૯. માનકામસુત્તવણ્ણના

૯. સેય્યાદિભેદં માનં અપ્પહાય તં પગ્ગય્હ વિચરન્તો કામેન્તો નામ હોતીતિ આહ ‘‘માનં કામેન્તસ્સ ઇચ્છન્તસ્સા’’તિ. દમતિ ચિત્તં એતેનાતિ દમો, સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગાદિકો સમાધિપક્ખિકો દમો. મનચ્છટ્ઠાનિ ઇન્દ્રિયાનિ દમેતીતિ દમો, ઇન્દ્રિયસંવરો. કિલેસે દમેતિ પજહતીતિ દમો, પઞ્ઞા. ઉપવસનવસેન કાયકમ્માદિં દમેતીતિ દમો, ઉપોસથકમ્મં. કોધૂપનાહમક્ખમાનાદિકે દમેતિ વિનેતીતિ દમો, અધિવાસનખન્તિ. તેનેવાતિ ‘‘દમો’’તિ સમાધિપક્ખિકધમ્માનં એવ અધિપ્પેતત્તા. ‘‘ન મોનં અત્થી’’તિ ચ પાઠો. અસમાહિતસ્સાતિ સમાધિપટિક્ખેપો જોતિતો.

મચ્ચુધેય્યસ્સ પારતરણસ્સ વુચ્ચમાનત્તા ‘‘મોનન્તિ ચતુમગ્ગઞાણ’’ન્તિ વુત્તં. ન હિ તતો અઞ્ઞેન તં સમ્ભવતિ. જાનાતિ અસમ્મોહપટિવેધવસેન પટિવિજ્ઝતીતિ અત્થો. મચ્ચુ ધીયતિ એત્થાતિ મચ્ચુધેય્યં, ખન્ધપઞ્ચકં મરણધમ્મત્તા. તસ્સેવાતિ મચ્ચુધેય્યસ્સેવ. પારં પરતીરભૂતં નિબ્બાનં. તરેય્યાતિ એત્થ તરણં નામ અરિયમગ્ગબ્યાપારોતિ આહ ‘‘પટિવિજ્ઝેય્ય પાપુણેય્યા’’તિ. તથા હિ વક્ખતિ ‘‘પટિવેધતરણં નામ વુત્ત’’ન્તિ. ‘‘ન તરેય્ય ન પટિવિજ્ઝેય્ય ન પાપુણેય્ય વા’’તિ અયમેત્થ પાઠો યુત્તો. અઞ્ઞથા ‘‘ઇદં વુત્તં હોતી’’તિઆદિવચનં વિરુજ્ઝેય્ય. એકો અરઞ્ઞે વિહરન્તોતિ એકાકી હુત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તોતિ અત્થો.

કામં હેટ્ઠિમમગ્ગેહિપિ એકચ્ચસ્સ માનસ્સ પહાનં લબ્ભતિ. અગ્ગમગ્ગેનેવ પન તસ્સ અનવસેસતો પહાનન્તિ આહ – ‘‘અરહત્તમગ્ગેન નવવિધમાનં પજહિત્વા’’તિ. ઉપચારસમાધિપુબ્બકો અપ્પનાસમાધીતિ વુત્તં ‘‘ઉપચારપ્પનાસમાધીહી’’તિ, ન ઉપચારસમાધિમત્તેન સમાધિમત્તં સન્ધાય પચ્ચેકં વાક્યપરિસમાપનસ્સ અયુજ્જનતો. ન હિ અપ્પનં અપ્પત્તં લોકુત્તરજ્ઝાનં અત્થિ. ‘‘સુચેતસો’’તિ ચિત્તસ્સ ઞાણસહિતતાય લક્ખણવચનન્તિ આહ ‘‘ઞાણસમ્પયુત્તતાયા’’તિઆદિ. તથા હિ વક્ખતિ ‘‘સુચેતસોતિ એત્થ ચિત્તેન પઞ્ઞા દસ્સિતા’’તિ. ‘‘સબ્બધિ વિપ્પમુત્તો’’તિ સબ્બેસુ ભવાદીસુ વિસંસટ્ઠચિત્તો સબ્બસો ખન્ધાદીહિ વિસંયુત્તો હોતીતિ વુત્તં ‘‘સબ્બેસુ ખન્ધાયતનાદીસુ વિપ્પમુત્તો હુત્વા’’તિ. પરિઞ્ઞાપટિવેધો સચ્છિકિરિયપટિવેધેન વિના નત્થીતિ આહ ‘‘તેભૂમક…પે… વુત્ત’’ન્તિ.

માનં નિસ્સાય દુચ્ચરિતચરણતો માનો નામાયં સીલભેદનો. તસ્માતિ માનસ્સ સીલપટિપક્ખભાવતો. ઇમિના પટિપક્ખપ્પહાનકિત્તનેન. અધિચિત્તસિક્ખા કથિતા સરૂપતો એવાતિ અધિપ્પાયો. એત્થ ચિત્તેનાતિ સુ-સદ્દેન વિસેસિતચિત્તેન. તસ્માતિ પઞ્ઞાય દસ્સિતત્તા. ઇમિનાતિ ‘‘સુચેતસો’’તિ ઇમિના પદેન. અધિસીલસિક્ખા અધિચિત્તસિક્ખા અધિપઞ્ઞાસિક્ખાતિ સીલાદીનિપિ વિસેસેત્વા વુત્તાનિ. સમ્ભવે બ્યભિચારે ચ વિસેસનવિસેસિતબ્બતાતિ તં દસ્સેન્તો ‘‘અધિસીલઞ્ચ નામ સીલે સતિ હોતી’’તિઆદિં વત્વા તદુભયં વિભાગેન દસ્સેતું ‘‘તસ્મા’’તિઆદિ વુત્તં. પઠમનયો સઙ્કરવસેન પવત્તોતિ અસઙ્કરવસેન દસ્સેતું ‘‘અપિચા’’તિઆદિના દુતિયનયો વુત્તો. ‘‘સમાપન્ના’’તિ એત્થાપિ ‘‘નિબ્બાનં પત્થયન્તેના’’તિ આનેત્વા સમ્બન્ધો. વિપસ્સનાય પાદકભાવં અનુપગતાપિ તદત્થં નિબ્બત્તનાદિવસેન સમાપન્નાતિ અયમત્થો પુરિમનયતો વિસેસો. અધિપઞ્ઞાય પનેત્થ પુરિમનયતો વિસેસો નત્થીતિ સા અનુદ્ધટા. સમોધાનેત્વાતિ પરિયાયતો સરૂપતો ચ સઙ્ગહેત્વા. સકલસાસનન્તિ તિસ્સન્નં કથિતત્તા એવ સિક્ખત્તયસઙ્ગહં સકલસાસનં કથિતં હોતીતિ.

માનકામસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.