એકુત્તરિકનયો

એકુત્તરિકનયો એકકવારવણ્ણના

૩૨૧. એવં ખન્ધકપુચ્છાય વણ્ણનં કત્વા ઇદાનિ એકુત્તરિકનયસ્સ તં કરોન્તો આહ ‘‘આપત્તિ…પે… નયે’’તિ. તત્થ એકુત્તરિકનયે એવં વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ યોજના. ‘‘છ આપત્તિસમુટ્ઠાનાની’’તિ ઇમિના સમુટ્ઠાનાનિ આપત્તિં કરોન્તીતિ અત્થેન આપત્તિકરા નામાતિ દસ્સેતિ. એતેસન્તિ છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં. હીતિ યસ્મા, આપજ્જતીતિ સમ્બન્ધો. સિક્ખાપદે ચાતિ માતિકાસિક્ખાપદે ચ. લહુકા આપત્તીતિ એત્થ અપ્પસાવજ્જત્તા ન લહુકા નામ હોતિ, લહુકેન પન વિનયકમ્મેનાતિ આહ ‘‘લહુકેન વિનયકમ્મેન વિસુજ્ઝનતો’’તિ. પઞ્ચવિધાતિ થુલ્લચ્ચયાદિવસેન પઞ્ચપકારા. કેનચીતિ લહુકેન વા ગરુકેન વા કેનચિ આકારેન. સંવિજ્જતિ ગિહિભાવતો અવસેસો સમણભાવો એતિસ્સાતિ સાવસેસા, પટિપક્ખવસેન અનવસેસા. દ્વે આપત્તિક્ખન્ધાતિ પારાજિકસઙ્ઘાદિસેસવસેન દ્વે આપત્તિક્ખન્ધા.

‘‘કરોન્તી’’તિ ઇમિના અન્તરાયિકાતિ એત્થ ણિકપચ્ચયસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. અન્તરાયિકા આપત્તિયો સબ્બથા અન્તરાયિકા હોન્તીતિ આહ ‘‘અન્તરાયિકં આપન્નસ્સાપી’’તિઆદિ. દેસેત્વા સુદ્ધિપત્તસ્સાતિ સમ્બન્ધો. લોકવજ્જાતિ લોકેહિ વજ્જેતબ્બા. પણ્ણત્તિવજ્જાતિ ભગવતો પણ્ણત્તિયા વજ્જેતબ્બા. યન્તિ યં આપત્તિં આપજ્જતીતિ સમ્બન્ધો. કરોન્તોતિ કિરિયમાનતો. એત્થ હિ માનસદ્દસ્સ અન્તાદેસો. ઇમિના કરણં કિરિયન્તિ ભાવત્થં દસ્સેતિ. આપજ્જતીતિ પુગ્ગલો આપજ્જતિ. સા આપત્તિ કિરિયતો સમુટ્ઠિતા નામાતિ યોજના. કા આપત્તિ વિયાતિ આહ ‘‘પારાજિકાપત્તિ વિયા’’તિ. એસેવ નયો અનન્તરવાક્યેસુપિ.

પુબ્બાપત્તીતિ એત્થ પુબ્બસદ્દો પઠમત્થોતિ આહ ‘‘પઠમં આપન્નાપત્તી’’તિ. ‘‘આપન્ના’’તિ પદેન મજ્ઝેલોપં દસ્સેતિ. પચ્છા આપન્નાપત્તીતિ વત્તભેદદુક્કટાપત્તિ. મૂલવિસુદ્ધિયાતિ મૂલે કાયચિ આપત્તિયા અમિસ્સત્તા વિસુદ્ધિયા આપત્તિયા. કુરુન્દિયં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. ઇદમ્પીતિ કુરુન્દિયં વુત્તવચનમ્પિ. પિસદ્દેન પુરિમં મહાઅટ્ઠકથાવચનં અપેક્ખતિ. એકેન પરિયાયેનાતિ એકેન કારણેન.

યાતિ આપત્તિ, દેસિતા હોતીતિ સમ્બન્ધો. અયં દેસિતા ગણનૂપિકા નામાતિ યોજના. યા દેસિતા હોતિ, અયં અગણનૂપિકા નામાતિ યોજના. સઉસ્સાહેનેવાતિ પુનપિ આપજ્જિસ્સામીતિ સહ ઉસ્સાહેનેવ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ‘‘ગણનં ન ઉપેતી’’તિ ઇમિના ગણનં ન ઉપગચ્છતીતિ અગણનૂપિકાતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. અટ્ઠમે વત્થુસ્મિં પૂરણેતિ સમ્બન્ધો. ઇદં પાળિયં અટ્ઠવત્થુકપૂરણવસેન ભિક્ખુનીનં આગતત્તા ભિક્ખુનિયો સન્ધાય વુત્તં. ભિક્ખૂનમ્પિ દુતિયપારાજિકટ્ઠાને લબ્ભતિયેવ.

થુલ્લવજ્જાતિ એત્થ થુલ્લં વજ્જં એતિસ્સાતિ થુલ્લવજ્જાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘થુલ્લદોસે પઞ્ઞત્તા’’તિ. યા ચ ધમ્મિકસ્સ પટિસ્સવસ્સ અસચ્ચાપને આપત્તિ અત્થિ, સા ચ ગિહિપટિસંયુત્તાતિ યોજના. પઞ્ચાનન્તરિયકમ્માપત્તીતિ પઞ્ચહિ આનન્તરિયકમ્મેહિ આપન્ના પારાજિકાપત્તિ. સુદિન્નત્થેરાદીતિ આદિસદ્દેન ધનિયત્થેરાદયો સઙ્ગણ્હાતિ. આદિકમ્મિકોતિ આદિકમ્મં કરોન્તો, તસ્મિં નિયુત્તો વા. મક્કટિસમણાદીતિ આદિસદ્દેન વજ્જિપુત્તકાદયો સઙ્ગણ્હાતિ. યો કદાચિ કરહચિ આપત્તિં આપજ્જતિ, સો અધિચ્ચાપત્તિકો નામાતિ યોજના. પરતોપિ એસેવ નયો.

‘‘ચોદેતી’’તિ ઇમિના ચોદેતીતિ ચોદકોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘ચોદિતો’’તિ ઇમિના ચોદિતબ્બોતિ ચુદિતો, સોયેવ ચુદિતકોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. પઞ્ચદસસૂતિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનક્ખન્ધકે વુત્તેસુ પઞ્ચદસધમ્મેસુ. તેનાતિ અધમ્મચોદકેન, ચોદિતોતિ સમ્બન્ધો. પાતિમોક્ખટ્ઠપનક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૪૦૧) વુત્તે સચ્ચે ચ અકુપ્પે ચ અતિટ્ઠન્તોપિ અધમ્મચુદિતકોયેવ નામ, સો પન ધમ્મચોદકેન ચોદિતેયેવ કુપ્પન્તો અધમ્મચુદિતકો નામ, અધમ્મચોદકેન ચોદિતે પન કુપ્પન્તોપિ અધમ્મચુદિતકો નામ ન હોતિ, તસ્મા ઇધ ન વુત્તો. ‘‘સમન્નાગતો’’તિ ઇમિના નિયતા એતસ્સ સન્તીતિ નિયતોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ.

આપજ્જિતું ભબ્બાતિ ભબ્બાપત્તિકા. કેનચિ કમ્મેન અકતોપિ અનુક્ખિત્તકોયેવ નામ, સો પન ઉક્ખિત્તકોતિ સઙ્કાભાવતો ઇધ ન વુત્તો. અયન્તિ તજ્જનીયાદિકમ્મકતો ભિક્ખુ. હીતિ યસ્મા, ન કોપેતીતિ સમ્બન્ધો. લિઙ્ગદણ્ડકમ્મસંવાસનાસનાહીતિ લિઙ્ગનાસનેન ચ દણ્ડકમ્મનાસનેન ચ સંવાસનાસનેન ચ. યેનાતિ ભિક્ખુના. સોતિ નાનાસંવાસકો. દ્વિન્નં નાનાસંવાસકાનં વિસેસો હેટ્ઠા (પાચિ. અટ્ઠ. ૪૨૮) વુત્તોયેવ. ઠપનં જાનિતબ્બન્તિ એત્થ કિં ઠપનં નામાતિ આહ ‘‘પાતિમોક્ખટ્ઠપન’’ન્તિ.

ઇતિ એકકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો દુકવારવણ્ણના

૩૨૨. દુકેસુ અચિત્તકા આપત્તીતિ સમ્બન્ધો. ભૂતારોચનાપત્તીતિ પાચિત્તિયાપત્તિ. અભૂતારોચનાપત્તીતિ પારાજિકથુલ્લચ્ચયાપત્તિ. પદસોધમ્માદિકાતિઆદિસદ્દેન ઉત્તરિછપઞ્ચવાચા સઙ્ગહિતા. મઞ્ચપીઠાદીનન્તિઆદિસદ્દેન ભિસિઆદયો સઙ્ગણ્હાતિ. અનાપુચ્છાગમનાદીસૂતિ આદિસદ્દેન અનુદ્ધરિત્વા ગમનં સઙ્ગણ્હાતિ. સપુગ્ગલોતિ સો અત્તસઙ્ખાતો પુગ્ગલો સપુગ્ગલો. પરપુગ્ગલોતિ પરો પુગ્ગલો પરપુગ્ગલો. ગરુકન્તિ સઙ્ઘાદિસેસં. લહુકન્તિ પાચિત્તિયં. પુન ગરુકન્તિ પારાજિકં. પુન લહુકન્તિ પાચિત્તિયમેવ.

અઙ્ગુલિમત્તમ્પીતિ પિસદ્દેન કેસગ્ગમત્તમ્પીતિ અત્થં સમ્પિણ્ડેતિ. તન્તિ મઞ્ચપીઠં. ગમિયો આપજ્જતિ નામાતિ સમ્બન્ધો.

‘‘આદિયન્તો આપજ્જતિ નામા’’તિઆદિના અત્થાપત્તિ આદિયન્તો આપજ્જતીતિ પાળિયં આદિયન્તો હુત્વા આપજ્જતિ આપત્તિ અત્થીતિ યોજનાનયં દસ્સેતિ. એવઞ્હિ સતિ ‘‘આપજ્જતી’’તિ આખ્યાતપદં ‘‘અત્થી’’તિ કિરિયન્તરં અપેક્ખિત્વા કત્તા હોતીતિ દટ્ઠબ્બં. અથ વા આદિયન્તો પુગ્ગલો યં આપત્તિં આપજ્જતિ, સા આપત્તિ અત્થીતિ યોજના. એસેવ નયો અઞ્ઞેસુપિ. મૂગબ્બતાદીનીતિ આદિસદ્દેન ગોવતકુક્કુરવતાદીનિ સઙ્ગણ્હાતિ. પારિવાસિકાદયો આપજ્જન્તીતિ સમ્બન્ધો. તજ્જનીયાદિકમ્મકતા વા પુગ્ગલાતિ યોજના. અસમાદિયન્તા આપજ્જન્તીતિ અસમાદિયન્તા હુત્વા આપજ્જન્તિ. તેતિ પુગ્ગલે. કરોન્તો આપજ્જતિ નામાતિ કરોન્તો હુત્વા આપજ્જતિ નામાતિ યોજના. એવં દેન્તો આપજ્જતિ નામાતિઆદીસુપિ.

એકરત્તછારત્તસત્તાહદસાહમાસાતિક્કમેસૂતિ ‘‘એકરત્તમ્પિ તિચીવરેન વિપ્પવસેય્યા’’તિ (પારા. ૪૭૫-૪૭૬) ચ ‘‘છારત્તપરમં તેન ભિક્ખુના તેન ચીવરેન વિપ્પવસિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૬૫૩) ચ ‘‘સત્તાહપરમં સન્નિધિકારકં પરિભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૬૨૨-૬૨૩) ચ ‘‘દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૪૬૨-૪૬૩) ચ ‘‘માસપરમં નિક્ખિપિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૪૯૯-૫૦૦) ચ વુત્તકાલાતિક્કમેસુ.

ઇમં પન આપત્તિં આપજ્જતિ નામાતિ સમ્બન્ધો.

યસ્મિં પક્ખે નિસિન્નોતિ યસ્મિં પક્ખે સયં નિસિન્નો. તેસન્તિ અત્તનો પક્ખે નિસિન્નાનં, નાનાસંવાસકન્તિ સમ્બન્ધો. યેસન્તિ સકપક્ખે નિસિન્નાનં. કમ્મં કોપેતીતિ નાનાસંવાસકત્તા કમ્મં કોપેતિ. ઇતરેસન્તિ પરપક્ખે નિસિન્નાનં. હત્થપાસં અનાગતત્તા કમ્મં કોપેતીતિ યોજના. ‘‘એસેવ નયો’’તિ વુત્તવચનં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘યેસં હી’’તિઆદિ. યેસન્તિ સકપક્ખે વા પરપક્ખે વા નિસિન્નાનં યેસં ભિક્ખૂનં. સોતિ ભિક્ખુ. આપજ્જિતબ્બતોતિ આપજ્જિતબ્બભાવતો. ઇમિના પુગ્ગલેન છહિ સમુટ્ઠાનેહિ આપજ્જિતબ્બાતિ આપત્તિયોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. કમ્મેન વા સલાકગ્ગાહેન વાતિ એત્થ ઉદ્દેસો કમ્મે લક્ખણહારનયેન સઙ્ગહં ગચ્છતિ, વોહારાનુસ્સાવના સલાકગ્ગાહેતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉદ્દેસો ચેવ…પે… એક’’ન્તિ. પુબ્બભાગાતિ સઙ્ઘભેદસ્સ પુબ્બભાગે પવત્તા. પમાણન્તિ સઙ્ઘભેદસ્સ કારણં.

અદ્ધાનહીનો નામાતિ એત્થ અદ્ધાનસદ્દો કાલપરિયાયોતિ આહ ‘‘ઊનવીસતિવસ્સો’’તિ. થેય્યસંવાસકાદયોતિઆદિસદ્દેન તિત્થિયપક્કન્તકભિક્ખુનીદૂસકપઞ્ચાનન્તરિયા સઙ્ગહેતબ્બા. અટ્ઠ અભબ્બપુગ્ગલા કરણદુક્કટકા નામ હોન્તીતિ યોજના. એત્થ કત્તબ્બન્તિ કરણં, કમ્મં, દુટ્ઠુ કત્તબ્બન્તિ દુક્કટં, કમ્મમેવ. કરણં દુક્કટમેતસ્સાતિ કરણદુક્કટકો. વિસેસનપરનિપાતો ‘‘અગ્યાહિતો’’તિઆદીસુ વિય. તદેવત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘દુક્કટકિરિયા’’તિઆદિ. નો ચ યાચતીતિ એત્થ યાચધાતુયા પધાનકમ્મં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉપસમ્પદ’’ન્તિ, ‘‘સઙ્ઘ’’ન્તિ અપધાનકમ્મમાનેતબ્બં. તેપિટકોતિ તિપિટકં વાચુગ્ગતવસેન ધારકો. આણાયપીતિ પિસદ્દો ‘‘મતેનપી’’તિ અત્થં સમ્પિણ્ડેતિ. યાચન્તસ્સેવાતિ નિસ્સયં આચરિયં યાચન્તસ્સેવ. યં વત્થું અજ્ઝાચરન્તો આપત્તિં આપજ્જતિ, તં વત્થુ સાતિસારં નામાતિ યોજના.

ઉપઘાતિકાતિ એત્થ ઉપહનન્તીતિ ઉપઘાતા, તેયેવ ઉપઘાતિકાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉપઘાતા’’તિ. તત્થાતિ દ્વીસુ ઉપઘાતિકેસુ. દ્વે વેનયિકાતિ એત્થ વિનયેન સિદ્ધા વેનયિકાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિનયસિદ્ધા’’તિ. ‘‘દ્વે અત્થા’’તિ ઇમિના ણિકસદ્દસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. પઞ્ઞત્તાનુલોમં નામ દટ્ઠબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. પચ્ચયઘાતોતિ પચ્ચયસ્સ ઘાતો. ઇમિના સેતુઘાતોતિ એત્થ સેતુસદ્દો પચ્ચયવાચકોતિ દસ્સેતિ. ચિત્તસ્સાપીતિ પિસદ્દો પગેવ કાયવાચાનન્તિ દસ્સેતિ. ઇતિપીતિ પિસદ્દો દુતિયત્થસમ્પિણ્ડનો. ‘‘પમાણેના’’તિ ઇમિના મત્તકારિતાતિ એત્થ મત્તસદ્દો પમાણત્થોતિ દસ્સેતિ. ‘‘કરણ’’ન્તિ ઇમિના કારિતાતિ તદ્ધિતભાવં કિતભાવેન દસ્સેતિ સભાગત્તા. કાયદ્વારિકન્તિ કાયદ્વારે પવત્તં આપત્તિં. ઇમિના આપજ્જતીતિ પદસ્સ કમ્મં દસ્સેતિ. કાયેનેવ વુટ્ઠાતીતિ કાયસામગ્ગિયા દાનત્તા કાયેનેવ વુટ્ઠાતિ. સીસમક્ખનાદીતિ આદિસદ્દેન પાદમક્ખનાદિં સઙ્ગણ્હાતિ.

તન્તિ ભારં. ‘‘નિત્થરિતું વીરિયં આરભતી’’તિ ઇમિના વહનાકારં દસ્સેતિ. થેરો સમાનોતિ યોજના. નવહનાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અનુજાનામી’’તિઆદિ. ‘‘કુક્કુચ્ચાયિત્વા કરોતી’’તિ ઇમિના કુક્કુચ્ચસદ્દસ્સ નામધાતું દસ્સેતિ. ‘‘દિવા ચ રત્તો ચા’’તિ ઇમિના અભિણ્હં આસવવડ્ઢનં દસ્સેતિ. તત્થ તત્થાતિ તેસુ તેસુ વિભઙ્ગક્ખન્ધકેસુ.

ઇતિ દુકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો તિકવારવણ્ણના

૩૨૩. તિકેસુ ભગવતિ તિટ્ઠન્તે યં આપત્તિં આપજ્જતિ, સા આપત્તિ અત્થીતિ યોજના. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ પદેસુ. વિત્થારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘તત્થા’’તિઆદિ. તત્થ તત્થાતિ તિકેસુ, વિત્થારો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. લોહિતુપ્પાદાપત્તીતિ અનુલોમપારાજિકાપત્તિ. ‘‘આવુસોવાદેના’’તિ ‘‘આવુસો’’તિ વોહારેન. વોતિ તુમ્હેહિ.

કાલેતિ પુરેભત્તકાલે. વિકાલેતિ પચ્છાભત્તકાલે. અવસેસં આપત્તિન્તિ સમ્બન્ધો. દસવસ્સોમ્હીતિ અહં દસવસ્સો અમ્હિ. નવોતિ પઞ્ચવસ્સઅપરિપુણ્ણો. મજ્ઝિમોતિ પઞ્ચવસ્સતો પટ્ઠાય યાવ દસવસ્સઅપરિપુણ્ણો. કુસલચિત્તો આપજ્જતીતિ કુસલચિત્તો હુત્વા આપજ્જતિ. અબ્યાકતચિત્તોતિ સુપન્તસ્સ ભવઙ્ગચિત્તં સન્ધાય વુત્તં. યન્તિ આપત્તિં. સબ્બન્તિ આપત્તિં, આપજ્જતીતિ સમ્બન્ધો. દુક્ખવેદનાસમઙ્ગી હુત્વા આપજ્જતીતિ યોજના. યન્તિ આપત્તિં.

તયો પટિક્ખેપાતિ એત્થ પટિક્ખેપસ્સ સામિકં દસ્સેન્તો આહ ‘‘બુદ્ધસ્સ ભગવતો’’તિ. કિલેસસલ્લેખનકપટિપત્તિયાતિ કિલેસં સલ્લિખતિ તનું કરોતીતિ કિલેસસલ્લેખનકા, સાયેવ પટિપત્તિ કિલેસસલ્લેખનકપટિપત્તિ, તાય.

પરિસં ઉપટ્ઠાપેન્તો બાલોતિ સમ્બન્ધો. પરિસં ઉપટ્ઠાપેન્તો પણ્ડિતો ચાતિ સમ્બન્ધો. અવસેસં આપત્તિન્તિ યોજના. કાળેતિ કાળપક્ખે. જુણ્હેતિ જુણ્હપક્ખે.

કત્તિકપુણ્ણમાસિયાતિ પચ્છિમકત્તિકપુણ્ણમાસિયા. કુરુન્દિયં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. સુવુત્તકારણં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ચાતુમાસ’’ન્તિઆદિ. હીતિ યસ્મા, પરિયેસન્તો ચ નિવાસેન્તો ચ ભિક્ખૂતિ યોજના.

વત્થુન્તિ મેથુનધમ્માદિવત્થું.

પટિચ્છાદેતિ એતાયાતિ પટિચ્છાદીતિ કરણત્થોપિ યુજ્જતિ. વિત્થારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘દ્વારં પિદહિત્વા’’તિઆદિ. એતદેવાતિ પરિકમ્મમેવ. ઉભયત્થાતિ ઉભયેસુ જન્તાઘરપટિચ્છાદિઉદકપટિચ્છાદીસુ. સબ્બન્તિ અખિલં પરિકમ્માદિં. નિય્યન્તીતિ નિલીયિત્વા યન્તિ. ઇમિના વહન્તીતિ એત્થ વહધાતુ ગત્યત્થોતિ દસ્સેતિ. અબ્ભમહિકાધૂમરજરાહુવિમુત્તન્તિ અબ્ભેન ચ મહિકાય ચ ધૂમેન ચ રજેન ચ રાહુના ચ વિમુત્તં. તેસૂતિ અબ્ભાદીસુ. તથાતિ યથા ચન્દમણ્ડલં વિરોચતિ, તથા સૂરિયમણ્ડલં.

કરણીયેન હુત્વાતિ સમ્બન્ધો.

કપ્પેન્તોતિ કરોન્તો. આગન્તુકો આપજ્જતીતિ સમ્બન્ધો. અનજ્ઝિટ્ઠોતિ અનજ્ઝેસિતો હુત્વાતિ સમ્બન્ધો. તિણવત્થારકસમથે કાયેન વુટ્ઠાતિ કાયસામગ્ગિયા દાનત્તા.

આગાળ્હાય ચેતેય્યાતિ આગાળ્હસદ્દો દળ્હપરિયાયોતિ આહ ‘‘દળ્હભાવાયા’’તિ. આ ભુસો ગાહિયતે આગાળ્હો, ગાળ્હો બાળ્હો દળ્હોતિ અત્થતો એકં. ચેતેય્યાતિ પકપ્પેય્ય. ન પૂરયતોતિ ન પૂરયન્તસ્સ. અલજ્જી ચ હોતિ બાલો ચ અપકતત્તો ચાતિ એત્થ બાલમત્તઅપકતત્તમત્તેન કમ્મં ન કાતબ્બં, આપત્તિવસેનેવ પન કાતબ્બન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘બાલો’’તિઆદિ. તત્થ બાલો ન જાનાતીતિ સમ્બન્ધો. અયન્તિ બાલો. એત્તાવતાતિ એત્તકેન અજાનનમત્તેન. બાલભાવમૂલકં આપત્તિન્તિ સમ્બન્ધો. દ્વે આપત્તિક્ખન્ધેતિ પારાજિકસઙ્ઘાદિસેસવસેન દ્વે આપત્તિરાસયો. તેસન્તિ તિણ્ણં પુગ્ગલાનં, કાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો.

કાયિકો દવો નામાતિ કાયિકો પરિહાસો નામ. મુખાલમ્બરકરણાદિભેદોતિ મુખેન આલમ્બરનામકતૂરિયકિચ્ચસ્સ કરણાદિભેદો. દ્વીહિપિ દ્વારેહીતિ કાયવચીવસેન દ્વીહિપિ દ્વારેહિ. કાયદ્વારે પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદવીતિક્કમોતિ કાયદ્વારે પઞ્ઞત્તસ્સ કાયસંસગ્ગાદિસિક્ખાપદસ્સ વીતિક્કમો. વચીદ્વારે પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદવીતિક્કમોતિ વચીદ્વારે પઞ્ઞત્તસ્સ દુટ્ઠુલ્લવાચાદિસિક્ખાપદસ્સ વીતિક્કમો. કાયિકેન ઉપઘાતિકેનાતિ એત્થ ઉપઘાતિકં નામ અસિક્ખનન્તિ આહ ‘‘અસિક્ખનેના’’તિ. કસ્મા અસિક્ખનં ઉપઘાતં નામાતિ આહ ‘‘યો હી’’તિઆદિ. તત્થ યોતિ પુગ્ગલો. તન્તિ કાયદ્વારે પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદં. નન્તિ એવમેવ. હિ યસ્મા ઉપઘાતેતીતિ સમ્બન્ધો. વેજ્જકમ્મેન સમન્નાગતોતિ સમ્બન્ધો. સાસનઉગ્ગહણઆરોચનાદિના વાચસિકેન મિચ્છાજીવેનાતિ યોજના.

‘‘મા ભણ્ડનં કરી’’તિ ઇમિના ‘‘મા’’તિ પટિસેધસ્સ ‘‘કરી’’તિ પાઠસેસેન સમ્બન્ધિતબ્બભાવં દસ્સેતિ. ન વોહરિતબ્બન્તિ એત્થ વિપુબ્બઅવપુબ્બ-હરધાતુ કથનત્થોતિ આહ ‘‘ન કિઞ્ચિ વત્તબ્બ’’ન્તિ. હીતિ સચ્ચં. બીજનગ્ગાહાદિકેતિ આદિસદ્દેન ધમ્મજ્ઝેસનાદિં સઙ્ગણ્હાતિ. ઓકાસકમ્મં કારેન્તસ્સાતિ એત્થ ‘‘ઓકાસ’’ન્તિ ચ ‘‘ઓકાસકમ્મ’’ન્તિ ચ સદિસન્તિ આહ ‘‘ઓકાસં કારેન્તસ્સા’’તિ. ન આદાતબ્બન્તિ ન ગણ્હિતબ્બં. તમેવત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યત્થ ગહેત્વા’’તિઆદિ.

યન્તિ વિનયં. સોતિ ભિક્ખુ. સોતિ વિનયો. તસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ. ઇદન્તિ કમ્મં. અઞ્ઞં પુચ્છાતિ મયા અઞ્ઞં ભિક્ખું પુચ્છાહીતિ યોજના. ઇતીતિ એવં. સોતિ તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ. અસ્સાતિ તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ. ન સાકચ્છિતબ્બોતિ ન સહ કથેતબ્બો.

‘‘લદ્ધિ’’ન્તિ ઇમિના ઇદમપ્પહાયાતિ એત્થ ઇદંસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતિ. ‘‘અવિજહિત્વા’’તિ ઇમિના હાધાતુ ત્વાપચ્ચયોતિ દસ્સેતિ. સુદ્ધં બ્રહ્મચારિન્તિ એત્થ સબ્બથા કિલેસસુદ્ધો ખીણાસવોવ ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘ખીણાસવં ભિક્ખુ’’ન્તિ. ‘‘પાતબ્યભાવ’’ન્તિ ઇમિના પાતબ્યતન્તિ એત્થ તાપચ્ચયો ભાવત્થે હોતીતિ દસ્સેતિ. ‘‘પટિસેવન’’ન્તિ ઇમિના પાતબ્યસદ્દો યથાકામપરિભુઞ્જનત્થોતિ દસ્સેતિ. ગતિવિસોધનન્તિ દુગ્ગતિતો સુગતિયા વિસુજ્ઝનં. ‘‘અકુસલાનિ ચેવ મૂલાનિ ચા’’તિ ઇમિના અકુસલસદ્દસ્સ ચ મૂલસદ્દસ્સ ચ તુલ્યાધિકરણભાવં દસ્સેતિ. તસ્મા અકુસલસઙ્ખાતાનિ મૂલાનિ અકુસલમૂલાનીતિ તુલ્યાધિકરણસમાસો કાતબ્બો. દુચ્ચરિતાનીતિ એત્થ દુસદ્દસ્સ દુટ્ઠુવિરૂપત્થભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘દુટ્ઠુ ચરિતાનિ, વિરૂપાનિ વા ચરિતાની’’તિ. વિરૂપાનીતિ વિકારસભાવાનિ. ‘‘કરણભૂતેના’’તિ ઇમિના ‘‘કત્તુભૂતેના’’તિ અત્થં પટિક્ખિપતિ. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં તસ્મિં ખન્ધકે.

ઇતિ તિકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો ચતુક્કવારવણ્ણના

૩૨૪. ચતુક્કેસુ એવં વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ યોજના. તિણવત્થારકસમથટ્ઠાનન્તિ તિણવત્થારકસમથેન અધિકરણવૂપસમિતટ્ઠાનં. પરસ્સ કમ્મવાચાયાતિ પરસ્સ કરણભૂતાય કમ્મવાચાય. તતોતિ ચતુક્કતો. પરેસૂતિ અઞ્ઞેસુ ચતુક્કેસુ એવમત્થો વેદિતબ્બોતિ યોજના. તમેવાતિ કાયદ્વારિકમેવ. પુન તમેવાતિ વચીદ્વારિકમેવ. આપજ્જિતબ્બાપત્તિઞ્ચ સહાગારસેય્યાપત્તિઞ્ચાતિ યોજના. જગ્ગન્તોતિ જાગરન્તો.

અચિત્તકો આપજ્જતિ નામાતિ ‘‘અચિત્તકો ભિક્ખુ આપજ્જતિ નામા’’તિ વા ‘‘અચિત્તકો હુત્વા આપજ્જતિ નામા’’તિ વા યોજના કાતબ્બા. સભાગન્તિ વત્થુસભાગં. તઞ્ચાતિ અઞ્ઞતરં તઞ્ચ આપત્તિં. ઇતીતિ એવં.

કમ્મેનાતિ સમનુભાસનકમ્મેન. કમ્મેન વુટ્ઠાતીતિ કમ્મેન એવ વુટ્ઠાતિ.

સોતિ ગિહિપરિક્ખારો, આહટો હોતીતિ સમ્બન્ધો. અવાપુરણન્તિ કુઞ્ચિકં. અન્તોતિ ભણ્ડાગારસ્સ અન્તો.

સમ્મુખા વુટ્ઠાતીતિ સમ્મુખા એવ વુટ્ઠાતિ.

સયિતાય એવ ભિક્ખુનિયાતિ યોજના. ઇદન્તિ સહાગારસેય્યાપત્તિં, પટિચ્ચાતિ સમ્બન્ધો. એતન્તિ ‘‘લિઙ્ગપાતુભાવેના’’તિ વચનં, વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. ઉભિન્નમ્પીતિ ભિક્ખુભિક્ખુનીનમ્પિ. લિઙ્ગપટિલાભેનાતિ ઇત્થિલિઙ્ગપટિલાભેન. પઠમન્તિ આદિકપ્પકાલે. ‘‘પઠમં ઉપ્પન્નવસેના’’તિ ઇમિના પુરે ઉપ્પન્નં પુરિમન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘સેટ્ઠભાવેના’’તિ ઇમિના પુરભાવેન સેટ્ઠભાવેન ઉપ્પન્નં પુરિમન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘પુરિસલિઙ્ગ’’ન્તિ ઇમિના ઇમપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. પુરિસકુત્તપુરિસાકારાદીતિ આદિસદ્દેન પુરિસનિમિત્તાદયો સઙ્ગણ્હાતિ. યાનિ છચત્તાલીસ સિક્ખાપદાનીતિ યોજના. ઇમિના વુત્તનયાનુસારેન દુતિયચતુક્કેપિ અત્થો વેદિતબ્બો. તેહીતિ તિંસાધિકેહિ સતસિક્ખાપદેહિ.

મહાપદેસાતિ વિનયે (મહાવ. ૩૦૫) આગતા મહાપદેસા. કસ્મા મહાપદેસા ‘‘સામુક્કંસા’’તિ વુચ્ચન્તીતિ આહ ‘‘તે હી’’તિઆદિ. તત્થ તેતિ ચત્તારો મહાપદેસા, વુચ્ચન્તીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘સય’’ન્તિ ઇમિના સામુક્કંસાતિ એત્થ સંસદ્દસ્સ સયમત્થં દસ્સેતિ. ‘‘ઉક્ખિપિત્વા’’તિ ઇમિના ઉક્કંસસદ્દો ઉક્ખિપનત્થોતિ દસ્સેતિ. ‘‘ઠપિતત્તા’’તિ ઇમિના સયં ઉક્કંસિત્વા ઠપિતા સામુક્કંસાતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘અજ્ઝોહરણીયપરિભોગા’’તિ ઇમિના બાહિરપરિભોગં નિવત્તેતિ. ઉદકં પનાતિ કેનચિ અસંસગ્ગં પસન્નોદકં પન. કાલેતિ સપ્પદટ્ઠકાલે. ‘‘પઞ્ચ વા દસ વા સીલાની’’તિ ઇમિના પઞ્ચ વા દસ વા સીલાનિ ઉપાસકસીલન્તિ દસ્સેતિ.

તત્થ ચાતિ વિહારે ચ. ઉભોપીતિ આગન્તુકાવાસિકવસેન ઉભોપિ. અસાધારણન્તિ દ્વીહિ અસાધારણં. આપત્તિન્તિ ભિક્ખુનીહિયેવ સાધારણં આપત્તિં. ગમિયચતુક્કેપીતિ પિસદ્દો આગન્તુકચતુક્કં અપેક્ખતિ. વત્થુનાનત્તતાવાતિ મેથુનાદિવત્થુનાનત્તતા એવ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. સાતિ આપત્તિ. તથાતિ યથા કાયસંસગ્ગે, તથા લસુણખાદનેતિ યોજના. એત્થાતિ વત્થુનાનત્તતાદિચતુક્કે. ચત્તારિ પારાજિકાનીતિ ભિક્ખુપાતિમોક્ખે આગતાનિ. વિસું આપજ્જન્તેસુપિ એસેવ નયોતિ સમ્બન્ધો.

પુરિમચતુક્કેતિ વત્થુનાનત્તતાદિચતુક્કે. યો પઠમો પઞ્હોતિ યોજના. ઇધાતિ વત્થુસભાગતાદિચતુક્કે. યો ચાતિ યો ચ પઞ્હો. તત્થાતિ વત્થુનાનત્તતાદિચતુક્કે. તતિયચતુત્થેસુ પઞ્હેસૂતિ સમ્બન્ધો.

‘‘સદ્ધિવિહારિકસ્સા’’તિ પદં ‘‘કત્તબ્બ’’ઇતિ પદે સમ્પદાનં.

ગરુકન્તિ પારાજિકં. લહુકન્તિ થુલ્લચ્ચયં વા દુક્કટં વા.

અટ્ઠન્નં ભિક્ખુનીનં પટિપાટિયા નિસીદિતબ્બતો વુત્તં ‘‘નવમભિક્ખુનિતો’’તિ. પચ્ચુટ્ઠાનારહાતિ પટિમુખં ઉપટ્ઠાતું અરહા. અવિસેસેન ચાતિ ‘‘ભિક્ખૂ’’તિ વા ‘‘ભિક્ખુની’’તિ વા વિસેસ, મકત્વા સામઞ્ઞેન ચ. ‘‘આસનારહચતુક્કસ્સા’’તિ પદં ‘‘પઠમપદ’’ન્તિ પદે અવયવિસમ્બન્ધો.

અસાધારણન્તિ ભિક્ખૂહિ અસાધારણં. વિકાલે કપ્પતીતિ તદહુવિકાલે કપ્પતિ. કાલાતીતન્તિ કાલયામસત્તહાતીતં. યાવકાલિકાદિત્તયઞ્ચ અકપ્પિયમંસઞ્ચ ઉગ્ગહિતકઞ્ચ અપટિગ્ગહિતકઞ્ચાતિ યોજના.

ગુણઙ્ગુણૂપાહનઞ્ચ ધુવન્હાનઞ્ચ ચમ્મત્થરણઞ્ચ ગુણઙ્ગુણૂપાહનધુવન્હાનચમ્મત્થરણાનિ. ઇમાનિ ચત્તારીતિ પઞ્ચવગ્ગેન ગણેન ઉપસમ્પદદાનાદીનિ. ઇધાતિ પચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ. ઇધાતિ મજ્ઝિમેસુ. ઇદન્તિ ચતુબ્બિધં વત્થુ. દીપેતુમ્પીતિ દીપનમ્પિ. તુંપચ્ચયો હિ કત્વત્થજોતકો. એસેવ નયો દીપેતું પનાતિ એત્થાપિ. સેસં અનુઞ્ઞાતકન્તિ સમ્બન્ધો. ઉભયત્થપીતિ પચ્ચન્તિમમજ્ઝિમવસેન ઉભયત્થાપિ.

છન્દપારિસુદ્ધિઅક્ખાનં એકં કત્વા ‘‘ચત્તારો’’તિ વુત્તં. ચત્તારો પુબ્બકિચ્ચાતિ લિઙ્ગવિપલ્લાસો, ‘‘ચત્તારિ પુબ્બકિચ્ચાની’’તિ હિ અત્થો. એવં વુત્તાનિ ઇમાનિ ચત્તારીતિ સમ્બન્ધો. એવં આગતા સમ્મુતિયોતિ સમ્બન્ધો. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ ચતુક્કેસુ.

ઇતિ ચતુક્કવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો પઞ્ચકવારવણ્ણના

૩૨૫. પઞ્ચકેસુ ‘‘પઞ્ચ પુગ્ગલા નિયતા’’તિ એતં આનન્તરિયાનમેવ ગહણન્તિ યોજના. પઞ્ચ છેદન કા આપત્તિયો નામ વેદિતબ્બાતિ સમ્બન્ધો. યા વિકપ્પના વુત્તાતિ યોજના. ઉસ્સઙ્કિતોતિ ઉટ્ઠહિત્વા સઙ્કિતો. પરિસઙ્કિતોતિ પુનપ્પુનં સઙ્કિતો. અકુપ્પો અરહત્તફલસઙ્ખાતો ધમ્મો ઇમસ્સાતિ અકુપ્પધમ્મો, ખીણાસવો. ખીણાસવો સમાનોપિ ઉસ્સઙ્કિતો ચેવ પરિસઙ્કિતો ચાતિ યોજના. પરિહરિતબ્બાતિ અપનેતબ્બા. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. એતેસૂતિ અગોચરેસુ. થૂપચીવરન્તિ એત્થ થૂપં પરિક્ખિપિત્વા કતં ચીવરં થૂપચીવરન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વમ્મિક’’ન્તિઆદિ. વમ્મિકો હિ થૂપયતિ ઉદ્ધં આરોહતીતિ થૂપોતિ વુચ્ચતિ. ન્હાનટ્ઠાનેતિ સબ્બેસં ન્હાનટ્ઠાને. તઞ્હિ ઉદકેન કાયં અભિસિઞ્ચતિ એત્થાતિ અભિસેકન્તિ વુચ્ચતિ. અભિસેકે છડ્ડિતં આભિસેકિકં, ચીવરં. તેન વુત્તં ‘‘છડ્ડિતચીવર’’ન્તિ. ભતપટિયાભતન્તિ એત્થ ભરધાતુયા પોસનત્થં પટિક્ખિપિત્વા ધારણત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુસાનં નેત્વા પુન આનીતક’’ન્તિ. તત્થ ‘‘સુસાન’’ન્તિ ઇમિના કમ્મં દસ્સેતિ, ‘‘પુના’’તિ ઇમિના પટિસદ્દસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. ઇમેહિ પદેહિ સુસાનં ભતં હુત્વા ગેહં પટિઆભરિતબ્બન્તિ ભતપટિયાભતન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ, યકારો પદસન્ધિકરો. પાળિયં, અટ્ઠકથાયઞ્ચ પોત્થકેસુ ‘‘ગતપટિયાગત’’ન્તિ કણ્ઠજતતિયક્ખરેન પાઠો અત્થિ, સો અસુન્દરો.

કાયો પઠમં, વાચા દુતિયં, કાયવાચા તતિયં, ઇદં સન્ધાય ‘‘તતિયેના’’તિ વુત્તં. તત્થેવાતિ અન્તરપેય્યાલે એવ.

અદિન્નન્તિ એત્થ અકારસ્સ નકારિયભાવઞ્ચ તપચ્ચયસ્સ કમ્મવાચકભાવઞ્ચ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અઞ્ઞેન ન દિન્ન’’ન્તિ. તત્થ ‘‘અઞ્ઞેના’’તિ ઇમિના તપચ્ચયસ્સ કમ્મવાચકભાવં દસ્સેતિ, નકારેન અકારસ્સ કારિયં દસ્સેતિ. કેન કારણેન અવિદિતન્તિ આહ ‘‘પટિગ્ગણ્હામીતિ ચેતનાય અભાવેના’’તિ. અવિદિતન્તિ અપાકટં. નટસમજ્જાદિદાનન્તિ નટસમજ્જાદીનં સબ્બેસં દાનં. ઉસભવિસ્સજ્જનન્તિ ઉસભસ્સ વિસ્સજ્જનં. ઇદં ઉપલક્ખણવસેન વુત્તં. સબ્બાસમ્પિ પન મનુસ્સામનુસ્સાનં ઇત્થીનં મેથુનરતિવસેન પુરિસાનં દાનમ્પિ ગહેતબ્બં. ઇત્થિદાનન્તિ એત્થાપિ યાસં કાસઞ્ચિ ઇત્થીનં યેસં કેસઞ્ચિ પુરિસાનં દાનં ગહેતબ્બં. પટિભાનચિત્તકમ્મદાનન્તિ મેથુનસેવનપટિભાનચિત્તકમ્મદાનં. લોકસ્સાતિ લોકેન. કથેતુકમ્યતાતિ કથેતુકામતા. ‘‘ન સુપ્પટિવિનોદયા’’તિ ઇમિના દુક્ખેન પટિવિનોદેતબ્બાતિ દુપ્પટિવિનોદયા, પટિવિનોદેતું ન સુકરાતિ દસ્સેતિ. ઉપાયેનાતિ યુત્તિયા.

ફુસ્સદેવત્થેરો અટ્ઠાસિ કિરાતિ સમ્બન્ધો. એકંસન્તિ ભુમ્મત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં. એકસ્મિં અંસેતિ હિ અત્થો. બુદ્ધારમ્મણન્તિ બુદ્ધગુણારમ્મણં. મારોતિ દેવપુત્તમારો, ગતોતિ સમ્બન્ધો. ગોમયન્તિ ગોમીળ્હં. જરગ્ગવોતિ જરગોણો. તાદિસમેવાતિ ગોમયવિપ્પકિરણસભાવમેવ. વિપ્પકારન્તિ વિસેસપકારેન કરણં. વઙ્કપાદન્તિ કુટિલપાદં. પરિકસન્તોતિ પરિચ્છેદં કત્વા વિલેખન્તો. વિગચ્છપુરિસોતિ વિકારં, વિરૂપં વા ગતપુરિસો. ‘‘વિભચ્છપુરિસો’’તિપિ પાઠો, વિસેસેન સોભણં ભક્ખપુરિસોતિ અત્થો. અયમેવ પાઠો અભિધાનાદીસુ (અભિધાનપ્પદીપિકાયં ૧૦૨ ગાથાયં) દિસ્સતિ. સમન્તાતિ કટઅન્ધકારવિહારસ્સ સમન્તતો. મારો સિયા નુ ખોતિ યોજના. ન અસક્ખિં ઇતિ આહાતિ યોજના. દિટ્ઠપુબ્બોતિ પુબ્બે દિટ્ઠો. મહાનુભાવોતિ દેવિદ્ધિયા મહાનુભાવો. ઇઙ્ઘાતિ ઉય્યોજનત્થે નિપાતો, ઉય્યોજેમીતિ અત્થો. અત્તભાવન્તિ તવ અત્તભાવં. તાદિસં રૂપન્તિ બુદ્ધસ્સ ભગવતો અત્તભાવસદિસં રૂપં. તંસરિક્ખકન્તિ તેન રૂપેન સદિસં. પતિરૂપમેવ સદિસટ્ઠેન પતિરૂપકં, ન એકંસસદિસં રૂપં કિઞ્ચિ સદિસરૂપન્તિ અત્થો. સકત્તભાવન્તિ સસ્સ એસો સકો, સોયેવ અત્તભાવો સકત્તભાવો, તં. અયન્તિ મારો. કથન્તિ કેન કારણેન ભગવા ન સોભતિ નુ ખો, સોભતિયેવાતિ અત્થો. તદેવ સમત્થેતું વુત્તં ‘‘સબ્બસો વીતરાગદોસમોહો’’તિ. વઞ્ચિતોમ્હીતિ અહં વઞ્ચિતો અમ્હિ. કિં અત્થીતિ કિં નામ અત્થિ, મમ વઞ્ચનચિત્તં નત્થીતિ અધિપ્પાયો. દહરભિક્ખુ પટિલભતીતિઆદિના સમ્બન્ધિતબ્બં.

દહરભિક્ખુ અટ્ઠાસીતિ સમ્બન્ધો. સઙ્કારછડ્ડનિં પચ્છિન્તિ સમ્બન્ધો. સઙ્કારં છડ્ડેતિ ઇમાયાતિ સઙ્કારછડ્ડની. તિસ્સદત્તત્થેરો નામ પુચ્છીતિ સમ્બન્ધો. નાવાતોતિ પોતતો. પઞ્હાસહસ્સન્તિ સમથવિપસ્સનાકમ્મટ્ઠાનેસુ પુચ્છાસહસ્સં. પુચ્છીતિ દહરં પુચ્છિ. પરિચ્છિન્દીતિ તસ્મિં દિવસે કાતબ્બવત્તં નિટ્ઠપેસીતિ અત્થો. યોનકવિસયતોતિ યોનકલોકતો. અટ્ઠ કપ્પે અનુસ્સરીતિ ચેતિયઙ્ગણં દિસ્વા ચિત્તસ્સ પસીદનતો પુબ્બેનિવાસઞાણેન અટ્ઠ કપ્પે અનુસ્સરિ.

એકો ભિક્ખુ ગતોતિ સમ્બન્ધો. દેવતા પુપ્ફહત્થા અટ્ઠંસૂતિ મનુસ્સવેસં ગહેત્વા અટ્ઠંસુ. તેન વુત્તં ‘‘કતરગામવાસિકાત્થા’’તિ. તુમ્હે કતરસ્મિં ગામે વસનસીલા અત્થ ભવથાતિ યોજના. ઇધેવાતિ ઇમસ્મિંયેવ ઠાને. ઠિતામ્હાતિ મયં ઠિતા અમ્હાતિ યોજના.

અયં કથાતિ અયં વક્ખમાનકથા. કિં અમચ્ચપુત્તો પાસાદિકો નુ ખોતિ યોજના. નેતિ અમચ્ચપુત્તઅભયત્થેરે. ઞાતકા અગમંસૂતિ સમ્બન્ધો. થેરમાતાપિ પહિણીતિ સમ્બન્ધો. પિસદ્દેન ઞાતકે અપેક્ખતિ. પહિણાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘પુત્તો મે’’તિઆદિ. અમચ્ચપુત્તો આરૂળ્હોતિ સમ્બન્ધો. અભયત્થેરો આહાતિ સમ્બન્ધો. તેનાતિ અમચ્ચપુત્તેન. યુગગ્ગાહન્તિ યુગસ્સ ગાહં. ‘‘મહલ્લકત્થેરસ્સ સમ્મટ્ઠટ્ઠાને કચવરં છડ્ડેત્વા’’તિ વચનં આવિ કરોન્તો આહ ‘‘અતીતત્તભાવે કિરા’’તિઆદિ. અમચ્ચપુત્તો છડ્ડેસીતિ સમ્બન્ધો.

તન્તિ સમ્મજ્જનવત્તં. તત્રાતિ ‘‘સત્થુસાસનં કતં હોતી’’તિવચને. આયસ્મા સારિપુત્તો નિસીદિ કિરાતિ સમ્બન્ધો. ભગવા પચ્ચાગઞ્છીતિ સમ્બન્ધો. પાદાનીતિ પાદસ્સ અક્કમનટ્ઠાનાનિ, પાદચેતિયાનીતિ અત્થો. થેરો નિસીદીતિ સમ્બન્ધો. જણ્ણુકેહિ પતિટ્ઠાય ‘‘પાદચેતિયં વન્દિત્વા’’તિ પાઠસેસો અજ્ઝાહરિતબ્બો. મે નિસિન્નભાવં મે સત્થા અઞ્ઞાસિ વતાતિ યોજના. મેસદ્દો હિ પુબ્બપરાપેક્ખો. ચોદનન્તિ દોસારોપનં. કારેસ્સામીતિ દસબલં કારેસ્સામિ. ભગવા આહાતિ સમ્બન્ધો. ગતોસીતિ ત્વં ગતો અસિ, વિચરન્તસ્સ તુય્હં ન પતિરૂપન્તિ યોજના. તતોતિ ચોદનકાલતો.

એત્તકો વિનિચ્છયો ઉપલબ્ભતીતિ સમ્બન્ધો. ભાસપરિયન્તન્તિ વચનપરિચ્છેદં. અયન્તિ કથા. એત્તકં વચનન્તિ સમ્બન્ધો. ગય્હૂપગન્તિ ગહેતબ્બભાવં ઉપગમનં, ગણ્હિતું ખમનીયન્તિ અત્થો. તાનીતિ દ્વે મૂલાનિ. પુન તાનીતિ સમુદયભૂતાનિ છ આપત્તિસમુટ્ઠાનાનિ. વત્થુન્તિ મેથુનાદિવત્થું. ઇતિપીતિ પિસદ્દો પઠમનયં અપેક્ખતિ. એત્થ પઠમનયે મૂલેન સમુદયસ્સ પાયતો અભેદો હોતિ, પચ્છિમનયે પન સબ્બથા ભેદો હોતિ. તસ્મા પચ્છિમનયોયેવ યુત્તતરોતિ દટ્ઠબ્બો. ‘‘વૂપસમ્મતી’’તિ ઇમિના ‘‘નિરુજ્ઝતી’’તિ પદસ્સ સમુચ્છેદનિરોધં દસ્સેતિ. વુટ્ઠાનેનાતિ પરિવાસાદિવિનયકમ્મેન.

તેત્તિંસમૂલાનં સરૂપં દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિવાદાધિકરણસ્સ દ્વાદસ મૂલાની’’તિઆદિ. એકં મૂલન્તિ સમ્બન્ધો. તાનીતિ તેત્તિંસ મૂલાનિ. પરતોતિ પરસ્મિં. ‘‘અટ્ઠારસ ભેદકરવત્થૂની’’તિઆદિના અધિકરણાનં સમુટ્ઠાનં દસ્સેતિ. ચત્તારિ સઙ્ઘકિચ્ચાનિ નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતીતિ યોજના. ઇદન્તિ વત્થુ. સત્તન્નં નિદાનન્તિ સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં પઞ્ઞત્તિટ્ઠાનસઙ્ખાતં નિદાનં. એત્થાતિ ઠાને. પઞ્ઞત્તિં ન જાનાતીતિ એત્થ ‘‘અનુપઞ્ઞત્તિં ન જાનાતી’’તિ વક્ખમાનત્તા પઠમપઞ્ઞત્તિ ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘પઠમપઞ્ઞત્તિં ન જાનાતી’’તિ. અનુપઞ્ઞત્તીતિ એત્થ અનુસદ્દો નઉપચ્છિન્નત્થોતિ આહ ‘‘પુનપ્પુનં પઞ્ઞત્તિં ન જાનાતી’’તિ. પચ્છાત્થોપિ યુજ્જતેવ પઠમપઞ્ઞત્તિતો પચ્છા પઞ્ઞત્તત્તા. અનુસન્ધિવચનપથન્તિ એત્થ અનુસન્ધીનં વસેન વચનપથન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘કથાનુસન્ધિવિનિચ્છયાનુસન્ધિવસેન વત્થુ’’ન્તિ. ઞત્તિકિચ્ચન્તિ ઞત્તિયા કિચ્ચં. ઇમિના ઞત્તિયાતિ એત્થ સામ્યત્થે સામિવચનં. કરધાતુસમ્બન્ધે કરણવચનમ્પિ યુજ્જતેવ. કરણન્તિ એત્થ ચ યુપચ્ચયસ્સ કમ્મત્થભાવઞ્ચ દસ્સેતિ. ન કેવલં ઞત્તિકમ્મે એવ ઞત્તિકિચ્ચં ન જાનાતિ, અથ ખો ઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થકમ્મેસુપિ ન જાનાતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થકમ્મેસૂ’’તિઆદિ. પુબ્બે ઠપેતબ્બાતિ ઞત્તિ નામ કમ્મવાચાય પુબ્બે ઠપેતબ્બાતિ ન જાનાતિ. ઇમિના નપુબ્બકુસલભાવં દસ્સેતિ. ‘‘પચ્છા’’તિ ઇમિના નઅપરકુસલભાવં દસ્સેતિ. પિસદ્દેન પઠમનયં અપેક્ખતિ. ‘‘કાલં ન જાનાતી’’તિ ઇમિના અકાલઞ્ઞૂતિ પદસ્સ વિગ્ગહવાક્યં દસ્સેતિ. કાલં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અનજ્ઝિટ્ઠો’’તિઆદિ.

‘‘ધુતઙ્ગે આનિસંસં અજાનિત્વા’’તિ ઇમિના મન્દમોમૂહાનં ફલં દસ્સેતિ. પાપિચ્છોતિ એત્થ પાપિચ્છો નામ પચ્ચયલાભસ્સ પત્થનાતિ આહ ‘‘પચ્ચયલાભં પત્થયમાનો’’તિ. કાયવિવેકો ચ ચિત્તવિવેકો ચ ઉપધિવિવેકો ચ કાયચિત્તઉપધિવિવેકં, સમાહારદ્વન્દો, પુબ્બપદેસુ ઉત્તરપદલોપો. એતસ્સાતિ આરઞ્ઞિકસ્સ. ઇમિના ઇમાય અત્થો ઇદમત્થો, સો એતસ્સત્થીતિ ઇદમત્થીતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. અપ્પિચ્છઞ્ઞેવાતિઆદીસુ એવસદ્દાનં છડ્ડેતબ્બત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ન અઞ્ઞં કિઞ્ચિ લોકામિસ’’ન્તિ.

નવવિધન્તિ દિવસવસેન તિવિધં, તથા કત્તબ્બાકારવસેન, તથા કારકવસેનાતિ નવવિધં ઉપોસથં.

કાયદુચ્ચરિતાદિ યસ્મા ન પસાદં સંવત્તેતિ, ન પસાદાય વા સંવત્તતિ, તસ્મા અપાસાદિકન્તિ વુચ્ચતિ. તેન વુત્તં ‘‘અપાસાદિકન્તિ કાયદુચ્ચરિતાદિ અકુસલ’’ન્તિ. વેલં અતિક્કમ્માતિ ભોજનાદિકાલં અતિક્કમિત્વા. ઇમિના અતિવેલન્તિ એત્થ અતિસદ્દસ્સ અતિક્કમનત્થઞ્ચ ‘‘અતિવેલ’’ન્તિ પદસ્સ ‘‘વિહરતો’’તિ પદે કિરિયવિસેસનભાવઞ્ચ દસ્સેતિ. અપ્પં કાલન્તિ યોજના. અવતરણં ઓતારોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઓતરણ’’ન્તિ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ પઞ્ચકેસુ.

ઇતિ પઞ્ચકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો છક્કવારવણ્ણના

૩૨૬. છક્કેસુ એવમત્થો વેદિતબ્બોતિ યોજના. ઇતીતિ એવં. ઇમા છ સામીચિયોતિ યોજના. તત્થાતિ છસુ આકારેસુ. સતિસમ્મોસેનાતિ સતિયા વિપ્પવાસેન.

તત્થાતિ ચુદ્દસસુ પરમેસુ. તતોતિ છક્કતો. એકં અપનેત્વાતિ યંકિઞ્ચિ એકં અપનેત્વા. સેસેસૂતિ છહિ પરમેહિ સેસેસુ અટ્ઠસુ પરમેસુ. અઞ્ઞાનિપિ છક્કાનીતિ પઠમછક્કતો અઞ્ઞાનિપિ અટ્ઠ છક્કાનિ.

છ આપત્તિયોતિ તીણિ છક્કાનીતિ ‘‘છ આપત્તિયો’’તિ વુત્તાનિ તીણિ છક્કાનીતિ યોજના. વુત્તદ્વયં એકં કત્વા. ન્હાનેતિ ન્હાનસિક્ખાપદે. છક્કદ્વયન્તિ આદાયસમાદાયવસેન છક્કદ્વયં. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ છક્કેસુ.

ઇતિ છક્કવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો સત્તકવારવણ્ણના

૩૨૭. સત્તકેસુ છસુ સામીચીસુ પક્ખિપિત્વાતિ સમ્બન્ધો. તત્થેવાતિ સમથક્ખન્ધકે એવ.

ચમ્પેય્યકેતિ ચમ્પેય્યક્ખન્ધકે. ‘‘અસદ્ધમ્મા’’તિ પદસ્સ ભેદનિસ્સિતતુલ્યનિસ્સિતસમાસં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અસતં ધમ્મા’’તિઆદિ. તત્થ ‘‘અસતં ધમ્મા’’તિ ઇમિના ભેદનિસ્સિતસમાસં દસ્સેતિ, ‘‘અસન્તો વા ધમ્મા’’તિ ઇમિના તુલ્યનિસ્સિતસમાસં દસ્સેતિ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ સત્તકેસુ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ઇતિ સત્તકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો અટ્ઠકવારવણ્ણના

૩૨૮. અટ્ઠકેસુ અટ્ઠાનિસંસાદીનં દેસનાકારદેસનટ્ઠાનાનિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ન મય’’ન્તિઆદિ. તત્થ ‘‘ન મયં…પે… કરિસ્સામા’’તિ ઇમિના દેસનાકારં દસ્સેતિ, ‘‘કોસમ્બકક્ખન્ધકે’’તિ ઇમિના દેસનટ્ઠાનં દસ્સેતિ. તમ્પીતિ દુતિયઅટ્ઠકમ્પિ.

તેરસકે વુત્તાતિ સમ્બન્ધો. કુલાનિ દૂસેતીતિ એત્થ ‘‘દૂસેતી’’તિ કિરિયાપદસ્સ કરણં દસ્સેન્તો આહ ‘‘પુપ્ફેન વા’’તિઆદિ. ઇમેહિ અટ્ઠહિ દૂસેતીતિ યોજના. ‘‘લાભેના’’તિઆદિના ‘‘અટ્ઠહિ અસદ્ધમ્મેહી’’તિ એત્થ અસદ્ધમ્મસરૂપં દસ્સેતિ. સારાગોતિ સંરાગો, ભુસં રજ્જનન્તિ અત્થો. પટિવિરોધોતિ દોસો. સો હિ યસ્મા અલાભાદીસુ પટિવિરુજ્ઝતિ, તસ્મા પટિવિરોધોતિ વુચ્ચતિ. પાળિયન્તિ વિનયપાળિયં.

પાણન્તિઆદિકા દ્વે ગાથાયો દ્વાદસક્ખરેન બન્ધિતા. પઠમગાથાય તતિયપાદે ચરિયસદ્દેન યુત્તત્તા એકક્ખરો અધિકો. અયં પનેત્થ યોજના – પાણં ન હને ન ઘાતેય્ય, આદિન્નઞ્ચ ન આદિયે ન ગણ્હેય્ય, મુસા વિતથવચનં ન ભાસે ન કથેય્ય, મજ્જપો મજ્જપાનં ન ચ સિયા, અબ્રહ્મચરિયા મેથુના વિરમેય્ય, રત્તિં વિકાલભોજનં ન ભુઞ્જેય્ય.

માલં ન ધારે ન ધારેય્ય, ગન્ધઞ્ચ ન આચરે, સન્થતે મઞ્ચે ચ છમાયઞ્ચ સયેથ. એતઞ્હિ ઉપોસથં અટ્ઠઙ્ગિકં ઉપોસથં ઇતિ દુક્ખન્તગુના બુદ્ધેન પકાસિતન્તિ આહુ પણ્ડિતાતિ.

સઙ્ઘભેદકેતિ સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકે. તાસંયેવાતિ ભિક્ખુનીનમેવ. ‘‘ઉપાસિકા અટ્ઠ વરાનિ યાચતી’’તિ એવં સામઞ્ઞવચનસ્સાપિ અત્થપકરણાદિના વિસેસવિસયો હોતીતિ આહ ‘‘વિસાખા’’તિ. સા હિ વિવિધા પુત્તનત્તુસઙ્ખાતા સાખા એતિસ્સાત્થીતિ વિસાખાતિ વુચ્ચતિ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ અટ્ઠકેસુ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ઇતિ અટ્ઠકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો નવકવારવણ્ણના

૩૨૯. નવકેસુ અચરીતિઆદીનીતિ આદિસદ્દેન ‘‘ચરતિ, ચરિસ્સતી’’તિઆદીનિ (દી. નિ. ૩.૩૪૦; અટ્ઠ. નિ. ૯.૨૯-૩૦) સઙ્ગણ્હાતિ. તં કુતેત્થ લબ્ભાતિ એત્થ તન્તિ અનત્થચરણં, કોપકરણં વા. કુતોતિ કેન કારણેન. એત્થાતિ એતસ્મિં અનત્થચરકપુગ્ગલે. લબ્ભાતિ લદ્ધા, સક્કા લદ્ધું ન લબ્ભા એવાતિ અત્થો. નવન્નં વા ભિક્ખૂનં કારણાતિ યોજના. તણ્હન્તિ દ્વીસુ એસનતણ્હાએસિતતણ્હાસુ એસનતણ્હં. પટિચ્ચાતિ આરબ્ભ. પરિયેસનાતિ પુનપ્પુનં એસના. લાભોતિ રૂપાદિઆરમ્મણલાભો. વિનિચ્છયોતિ ઞાણતણ્હાદિટ્ઠિવિતક્કવસેન ચતુબ્બિધો વિનિચ્છયો. ચતુબ્બિધો હિ ધમ્મો ‘‘એત્તકં મય્હં ભવિસ્સતી’’તિઆદિના વિનિચ્છિનતિ અનેનાતિ વિનિચ્છયોતિ વુચ્ચતિ. છન્દરાગોતિ બલવરાગો. અજ્ઝોસાનન્તિ ‘‘અહં મમ’’ન્તિ બલવસન્નિટ્ઠાનં, પરિગ્ગહોતિ તણ્હાદિટ્ઠિવસેન પરિચ્છિન્દિત્વા ગહણં. મચ્છરિયન્તિ પરેસં સાધારણભાવસ્સ અસહનતા. આરક્ખાતિ દ્વારપિદહનમઞ્જૂસગોપનાદિવસેન આભુસો રક્ખનં. આરક્ખાધિકરણન્તિ આરક્ખકારણા, હેત્વત્થે ચેતં પચ્ચત્તવચનં. દણ્ડાદાનાદીસુ પરનિસેધનત્થં દણ્ડસ્સ આદાનં દણ્ડાદાનં. તથા એકતોધારાદિનો સત્થસ્સ આદાનં સત્થાદાનં. કલહોતિ કાયકલહોપિ વાચાકલહોપિ. વિગ્ગહોતિ વિરુદ્ધવસેન ગહણં. વિવાદોતિ વિરુદ્ધવસેન વદનં. ‘‘તુવં તુવ’’ન્તિ અનાદરવસેન વદનં તુવંતુવં વાદો, પેસુઞ્ઞવસેન વદનં પેસુઞ્ઞવાદો, મુસાવસેન વદનં મુસાવાદો, દણ્ડાદાનઞ્ચ સત્થાદાનઞ્ચ કલહો ચ વિગ્ગહો ચ વિવાદો ચ તુવંતુવંવાદો ચ પેસુઞ્ઞવાદો ચ મુસાવાદો ચ દણ્ડાદાન…પે… મુસાવાદા. મુસાવાદાતિ એત્થ વાદસદ્દો ‘‘તુવં તુવ’’ન્તિ ચ ‘‘પેસુઞ્ઞ’’ન્તિ ચ એત્થાપિ યોજેતબ્બો. ‘‘અહં સેય્યોહમસ્મી’’તિ પવત્તમાનાદયોતિ યોજના. અધિટ્ઠિતકાલતો પટ્ઠાય ન વિકપ્પેતબ્બાનીતિ અધિટ્ઠાનવિકપ્પનં એકતો ન કાતબ્બં, અધિટ્ઠિતે ન વિકપ્પેતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો. પરિણતં લાભં પરિણામેતીતિ સમ્બન્ધો.

એતેસંયેવ દાનાનન્તિ એતેસંયેવ અધમ્મિકાનં દાનાનં. સઙ્ઘસ્સ નિન્નન્તિ સઙ્ઘસ્સ નતં, નામિતં વા લાભન્તિ સમ્બન્ધો. સઙ્ઘસ્સ નમતિ, નામિયતીતિ વા નિન્નં. તેસંયેવાતિ તેસંયેવ તિણ્ણં ધમ્મિકદાનાનં. તયો તયો દાનપટિગ્ગહપરિભોગે સમ્પિણ્ડેત્વા નવકો ગહેતબ્બો. તત્થેવાતિ સમથક્ખન્ધકે એવ. ઓવાદવગ્ગસ્સાતિ ભિક્ખુનોવાદવગ્ગસ્સ. તત્થેવાતિ ઓવાદવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે એવ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ નવકેસુ.

ઇતિ નવકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો દસકવારવણ્ણના

૩૩૦. દસકેસુ અટ્ઠાને વા પનાતિ અકારણે વા પન. તત્થાતિ નવકેસુ. ‘‘નત્થિ દિન્નન્તિઆદિવસેના’’તિ આદિસદ્દેન ‘‘નત્થિ યિટ્ઠં નત્થિ હુત’’ન્તિઆદયો (ધ. સ. ૧૨૨૧; મ. નિ. ૯૪.૨૨૫; ૩.૯૧, ૧૧૬; સં. નિ. ૩.૨૧૦; અ. નિ. ૧૦.૧૭૬) નવ નત્થિકા સઙ્ગહેતબ્બા. ‘‘સસ્સતો લોકોતિ આદિવસેના’’તિઆદિસદ્દેન (દી. નિ. ૧.૩૧; મ. નિ. ૧.૨૬૯) ‘‘અસસ્સતો લોકો’’તિઆદયો (મ. નિ. ૧.૨૬૯) નવ અન્તગ્ગાહિકે સઙ્ગણ્હાતિ. વિપરીતા સમ્મત્તાતિ દસહિ મિચ્છત્તેહિ વિપરીતા દસ સમ્મત્તા સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધિ સમ્માઞાણં સમ્માવિમુત્તીતિ.

દસ આદીનવા નિદ્દિટ્ઠાતિ સમ્બન્ધો. ઉન્દૂરક્ખાયિતન્તિ મૂસિકેન ખાદિતં. એત્થ હિ ખેધાતુ ખાદનત્થો હોતિ. અગ્ગિદડ્ઢન્તિ અગ્ગિના દડ્ઢં. એતેસૂતિ એતેસુ દસસુ પંસુકૂલેસુ. ઉદકસાટિકં વા સંકચ્ચિકં વાતિ ભિક્ખુનીનં ઉદકસાટિકં વા સંકચ્ચિકં વા. એત્થ વાસદ્દો અનિયમવિકપ્પત્થો.

પણ્ણસન્થારો તિણસન્થારેન સઙ્ગહિતો. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ દસકેસુ.

ઇતિ દસકવારવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

એકુત્તરિકનયો એકાદસકવારવણ્ણના

૩૩૧. એકાદસકેસુ તિણપાદુકાતિ મુઞ્જપબ્બજેહિ અવસેસા તિણમયપાદુકા. કટ્ઠપાદુકસઙ્ગહમેવાતિ કટ્ઠપાદુકે સઙ્ગહં એવ. તમ્બલોહમયેન વા દારુમયેન વાતિ વાસદ્દો અનિયમવિકપ્પત્થો. ‘‘નસિ અનિમિત્તા’’તિઆદયો ભિક્ખુનિક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૪૨૩) નિદ્દિટ્ઠા. તે સબ્બેતિ સબ્બે તે ગણ્ઠિકવિધા. નગ્ગેનાતિ અચેલકેન. તે સબ્બેતિ સબ્બે તે અવન્દિયપુગ્ગલા. પુબ્બેતિ દસકે. કમ્મવગ્ગેતિ અવસાને કમ્મવગ્ગે.

સો ભિક્ખુ યં ન નિગચ્છેય્ય, એતં ન નિગતં અટ્ઠાનં અનવકાસોતિ યોજના. એવઞ્હિ સતિ યંસદ્દો કિરિયાપરામસનો હોતિ, અથ વા યં યેન કારણેન ન નિગચ્છેય્ય, એતં કારણં અટ્ઠાનન્તિ યોજના. અનધિગતં સમાધિન્તિ યોજના. સદ્ધમ્માસ્સાતિ સદ્ધમ્મા અસ્સ. અસ્સ અક્કોસકપરિભાસકસ્સ ભિક્ખુસ્સ સદ્ધમ્મા ન વોદાયન્તિ ન પરિયોદપેન્તીતિ અત્થો. રોગાતઙ્કન્તિ રોગસઙ્ખાતં આતઙ્કં. નિરયં ઉપપજ્જતીતિ નિરયમ્હિ ઉપપજ્જતિ. ‘‘ઉપપજ્જતી’’તિ એત્થ ઉપઇતિ કમ્મપ્પવચનીયઉપસગ્ગેન યુત્તત્તા ‘‘નિરય’’ન્તિ એત્થ ભુમ્મત્થે ઉપયોગવચનં દટ્ઠબ્બં. એત્થ એતસ્મિં અઙ્ગુત્તરપાળિયં (અ. નિ. ૧૧.૬).

આસેવિતાયાતિ એત્થ આત્યૂપસગ્ગો આદિકમ્મત્થોતિ આહ ‘‘આદિતો પટ્ઠાય સેવિતાયા’’તિ. ‘‘નિપ્ફાદિતાયા’’તિઇમિના ભાવિતાયાતિ એત્થ ભૂસદ્દો સત્તત્થોતિ દસ્સેતિ, ‘‘વડ્ઢિતાયા’’તિ ઇમિના વડ્ઢનત્થોતિ દસ્સેતિ. બહુલીકતાયાતિ એત્થ બહુલં નામ અત્થતો પુનપ્પુનન્તિ આહ ‘‘પુનપ્પુનં કતાયા’’તિ. સુયુત્તયાનસદિસાયાતિ સુટ્ઠુ યુત્તેન યાનેન સદિસાય. ઇમિના યાનીકતાયાતિ એત્થ ન યંકિઞ્ચિ યાનં વિય કતં હોતિ, અથ ખો ઇચ્છિતિચ્છિતક્ખણે આરોહનીયત્તા સુયુત્તયાનં વિય કતં હોતીતિ દસ્સેતિ. યથા કરિયમાને પતિટ્ઠા હોતીતિ યોજના. વત્થુકતાયાતિ એત્થ વત્થુસદ્દો પતિટ્ઠત્થોતિ દસ્સેતિ. વસતિ પતિટ્ઠહતિ એત્થાતિ વત્થૂતિ વચનત્થો કાતબ્બો. અનુટ્ઠિતાયાતિ એત્થ અનુસદ્દો નઉપચ્છિન્નત્થો, ઠાધાતુ ઉપ્પજ્જનત્થોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અનુ અનુ પવત્તિતાયા’’તિ. ‘‘સમન્તતો’’તિ ઇમિના પરિચિતાયાતિ એત્થ પરિસદ્દો સમન્તત્થોતિ દસ્સેતિ. ‘‘અભિવડ્ઢિતાયા’’તિ ઇમિના ચિધાતુ વડ્ઢનત્થોતિ દસ્સેતિ. સમારદ્ધાયાતિ પરિપુણ્ણં આરાધિતાય. રાધધાતુ હિ સાધનત્થો હોતિ. ‘‘વસીભાવં ઉપનીતાયા’’તિ ઇમિના તદત્થં અધિપ્પાયેન દસ્સેતિ. ‘‘ન પાપકં સુપિનં પસ્સતી’’તિ વચનસ્સ અત્થાપત્તિનયં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ભદ્રકં પના’’તિઆદિ. વુદ્ધિકારણભૂતન્તિ વુદ્ધિયા કારણભૂતં સુપિનન્તિ સમ્બન્ધો. દેવતા રક્ખન્તીતિ એત્થ સામઞ્ઞતો વુત્તેપિ આરક્ખદેવતાયેવ ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘આરક્ખદેવતા’’તિ. આરક્ખદેવતા નામ ભુમ્મદેવાદયો. ખિપ્પન્તિ ભાવનપુંસકં. ઇમિના તુવટં ચિત્તન્તિ એત્થ તુવટસદ્દો ખિપ્પપરિયાયોતિ દસ્સેતિ. ઉત્તરિમપ્પટિવિજ્ઝન્તોતિ એત્થ ‘‘ઉત્તરિ’’ન્તિ પદસ્સ અવધિપેક્ખત્તા તસ્સ અવધિ ચ ઉત્તરિસદ્દસ્સ ઇધ અરહત્તવાચકભાવઞ્ચ વિધધાતુયા સચ્છિકરણત્થઞ્ચ દસ્સેન્તો આહ ‘‘મેત્તાઝાનતો’’તિઆદિ. તત્થ ‘‘મેત્તાઝાનતો’’તિ ઇમિના અવધિં દસ્સેતિ, ‘‘અરહત્ત’’ન્તિ ઇમિના ‘‘ઉત્તરિ’’ન્તિ પદસ્સ સરૂપત્થં દસ્સેતિ, ‘‘અસચ્છિકરોન્તો’’તિ ઇમિના વિધધાતુયા સચ્છિકરણત્થં દસ્સેતિ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ એકાદસકેસુ.

ઇતિ એકાદસકવારવણ્ણનાપરિયોસાનાય

એકુત્તરિકવણ્ણનાય

યોજના સમત્તા.