૨. પરિવાસકથા

૧૦૨. તસ્સાતિ પટિચ્છન્નમાનત્તસ્સ. સમોધાનેત્વાતિ ઇધેવ પરિવાસકથાયં સમોધાનેત્વા. ઇધેવ પરિવાસકથાયં દસ્સયિસ્સામાતિ યોજના. ઇધેવસદ્દો હિ પુબ્બાપરાપેક્ખો.

ઇધ અધિપ્પેતં પરિવાસં વિત્થારેત્વા દસ્સેન્તો આહ ‘‘અયં હી’’તિઆદિ. ઇધ અધિપ્પેતો પરિવાસો નામ તિવિધો હોતીતિ યોજના. તત્થાતિ તિવિધેસુ પરિવાસેસુ. ‘‘યથાપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા’’તિ વચનં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘કસ્સચિ હી’’તિઆદિ. યથા ઉદાયિત્થેરસ્સ એકાહપટિચ્છન્ના અયં આપત્તિ હોતિ, તથા કસ્સચિ એકાહપટિચ્છન્ના આપત્તિ હોતીતિ યોજના. યથા ચ પરતો આગતા ઉદાયિત્થેરસ્સેવ આપત્તિ હોતિ, તથા કસ્સચિ દ્વિહાદિપટિચ્છન્ના આપત્તિ હોતીતિ યોજના. ઇમિના વુત્તનયાનુસારેન પરતોપિ નયો નેતબ્બો. તસ્માતિ યસ્મા એકાહાદિપટિચ્છન્ના એકાદિઆપત્તિ હોતિ, તસ્મા જાનિતબ્બોતિ યોજના.

પટિચ્છન્નભાવં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘અયં હી’’તિઆદિ. તત્થાતિ ‘‘દસહાકારેહી’’તિ પાઠે. આપત્તિઇતિ સઞ્ઞા એતસ્સાતિ આપત્તિસઞ્ઞી . પહુ ચાતિ સમત્થો ચ. પપુબ્બો હૂધાતુ સમત્થત્થે હોતિ.

તત્થાતિ તસ્સં માતિકાયં. યન્તિ આપત્તિં. સોપિ ચાતિ ભિક્ખુપિ ચ. તત્થાતિ તસ્સં આપત્તિયં. અયન્તિ ભિક્ખુ. તત્થાતિ આપત્તિયં. અલજ્જિપક્ખે તિટ્ઠતીતિ ‘‘સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં પરિગૂહતી’’તિ (પરિ. ૩૫૯) વુત્તપક્ખે ઠિતત્તા અલજ્જિપક્ખે તિટ્ઠતિ.

પકતત્તોતિ એત્થ ‘‘પારાજિકં અનજ્ઝાપન્નો’’તિ અત્થં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘તિવિધં ઉક્ખેપનીયકમ્મં અકતો’’તિ. એતન્તિ અપ્પટિચ્છન્નભાવં, ‘‘આપજ્જતિ…પે… કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ વચનં વા.

ગાથાય ‘‘સાવસેસ’’ન્તિ ઇમિના પારાજિકં નિવત્તેતિ. ગરુકન્તિ એત્થ સઙ્ઘાદિસેસમેવ અધિપ્પેતન્તિ દસ્સેતિ. અનાદરિયન્તિ સિક્ખાપદે અનાદરિયં. વજ્જન્તિ દુક્કટં. ઉક્ખિત્તકેન કરણભૂતેન.

યસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ, નત્થીતિ સમ્બન્ધો. ભીરુકજાતિકતાયાતિ ભીરુકસભાવતાય. પબ્બતવિહારે વસન્તસ્સ યસ્સ ભિક્ખુનોતિ યોજના. પબ્બતવિહારેતિ પબ્બતસ્સ તલે, અન્તરે વા કારિતે વિહારે. એતસ્મિન્તિ એતાદિસે. અન્તરાયે સતિયેવાતિ યોજના. તસ્સ અચ્છન્નાવ હોતીતિ યોજના. અનન્તરાયિકસઞ્ઞાય છાદયતો અચ્છન્નાવાતિ અનન્તરાયિકસઞ્ઞાય છાદેન્તસ્સાપિ એકન્તેન અન્તરાયિકત્તા અચ્છન્નાવાતિ અધિપ્પાયો.

અસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ. હનુકવાતોતિ હનુકસ્સ ગેલઞ્ઞકરો વાતો. વિજ્ઝતીતિ હનુકં વિજ્ઝતિ. ઇમિનાતિ ભિક્ખુના. પહુસઞ્ઞિનો છાદિતાપિ એકન્તેન અપહુત્તા અચ્છાદિતાવ હોતિ.

છાદેતુકામો ચાતિ એત્થ ઇદં ચતુક્કં વેદિતબ્બં છાદેતુકામો છાદેતિ, છાદેતુકામો નચ્છાદેતિ, અચ્છાદેતુકામો છાદેતિ, નચ્છાદેતુકામો નચ્છાદેતીતિ. તત્થ પઠમપદં સન્ધાય વુત્તં ‘‘ઇદં ઉત્તાનત્થમેવા’’તિ. એવં સેસાસુપિ માતિકાસુ ચતુક્કં વેદિતબ્બં. ચતૂસુ ચતુક્કેસુ પઠમપદે એવ છન્ના હોતિ, ન સેસપદેસુ. અનુત્તાનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સચે પના’’તિઆદિ. પુરેભત્તે વાતિ પુરેભત્તં વા, ભત્તતો, ભત્તસ્સ વા પુરેતિ પુરેભત્તં. અબ્યયીભાવસમાસે સત્તમીવિભત્તિયા અમિતિકારિયસ્સ અનિચ્ચભાવતો વુત્તં ‘‘પુરેભત્તે’’તિ. એસેવ નયો ‘‘પચ્છાભત્તે’’તિ એત્થાપિ. દુતિયપદસ્સ અત્થં દસ્સેત્વા તતિયપદસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્સ પના’’તિઆદિ. અભિક્ખુકે ઠાને વસન્તસ્સ યસ્સ ભિક્ખુસ્સાતિ યોજના. આગમેન્તસ્સ ગચ્છન્તસ્સાતિ અનાદરે ચેતાનિ સામિવચનાનિ.

ચતુત્થપદસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યો પના’’તિઆદિ. તત્થ યો પનાતિ ભિક્ખુ પન, આવિ કરોતીતિ સમ્બન્ધો. સભાગન્તિ અવેરિં. અયન્તિ ભિક્ખુ. ઉપજ્ઝાયો ઇતિ વા આચરિયો ઇતિ વાતિ યોજના. લજ્જાયાતિ લજ્જનિમિત્તં, લજ્જકારણા, લજ્જહેતુ વા. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા, ઇધાતિ આપત્તિઆરોચનટ્ઠાને. અવેરિસભાગસ્સાતિ અવેરી હુત્વા સભાગસ્સ.

પકાસેતુકામોતિ અઞ્ઞેસં પકાસેતુકામો. ઉપજ્ઝાયસ્સાપીતિ પિસદ્દેન અઞ્ઞસ્સ સન્તિકે કા નામ કથાતિ દસ્સેતિ. તત્થાતિ આપત્તિઆરોચનટ્ઠાને. સભાગસઙ્ઘાદિસેસન્તિ વત્થુસભાગસઙ્ઘાદિસેસં. સુદ્ધસ્સાતિ વત્થુસભાગસઙ્ઘાદિસેસતો સુદ્ધસ્સ. આવિકરણાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘આવિકરોન્તો ચા’’તિઆદિ. ઇતિ ઇમાનીતિઆદિ નિગમનં.

તતોતિ જાનિતબ્બતો, પરન્તિ સમ્બન્ધો. એકાહપટિચ્છન્નાતિ એકાહેન પટિચ્છન્ના. યાવ ચુદ્દસ દિવસાનિ, તાવ દિવસવસેન યોજના કાતબ્બાતિ યોજના. પક્ખપટિચ્છન્નન્તિ પક્ખેન પટિચ્છન્નં. અતિરેકપક્ખપટિચ્છન્નન્તિ પક્ખતો અતિરેકેન પટિચ્છન્નં.

સંવચ્છરપટિચ્છન્નન્તિ સંવચ્છરેન પટિચ્છન્નં. તતો વાતિ અતિરેકસટ્ઠિસંવચ્છ રતો વા. ભિય્યોપીતિ અતિરેકમ્પિ.

તતોતિ તીહિ આપત્તીહિ. પરન્તિ અતિરેકં. ગણનવસેનાતિ આપત્તિગણનવસેન. વત્થુકિત્તનવસેન વાતિ આપત્તીનં વત્થુકિત્તનવસેન વા. નામમત્તવસેન વાતિ ‘‘સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિયો’’તિ એવં નામસ્સેવ વસેન વા. એત્થ હિ મત્તસદ્દો અવધારણત્થો, તેન વત્થું નિવત્તેતિ.

તત્થાતિ ‘‘નામમત્તવસેના’’તિ પદે. સજાતિસાધારણન્તિ સસ્સ અત્તનો જાતિ સજાતિ, તાય સાધારણં સજાતિસાધારણં. સબ્બેસં, સબ્બેહિ વા આપત્તીહિ સાધારણં સબ્બસાધારણં. તત્થાતિ દુવિધેસુ નામેસુ. સબ્બસાધારણનામવસેનાપીતિ એત્થ પિસદ્દો ‘‘અહં ભન્તે સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપજ્જિં એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં સજાતિસાધારણનામવસેનપિ ‘‘અહં ભન્તે સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં ઉભયસાધારણવસેનપિ વત્તું વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ. હીતિ સચ્ચં. સબ્બમ્પિ પરિવાસાદિકં ઇદં વિનયકમ્મન્તિ યોજના. વસતિ આપત્તિ એત્થ તદાયત્તવુત્તિતાયાતિ વત્થુ. ગો વુચ્ચતિ વચનં વા ઞાણં વા, તં તાયતીતિ ગોત્તં.

તત્થાતિ વત્થાદીસુ ચતુબ્બિધેસુ. તત્થાતિ તેસુ વચનેસુ. સુક્કવિસ્સટ્ઠિં કાયસંસગ્ગન્તિઆદિના વચનેનાપીતિ એત્થ આદિસદ્દેન દુટ્ઠુલ્લાદિવચનાનિ સઙ્ગણ્હાતિ. ઇધ પનાતિ ઇમસ્મિં પન ઠાને. યો યોતિ તિસ્સો વા ફુસ્સો વા આપન્નો હોતિ.

એવં આરોચેતબ્બન્તિ એવં વક્ખમાનનયેન આરોચેતબ્બન્તિ યોજના. કિં આરોચેતબ્બં? ‘‘અહં ભન્તે…પે… સઙ્ઘો ધારેતુ’’ ઇતિ આરોચેતબ્બન્તિ યોજના.

વેદયામહન્તિ વેદયામિ અહં. મમ પારિવાસિકભાવં સઙ્ઘં, સઙ્ઘસ્સ વા જાનાપેમીતિ અત્થો. વેદયતીતિ મન્તિ વેદયતિ ઇતિ મં. પારિવાસિકભાવં સઙ્ઘં, સઙ્ઘસ્સ વા જાનાપેતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂતિ અત્થો. એત્થ બહૂસુ અટ્ઠકથાપોત્થકેસુ ‘‘તિણ્ણં વા અતિરેકાનં વા આરોચેન્તેન આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ પાઠો અત્થિ. કેસુચિ અટ્ઠકથાપોત્થકેસુ ‘‘તિણ્ણં આરોચેન્તેન આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ એત્તકોયેવ પાઠો અત્થિ. હેટ્ઠા માનત્તકથાયમ્પિ એવમેવ અત્થિ. તત્થ ‘‘અતિરેકાન’’ન્તિ ઇમિના તીહિ અતિરેકાનં આરોચેન્તેન સઙ્ઘં અપેક્ખિત્વા સચે એકવચનવસેન વત્તુકામો હોતિ, ‘‘મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. અથ સમ્બહુલે ભિક્ખૂ અપેક્ખિત્વા સચે બહુવચનવસેન વત્તુકામો હોતિ, યથા તિણ્ણં, એવં ‘‘મં આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બન્તિ દસ્સેતિ. ઇદઞ્ચ સદ્દસત્થવસેનેવ વુત્તં, ન વિનયકમ્મવિપત્તિવસેનાતિ દટ્ઠબ્બં.

‘‘વિહારેયેવ રત્તિપરિગ્ગહો’’તિ ઇમિના અન્તોઉપચારસીમાયમ્પિ પરિવસિતબ્બભાવં દસ્સેતિ. ઉપચારસીમન્તિ પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપં, અપરિક્ખિત્તસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં. એસાતિ પારિવાસિકો ભિક્ખુ. અસ્સાતિ આગતસ્સ ભિક્ખુનો.

તતોતિ આપત્તિપટિચ્છન્નદિવસતો. કુક્કુચ્ચવિનોદનત્થાયાતિ આપત્તિપટિચ્છન્નદિવસેન સમં પરિવસિતબ્બં નુખો, ન નુખોતિ કુક્કુચ્ચસ્સ વિનોદનત્થાય. પરિવુત્થત્તાતિ પરિવસિતત્તા. સોતિ પરિવુત્થો ભિક્ખુ. ઇદન્તિ દાતબ્બમાનત્તં. તન્તિ પટિચ્છન્નમાનત્તં. છારત્તન્તિ છરત્તિયો સમાહટાતિ છારત્તં, સમાહારે દિગુ. ‘‘છરત્ત’’ન્તિ વત્તબ્બે સુખુચ્ચારણત્થં છકારસ્સ દીઘં કત્વા એવં વુત્તં, અચ્ચન્તસંયોગે ચેતં ઉપયોગવચનં.

અપ્પટિચ્છન્નાપત્તિં દાતું વટ્ટતીતિ સમ્બન્ધો. ઇમિના હેટ્ઠા વુત્તં પટિચ્છન્નમાનત્તં ઇમસ્મિં પટિચ્છન્નમાનત્તે સમોધાનેત્વાપિ દાતું વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ. એવં સન્તેપિ મૂલમાનત્તં પટિચ્ચ પટિચ્છન્નમાનત્તન્તિ વુચ્ચતિ. કથં દાતું વટ્ટતીતિ યોજના.

અસ્સાતિ માનત્તં યાચન્તસ્સ. તદનુરૂપન્તિ તસ્સ યાચનસ્સ અનુરૂપં. સચે પટિચ્છન્ના દ્વેતિ એત્થ દ્વેતિ નિદસ્સનમત્તં તતો અતિરેકમ્પિ ગહેતબ્બત્તા. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ એકબહૂસુ. તદનુરૂપમે વાતિ તસ્સ માનત્તદાનસ્સ અનુરૂપમેવ. ઇધ પનાતિ પટિચ્છન્નમાનત્તે પન. ઇતીતિઆદિ નિગમનં. યં માનત્તં દિય્યતીતિ યોજના. એત્થાતિ પટિચ્છન્નમાનત્તે.

અવસેસાતિ અપ્પટિચ્છન્નપરિવાસપટિચ્છન્નપરિવાસેહિ અવસેસા. તત્થાતિ અવસેસેસુ દ્વીસુ પરિવાસેસુ. અધમ્મિકમાનત્તચારાવસાને અનુઞ્ઞાતપરિવાસોતિ સમ્બન્ધો. કિસ્મિં વત્થુસ્મિં અનુઞ્ઞાતોતિ આહ ‘‘ઇમસ્મિં વત્થુસ્મિ’’ન્તિ. એસાતિ સુદ્ધન્તો, દાતબ્બોતિ સમ્બન્ધો. એતન્તિ જાનનાજાનનં.

તત્થાતિ દ્વીસુ સુદ્ધન્તેસુ, ચૂળસુદ્ધન્તોતિ વુચ્ચતીતિ સમ્બન્ધો. યોતિ ભિક્ખુ, વદતીતિ સમ્બન્ધો. આરોચિતદિવસતોતિ આપત્તિઆરોચિતદિવસતો.

તન્તિ ચૂળસુદ્ધન્તં, પરિવસન્તેન પરિવસિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. અગ્ગહેસીતિ પરિવાસં અગ્ગહેસિ. અઞ્ઞન્તિ ગહિતમાસતો અઞ્ઞં. ‘‘પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થી’’તિ ઇમિના પરિવાસગહણકિચ્ચમ્પિ નત્થીતિ દસ્સેતિ ગણ્હન્તસ્સેવ દાતબ્બત્તા, દેન્તસ્સેવ ગહેતબ્બત્તા વા. ઉદ્ધમ્પિ આરોહતીતિ પરિવાસગહણકાલતો અઞ્ઞમ્પિ કાલં પરિવસિતબ્બત્તા ઉદ્ધમ્પિ આરોહતિ. હેટ્ઠાપિ ઓરોહતીતિ પરિવાસગહણકાલતો ઊનમ્પિ કાલં પરિવસિતબ્બત્તા હેટ્ઠાપિ ઓરોહતિ. ઇદન્તિ આરોહનોરોહનં. તસ્સાતિ સુદ્ધન્તપરિવાસસ્સ. એકમેવ પટિચ્ચ દ્વે, તિસ્સો, સમ્બહુલા વા ભવન્તીતિ આહ ‘‘એકં વિના સમ્બહુલાનં અભાવતો’’તિ.

એવં ચૂળસુદ્ધન્તં દસ્સેત્વા મહાસુદ્ધન્તં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યો પના’’તિઆદિ. તન્તિ મહાસુદ્ધન્તં. યાવ યત્તકો ઉપસમ્પદદિવસો હોતિ, તાવ તત્તકં કાલન્તિ યોજના. ઉદ્ધં નારોહતીતિ ઉદ્ધં આરોહનકાલસ્સ અભાવતો ઉદ્ધં ન આરોહતિ. એત્થાતિ સુદ્ધન્તપરિવાસે. અયં સુદ્ધન્તપરિવાસો નામાતિ નિગમનં.

તત્થાતિ તિવિધેસુ સમોધાનપરિવાસેસુ. ‘‘ઓધુનિત્વા સમોદહિત્વા દાતબ્બપરિવાસો’’તિ ઇમિના ઓધુનિત્વા સમોધાનેત્વા દાતબ્બો પરિવાસો ઓધાનસમોધાનોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ, ‘‘પરિવાસો’’તિ ઇમિના તદ્ધિતણપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. એત્થ ચ અવધુનિયતે, અવધુનિતબ્બન્તિ વા ઓધાનં, સં એકતો ઓદહીયતે સમ્પિણ્ડીયતે, ઉદહિયતિ સમ્પિણ્ડિયતીતિ વા સમોધાનન્તિ અવયવવચનત્થો કાતબ્બો. ‘‘મક્ખેત્વા’’તિ ઇમિના ધુધાતુયા પપ્પોટનધંસનધોવનાનિ દસ્સેતિ. સોતિ ઓધાનસમોધાનો, આગતોતિ સમ્બન્ધો.

એત્થાતિ ઓધાનસમોધાને. યોતિ ભિક્ખુ, પટિચ્છાદેતીતિ સમ્બન્ધો. પરિવસન્તો વા માનત્તારહો વા માનત્તં ચરન્તો વા અબ્ભાનારહો વા યો ભિક્ખૂતિ યોજના. ‘‘પુરિમાય આપત્તિયા’’તિ પદં ‘‘સમા વા’’તિ પદે સહાદિયોગો. ‘‘ઊનતરા’’તિપદે વિભત્તિઅપાદાનં, અનુમેય્યવિસયઅપાદાનં વા. ‘‘અદિવસે કત્વા’’તિ ઇમિના ઓધુનિત્વાતિ એત્થ ધુધાતુયા યથાવુત્તત્થેયેવ દસ્સેતિ. ઊનકપક્ખપટિચ્છન્નાતિ પક્ખતો ઊનકેન પટિચ્છન્ના. એતેનુપાયેનાતિ પક્ખે વુત્તેન એતેન ઉપાયેન.

તત્થાતિ મૂલાપત્તિતો અતિરેકપટિચ્છન્ને. આવિ કારાપેત્વાતિ મૂલાપત્તિતો અન્તરાપત્તિયા પટિચ્છન્નભાવં આવિ કારાપેત્વા. એત્થાતિ આપત્તિપટિચ્છન્ને. પમાણન્તિ કારણં. યાતિ આપત્તિ. તત્થાતિ મૂલભાવેન કત્તબ્બાયં મૂલિઆપત્તિયં. ઇતરન્તિ મૂલિભાવેન કત્તબ્બં મૂલાપત્તિં. સમોધાયાતિ સમોદહિત્વા. પક્ખિપિત્વાતિ અત્થો.

એકા વા યા આપત્તિ સબ્બચિરપટિચ્છન્ના હોતીતિ યોજના. સબ્બચિરપટિચ્છન્નાયોતિ સબ્બાસં આપત્તીનં ચિરેન પટિચ્છન્નાયો. તાસન્તિ આપત્તીનં. અગ્ઘેનાતિ પરિચ્છેદેન. અગ્ઘસદ્દો હેત્થ પરિચ્છેદત્થવાચકો. અભિધાને (અભિધાનપ્પદીપિકાયં ૧૦૪૮ ગાથાયં) વુત્તં ‘‘અગ્ઘો મુલ્યે ચ પૂજને’’તિ. એત્થ ‘‘મુલ્યે ચા’’તિ પદસ્સ મૂલપરિચ્છેદેતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. તમેવત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘તાસં રત્તિપરિચ્છેદવસેના’’તિ. ઇમેહિ પદેહિ અગ્ઘેન રત્તિપરિચ્છેદેન સમોધાનેત્વા દાતબ્બો પરિવાસો અગ્ઘસમોધાનોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. એત્થ ચ ‘‘સબ્બચિરપટિચ્છન્નાયો’’તિ વુત્તત્તા કિઞ્ચાપિ કોટિઅત્થવાચકો તતિયક્ખરેન પાઠો યુત્તો વિય દિસ્સતિ. તથાપિ સો પાઠો ન ગહેતબ્બો. કસ્મા? બહૂસુ પાળિપોત્થકેસુ, અટ્ઠકથાપોત્થકેસુ ચ અલિખિતત્તા. બહૂસુ હિ પોરાણપોત્થકેસુ ચતુત્થક્ખરેન પાઠોયેવ લિખિતો, તસ્મા સો પાઠોયેવ ગહેતબ્બો, ન અઞ્ઞોતિ દટ્ઠબ્બં. સોતિ અગ્ઘસમોધાનો. આગતોયેવાતિ સમ્બન્ધો.

યસ્સ પનાતિ ભિક્ખુસ્સ, પટિચ્છન્નાતિ સમ્બન્ધો. સબ્બન્તિ સકલં. આપત્તિસહસ્સગાથાય –

દસસતં આપત્તિયો રત્તિસતં છાદયિત્વાનાતિ યોજના. ઇમિના નયેનપિ અગ્ઘસમોધાનોતિ એત્થ અગ્ઘસદ્દસ્સ ચતુત્થક્ખરેન પાઠસ્સ યુત્તભાવો વેદિતબ્બો. અગ્ઘેન દસરત્તિપરિચ્છેદેન સમોધાય દાતબ્બો અગ્ઘસમોધાનો.

યો પરિવાસો નાનાવત્થુકાયો આપત્તિયો એકતો કત્વા દિય્યતિ, અયં પરિવાસો મિસ્સકસમોધાનો નામાતિ યોજના. એત્થ વત્થુવસેન મિસ્સકા આપત્તિયો સમોધાનેત્વા દાતબ્બો પરિવાસો મિસ્સકસમોધાનોતિ વચનત્થો કાતબ્બો. તત્રાતિ મિસ્સકસમોધાને. તદનુરૂપાયાતિ તસ્સ યાચનસ્સ અનુરૂપાય.

એત્થ ચાતિ મિસ્સકસમોધાને ચ, કાતું વટ્ટતીતિ સમ્બન્ધો.

‘‘પક્ખમાનત્તઞ્ચ …પે… કથયિસ્સામા’’તિ યં વચનં વુત્તં, તસ્સ વચનસ્સ ઓકાસોતિ યોજના. તં પનાતિ પક્ખમાનત્તં પન. ‘‘અડ્ઢમાસમેવ દાતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના પક્ખમેવ દાતબ્બં માનત્તં પક્ખમાનત્તન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. હીતિ સચ્ચં. તં પનાતિ પક્ખમાનત્તં પન, દાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. અત્તનો સીમન્તિ અત્તનો વિહારસીમં, મહાસીમન્તિ અત્થો. સોધેત્વાતિ સબ્બાસં હત્થપાસનયનવસેન, છન્દારહાનં છન્દનયનવસેન, સીમતો બહિકરણવસેન ચ સોધેત્વા. ચતુવગ્ગગણન્તિ ચતુવગ્ગસઙ્ઘં. ગણોતિ ચેત્થ સઙ્ઘોયેવાધિપ્પેતો.

તત્રાતિ ‘‘યોજના કાતબ્બા’’તિ વચને. મુખમત્તદસ્સનન્તિ ઉપાયમત્તદસ્સનં, આદિમત્તદસ્સનં વા. ‘‘આપન્નાય ભિક્ખુનિયા’’તિ પદં ‘‘એવમસ્સ વચનીયો’’તિ પદે કત્તા, ‘‘યાચાપેત્વા’’તિ પદે કારિતકમ્મં. ‘‘બ્યત્તાય ભિક્ખુનિયા’’તિ પદં ‘‘ઞાપેતબ્બો’’તિ પદે કારિતકત્તા, ‘‘સઙ્ઘો’’તિ પદં તત્થેવ કારિતકમ્મં. ‘‘એતં કારણ’’ન્તિ ધાતુકમ્મં અજ્ઝાહરિતબ્બં. તબ્બપચ્ચયેન કારિતકમ્મમેવ વુત્તં. ઞાપેતબ્બાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુણાતુ મે’’તિઆદિ.

નિક્ખિત્તવત્તન્તિ કરણત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં. નિક્ખિત્તવત્તેનાતિ હિ અત્થો. તત્થેવાતિ માળકસીમાયમેવ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. અસ્સાતિ માનત્તચારિકાય ભિક્ખુનિયા. તત્રાતિ તસ્મા કત્તબ્બવિનયકમ્મભાવતોતિ અત્થો. નોતિ અમ્હાકં, સન્તિકન્તિ સમ્બન્ધો. ચતૂહિ પકતત્તભિક્ખુનીહિ નિસીદિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. ગામૂપચારતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વાતિ ઇદં ભિક્ખુનીવિહારૂપચારાતિક્કમં સન્ધાય વુત્તં. વિહારૂપચારતોપીતિ ભિક્ખુવિહારૂપચારતોપિ. તત્થાતિ ભિક્ખુનીનં નિસિન્નટ્ઠાનં. કુરુન્દિમહાપચ્ચરીસુ પન વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. વિહારસ્સ ચાતિ ભિક્ખુવિહારસ્સ ચ. ગામસ્સ ઉપચારં મુઞ્ચિતું વટ્ટતીતિ ન વુત્તન્તિ યોજના. તસ્મા ગામૂપચારેપિ નિસીદિતું વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો.

તાય ભિક્ખુનિયા આરોચેતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો.

તત્થેવાતિ ભિક્ખુનીનં નિસીદનટ્ઠાનેયેવ. ઠાનન્તિ ભિક્ખૂનં ઠાનં. એતીતિ આગચ્છતિ. પગેવાતિ પાતોયેવ. તાયાતિ માનત્તચારિનિયા.

અનિક્ખિત્તવત્તાય પન ભિક્ખુનિયાતિ સમ્બન્ધો. અજાનનપચ્ચયાતિ અજાનનકારણા. તન્તિ વચનં. પારિવાસિકવત્તાદીનન્તિ આદિસદ્દેન આગન્તુકવત્તપૂરણનિસ્સયપટિપ્પસ્સદ્ધાદયો સઙ્ગણ્હાતિ. યુત્તતરં દિસ્સતીતિ યુત્તતરં હુત્વા દિસ્સતિ. ઇમિના અનિક્ખિત્તવત્તભિક્ખુના વિય ભિક્ખુનિયાપિ અન્તોઉપચારસીમગતાનંયેવ આરોચેતબ્બં, ન ગામે ઠિતાનમ્પિ ગન્ત્વા આરોચેતબ્બન્તિ દીપેતિ. ઉપોસથેતિ ઉપોસથદિવસે. એસેવ નયો પવારણાયપિ. દેવસિકન્તિ દિવસે દિવસે. તસ્મિં ગામેતિ ભિક્ખુનીનં વસનગામે. અઞ્ઞત્રાતિ ભિક્ખુનીનં વસનગામતો અઞ્ઞસ્મિં ગામે. તત્રાતિ ભિક્ખુનીનં વસનગામં. દસ્સેત્વાતિ ભિક્ખુનીનં દસ્સેત્વા. તાયાતિ માનત્તચારિનિયા. વિહારન્તિ ભિક્ખૂનં વિહારં. ઉપચારસીમાયાતિ ઉપચારસીમતો બહીતિ સમ્બન્ધો. અયન્તિ માનત્તચારિની.

વીસતિ ગણો ઇમસ્સાતિ વીસતિગણો, સઙ્ઘો, તસ્મિં. માનત્તં ચરમાના ભિક્ખુનીતિ યોજના. ઇદં પક્ખમાનત્તં નામાતિ ઇદં પુબ્બવચનસ્સ નિગમવસેન પરવચનસ્સ કથનત્થાય વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં.

તત્થાતિ તિવિધેસુ માનત્તેસુ. યદેતં માનત્તં અનુઞ્ઞાતન્તિ સમ્બન્ધો. પરતોતિ પરસ્મિં. પરિવાસં પરિવસન્તસ્સ મૂલાયપટિકસ્સિતસ્સ ઉદાયિત્થેરસ્સ અનુઞ્ઞાતન્તિ સમ્બન્ધો. આપજ્જિત્વાતિ આપજ્જનતો. ઇદન્તિ માનત્તં વુચ્ચતીતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ઓધાનસમોધાનન્તિ એત્થ વચનત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ. તમ્પીતિ કુરુન્દિયં વુત્તવચનમ્પિ.

તન્તિ અગ્ઘસમોધાનમિસ્સકસમોધાનં, દાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. એત્તાવતાતિ એતપરિમાણેન વચનક્કમેન, ‘‘અયઞ્હિ ઇધ અધિપ્પેતો પરિવાસો નામા’’તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) વચનતો પટ્ઠાય યાવ ‘‘યોજેત્વા દાતબ્બ’’ન્તિ વચનં, તાવ વચનક્કમેનાતિ અત્થો. ‘‘તેન હિ ભિક્ખવે…પે… દસ્સેસ્સામા’’તિ યં વચનં વુત્તન્તિ યોજના. ‘‘અત્થતો’’તિ ઇમિના સદ્દોપિ ગહેતબ્બો અવિનાભાવતો.

પટિચ્છન્નપરિવાસકથા

૧૦૨. યા પાળિ વુત્તાતિ સમ્બન્ધો.

૧૦૮. તતોતિ પાળિતો. તં આપત્તિન્તિ તં અન્તરાપત્તિં. અસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ. નિક્ખિત્તવત્તો ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો, હુત્વાતિ વા. સોતિ ભિક્ખુ, ઠિતો હુત્વાતિ સમ્બન્ધો. તસ્સા આપત્તિયાતિ તસ્સા અન્તરાપત્તિયા. પટિચ્છન્ના હોતીતિ અન્તરાપત્તિપિ પટિચ્છન્ના હોતિ. તસ્મિમ્પીતિ મૂલાય પટિકસ્સનેપિ. મક્ખિતાતિ પિસિતા, ધંસિતા વા. મક્ખિયન્તિ પિસિયન્તિ, ધંસિયન્તીતિ વા મક્ખિતા, પરિવુત્થદિવસા. તતોતિ પાળિતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. પરતોપિ એસેવ નયો. એવન્તિઆદિ નિગમનં. પટિચ્છન્નવારે દસ્સિતા હોન્તીતિ સમ્બન્ધો.

સમોધાનપરિવાસકથા

૧૨૫. તતોતિ પટિચ્છન્નવારતો, પરં દસ્સિતન્તિ સમ્બન્ધો. એત્થ ચાતિ એતસ્મિં વારે ચ. યસ્માતિ યસ્મા કારણા, યેન કારણેન વા. તેનેવાતિ તેનેવ કારણેન, તસ્મા કારણા વા, ‘‘મૂલાય…પે… દેતૂ’’તિ વુત્તન્તિ યોજના. તસ્મા સબ્બે મક્ખિતાવ હોન્તીતિ યોજના. તતોતિ વારતો પરં નિટ્ઠાપિતન્તિ સમ્બન્ધો.

અગ્ઘસમોધાનપરિવાસકથા

૧૩૪. તતોતિ વારતો પરં દસ્સિતોતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ વારતો પરં પાળિ ઠપિતાતિ સમ્બન્ધો. લજ્જિધમ્મે વા ઉપ્પન્નેતિ સમ્બન્ધો. યન્તિ કમ્મં. તતોતિ વારતો પરં તથેવ પાળિ ઠપિતાતિ સમ્બન્ધો.

૧૩૮. તતોતિ વારતો પરં પુરિમનયેનેવ પાળિ ઠપિતાતિ સમ્બન્ધો.

સુદ્ધન્તપરિવાસાદિકથા

૧૫૬. તતોતિ વારતો પરં સુદ્ધન્તપરિવાસો દસ્સિતોતિ સમ્બન્ધો.

૧૬૦. તતોતિ પાળિતો પરં પાળિ ઠપિતાતિ સમ્બન્ધો.

૧૬૫. તત્થાતિ પાળિયં. અન્તરા…પે… અપ્પટિચ્છન્નાયોતિઆદીસુ અત્થો દટ્ઠબ્બોતિ સમ્બન્ધો.

૧૬૬. પચ્છિમસ્મિં આપત્તિક્ખન્ધેતિ એત્થ આપત્તિક્ખન્ધસ્સ ભેદભાવતો કિં ‘‘પચ્છિમસ્મિં આપત્તિક્ખન્ધે’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘એકોવ સો આપત્તિક્ખન્ધો’’તિ. અથ કસ્મા ‘‘પચ્છિમસ્મિં આપત્તિક્ખન્ધે’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘પચ્છા છાદિતત્તા પના’’તિઆદિ. એત્થ પનસદ્દો ગરહત્થવાચકો, તથાપીતિ હિ અત્થો. એકોપિ આપત્તિક્ખન્ધો પચ્છા છાદિતત્તા પચ્છિમસ્મિં આપત્તિક્ખન્ધેતિ વુત્તન્તિ અધિપ્પાયો.

૧૮૦. ‘‘વવત્થિતા સમ્ભિન્ના’’તિ એતં વચનન્તિ યોજના.