિઆદિમાહ. ‘‘એવં પટિપન્નસ્સ મોક્ખો નત્થિ, એવં પટિપન્નસ્સ વટ્ટતો મુત્તિ અત્થી’’તિ વદન્તી સા અત્તતો સાસનસ્સ નિય્યાનભાવો કથિતો નામ હોતીતિ આહ ‘‘સાસનસ્સ નિય્યાનિકભાવં કથેન્તી’’તિ. આદિન્તિ ગાથાદ્વયં.

સકલિકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.