૧૦. ભિક્ખુનિક્ખન્ધકં

મહાપજાપતિગોતમીવત્થુકથા

૪૦૨. ભિક્ખુનિક્ખન્ધકે કસ્મા પટિક્ખિપતીતિ ચોદનં દસ્સેત્વા તસ્સા આભોગં દસ્સેન્તો આહ ‘‘નનૂ’’તિઆદિ. ‘‘કામ’’ન્તિઆદિના અભ્યૂપગમપરિહારવસેન વિસ્સજ્જેતિ. તત્થ કામંસદ્દો અનુગ્ગહત્થો, પન સદ્દો ગરહત્થો, પન તથાપિ પટિક્ખિપતીતિ સમ્બન્ધો. તન્તિ મહાપજાપતિં ગોતમિં. યાચિતેન હુત્વા અનુઞ્ઞાતન્તિ યોજના. અયન્તિ પબ્બજ્જા. ભદ્દકં કત્વાતિ લદ્ધકં કત્વા, મનાપં કત્વાતિ અત્થો.

૪૦૩. કુમ્ભથેનકેહીતિ એત્થ કુમ્ભે દીપં જાલેત્વા તેનાલોકેન થેનેન્તીતિ કુમ્ભથેનકાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘કુમ્ભે દીપં જાલેત્વા’’તિઆદિ.

નાળિમજ્ઝગતન્તિ સસ્સનાળસ્સ મજ્ઝે ગતં. ગણ્ઠિન્તિ ફળું. ‘‘કણ્ડ’’ન્તિપિ પાઠો, દણ્ડન્તિ અત્થો. યેનાતિ પાણકેન. અયઞ્હિ યંસદ્દો તંસદ્દાનપેક્ખોતિ દટ્ઠબ્બો.

અન્તોરત્તભાવોતિ અન્તોલોહિતભાવો. એતમત્થન્તિ એતં વક્ખમાનં અત્થં. આળિયાતિ આવરણાય. અબદ્ધાયપીતિ પિસદ્દો અનુગ્ગહત્થો, બદ્ધાય પન પગેવાતિ અત્થો. કિઞ્ચીતિ અપ્પમત્તકં. યન્તિ ઉદકં. તમ્પીતિ ઉદકમ્પિ. પિસદ્દો અબદ્ધાય ઠિતં કિઞ્ચિ ઉદકં અપેક્ખતિ. યે ઇમે ગરુધમ્મા પઞ્ઞત્તાતિ યોજના. પટિકચ્ચેવાતિ પગેવ, પઠમમેવાતિ અત્થો. તેસૂતિ ગરુધમ્મેસુ. અપઞ્ઞત્તેસુ સન્તેસુપીતિ યોજના. પઠમં વુત્તન્તિઆદિ વુત્તં, વસ્સસહસ્સમેવ ઠસ્સતિ ઇતિ ઇમમત્થં દસ્સેતીતિ યોજના. ‘‘વસ્સસહસ્સ’’ન્તિ ચ એતં વચનં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. તતોતિ વસ્સસહસ્સતો. પરિયત્તિધમ્મોપીતિ પિસદ્દો પટિવેધસદ્ધમ્મં અપેક્ખતિ. દ્વીસુ સદ્ધમ્મેસુ ઠિતેસુ પટિપત્તિસદ્ધમ્મો ઠિતોયેવાતિ કત્વા ન વુત્તં. તાનિયેવાતિ પઞ્ચવસ્સસહસ્સાનિયેવ. પરિયત્તિયા સતિ પટિવેધો ન હોતીતિ નાપિ વત્તબ્બોતિ યોજના. લિઙ્ગન્તિ સમણવેસં, સમણાકારન્તિ અત્થો.

ભિક્ખુનીઉપસમ્પદાનુજાનનકથા

૪૦૪. ઇમાય અનુપઞ્ઞત્તિયાતિ મહાપજાપતિયા અટ્ઠગરુધમ્મપટિગ્ગહણૂપસમ્પદં ઉપનિધાય અયં પઞ્ઞત્તિ અનુપઞ્ઞત્તિ નામ, તાય અનુપઞ્ઞત્તિયા ઉપસમ્પાદેતુન્તિ અત્થો. મહાપજાપતિયા સદ્ધિવિહારિનિયો કત્વાતિ મહાપજાપતિં ઉપજ્ઝં કત્વા પઞ્ચસતા સાકિયાનિયો તસ્સા સદ્ધિવિહારિનિયો કત્વાતિ અત્થો. ઇતીતિ તસ્મા અહેસુન્તિ સમ્બન્ધો. ઇમિના ઓવાદેનાતિ ભગવતો ઇમિના ઓવાદેન.

૪૧૦. એતિસ્સાતિ એતિસ્સા ભિક્ખુનિયા. તન્તિ કમ્મં. અઞ્ઞસ્મિન્તિ અઞ્ઞસ્મિં કમ્મે. અઞ્ઞન્તિ રોપિતબ્બકમ્મતો અઞ્ઞં કમ્મં.

૪૧૧. કદ્દમોદકેનાતિ કદ્દમેન આલુળિતેન ઉદકેનેવ. કદ્દમાદીસુપીતિ પીસદ્દો ‘‘યેન કેનચી’’તિ એત્થ યોજેતબ્બો. યેન કેનચિપીતિ હિ અત્થો. સન્નિપતિત્વાતિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘેન સન્નિપતિત્વા. અપસાદનીયન્તિ અપસાદેતબ્બં કમ્મં. એત્તાવતાતિ એત્તકેન સાવનમત્તેન. અવન્દિયોતિ ન વન્દેતબ્બો, વન્દિતું ન અરહોતિ અત્થો. તતોતિ તિક્ખત્તું સાવેતબ્બતો. ન વન્દન્તીતિ ભિક્ખુનિયો ન વન્દન્તિ. દિસ્વાપીતિ તં ભિક્ખું દિસ્વાપિ. તેન ભિક્ખુનાતિ અપસાદનીયં દસ્સેન્તેન ભિક્ખુના, ખમાપેતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. વિહારેયેવાતિ ભિક્ખૂનં વિહારેયેવ. તેન ભિક્ખુનાતિ ઉપસઙ્કમિતબ્બેન ભિક્ખુના, વત્તબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. તતોતિ વત્તબ્બકાલતો. સોતિ અપસાદનીયં દસ્સેન્તો ભિક્ખુ. એત્થાતિ ભિક્ખુનિક્ખન્ધકે. કમ્મવિભઙ્ગેતિ પરિવારાવસાને કમ્માનં વિભઙ્ગટ્ઠાને (પરિ. અટ્ઠ. ૪૯૫-૪૯૬).

ઓભાસન્તીતિ અવ હીનેન ભાસન્તીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અસદ્ધમ્મેન ઓભાસન્તી’’તિ. ‘‘ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં સમ્પયોજેન્તી’’તિ એત્થ કમ્મકરણે દસ્સેન્તો આહ ‘‘પુરિસે અસદ્ધમ્મેના’’તિ. એત્થ ‘‘પુરિસે’’તિ ઇમિના કમ્મં દસ્સેતિ, ‘‘અસદ્ધમ્મેના’’તિ ઇમિના કરણં. વિહારપ્પવેસનેતિ ભિક્ખૂનં વિહારપ્પવેસને. ઓવાદં ઠપેતુન્તિ એત્થ ઓવાદટ્ઠપનાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ન ભિક્ખુનુપસ્સય’’ન્તિઆદિ. ઓવાદત્થાયાતિ ઓવાદપટિગ્ગહણત્થાય. મા કરિત્થાતિ મા કરેય્યાથ.

૪૧૬. ગિહિદારિકાયોતિ ગિહિભૂતા દારિકાયો બન્ધન્તિ વિયાતિ યોજના. ઘનપટ્ટકેનાતિ ઘનભૂતેન પટ્ટેન નિયુત્તેન. એકપરિયકન્તિ એત્થ એકવારં કટિયં પરિક્ખિપિત્વા કતં કાયબન્ધનં એકપરિયકન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘એકવારં પરિક્ખિપનક’’ન્તિ. તત્થ પરિક્ખિપનકન્તિ કટિયં પરિક્ખિપનારહં.

વિલીવેનાતિ એત્થ બહુત્થે એકવચનન્તિ આહ ‘‘સણ્હેહિ વિલીવેહી’’તિ. ‘‘કતપટ્ટેના’’તિ ઇમિના પાળિયં ‘‘કતેના’’તિ પાઠસેસં દસ્સેતિ. સેતવત્થપટ્ટેનાતિ સેતવત્થેન કતેન પટ્ટેન. કતવેણિયાતિ કતાય વેણિયા. ઇમિના દુસ્સેન કતા વેણિ દુસ્સવેણીતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. એસેવ નયો પુરિમપચ્છિમપદેસુપિ. ચોળકાસાવન્તિ ચોળમેવ કસાવેન રત્તત્તા ચોળકાસાવં.

અટ્ઠિલ્લેનાતિ અદ્દેન અટ્ઠિના. ‘‘ગોજઙ્ઘટ્ઠિકે’’તિ ઇમિના અટ્ઠિનો સમ્બન્ધં દસ્સેતિ. હત્થં કોટ્ટાપેન્તીતિ એત્થ હત્થં નામ અગ્ગબાહમેવાધિપ્પેતં, ન કપ્પરતો પટ્ઠાયાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અગ્ગબાહ’’ન્તિ. પિટ્ઠિહત્થન્તિ હત્થપિટ્ઠિં. પિટ્ઠિપાદન્તિ પાદપિટ્ઠિં.

૪૧૭. વુત્તનયાનેવાતિ છબ્બગ્ગિયાનં મુખલિમ્પનાદીસુ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૪૭) વુત્તનયાનેવ. અઙ્ગદેસેતિ સરીરપ્પદેસે. ગણ્ડપ્પદેસેતિ કપોલપ્પદેસે. સાલોકે તિટ્ઠન્તીતિ એત્થ સંવિજ્જતિ આલોકો એત્થાતિ સાલોકન્તિ કત્વા દ્વારં ગહેતબ્બં. તેન વુત્તં ‘‘દ્વારં વિવરિત્વા’’તિ. વુટ્ઠાપેન્તીતિ ઉપસમ્પાદેન્તિ. સૂનં ઠપેન્તીતિ એત્થ સૂનાસદ્દો મંસપરિયાયોતિ આહ ‘‘મંસં વિક્કિણન્તી’’તિ. તેનાતિ દાસેન. ઇદં પદં ‘‘કારેન્તી’’તિ પદે કારિતકમ્મં. ‘‘હરિતકઞ્ચેવ પક્કઞ્ચા’’તિ ઇમિના હરિતકપક્કિકન્તિ પદસ્સ દ્વન્દવાક્યં દસ્સેતિ. તત્થ હરિતકન્તિ હરિતમેવ પણ્ણં. પક્કન્તિ સેદિતં પણ્ણં.

૪૧૮. કથિતાયેવાતિ ચીવરક્ખન્ધકે કથિતાયેવ.

૪૧૯. પાળિમુત્તકવિનિચ્છયોતિ પાળિયં વુત્તવિનિચ્છયતો મુત્તો વિનિચ્છયો. પાળિમુત્તકવિનિચ્છયં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘સચે હી’’તિઆદિ. યો કોચિ કાલં કરોન્તો વદતીતિ સમ્બન્ધો. મમચ્ચયેનાતિ મમ અતિક્કમેન. અઞ્ઞસ્સાતિ વુત્તેહિ ઉપજ્ઝાયાદીહિ અઞ્ઞસ્સ. તેસન્તિ ઉપજ્ઝાયાદીનં. ન હોતીતિ પરિક્ખારો ન હોતિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. અચ્ચયદાનન્તિ અચ્ચયેન હોતૂતિ દાનં. ન રુહતીતિ પઞ્ચન્નં સહધમ્મિકાનં પબ્બજિતસ્સ વા ગહટ્ઠસ્સ વા યસ્સ કસ્સચિ અચ્ચયદાનં તેસં ન રુહતિ, સઙ્ઘસ્સેવ રુહતીતિ અધિપ્પાયો. ગિહીનં પન અચ્ચયદાનન્તિ સમ્બન્ધો. રુહતીતિ ગિહીનં પબ્બજિતસ્સ વા ગહટ્ઠસ્સ વા યસ્સ કસ્સચિ અચ્ચયદાનં તેસં રુહતિ, તેસંયેવ સન્તકો હોતીતિ અધિપ્પાયો.

૪૨૦. પુરાણમલ્લીતિ એત્થ મલ્લસ્સ ભરિયા મલ્લી, પુરાણે મલ્લી પુરાણમલ્લીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘પુરાણે’’તિઆદિ. ‘‘ગિહિકાલે’’તિ ઇમિના ‘‘પુરાણે’’તિ એત્થ ણપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. મલ્લસ્સાતિ મુટ્ઠિમલ્લસ્સ. પુરિસબ્યઞ્જનન્તિ એત્થ બ્યઞ્જનસદ્દો નિમિત્તપરિયાયોતિ આહ ‘‘પુરિસનિમિત્ત’’ન્તિ. ચિત્તન્તિ રાગચિત્તં.

૪૨૧. યન્તિ યં વત્થુ, અગ્ગન્તિ પઠમભાગં. અસપ્પાયન્તિ અત્તનો અસપ્પાયં.

હિય્યોતિ અતીતાનન્તરાહનિ. અઞ્ઞસ્મિન્તિ ભિક્ખુનીહિ અઞ્ઞસ્મિં. ‘‘ભિક્ખુનીહી’’તિ પદં ‘‘પટિગ્ગાહાપેત્વા’’તિ પદે કારિતકમ્મં. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા.

૪૨૬. ‘‘ભોજનકાલ’’ન્તિ ઇમિના ‘‘કાલં વીતિનામેસુ’’ન્તિ એત્થ કાલવિસેસં દસ્સેતિ.

પુરેતિ આદિમ્હિ. તાસન્તિ અટ્ઠન્નં ભિક્ખુનીનં. અબ્ભન્તરિમાતિ અબ્ભન્તરે પરિયાપન્ના. અઞ્ઞાતિ અટ્ઠહિ ભિક્ખુનીહિ અઞ્ઞા. નવકતરા હોતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ઠપેત્વા ભત્તગ્ગ’’ન્તિ ઇમિના અઞ્ઞત્થ સબ્બત્થ યથાવુડ્ઢં ન પટિબાહિતબ્બન્તિ એત્થ અઞ્ઞસદ્દસ્સ અપાદાનં દસ્સેતિ. અઞ્ઞસ્મિન્તિ એત્થ સ્મિંવચનેન ત્થપચ્ચયસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. ‘‘ચતુપચ્ચયભાજનીયટ્ઠાને’’તિ ઇમિના સરૂપં દસ્સેતિ.

૪૩૦. દૂતેનપિ ઉપસમ્પાદેતુન્તિ એત્થ કિં સબ્બથા દૂતેન ઉપસમ્પદા વટ્ટતીતિ આહ ‘‘દૂતેન…પે… વટ્ટતી’’તિ. યેન કેનચિ અન્તરાયેનાતિ સમ્બન્ધો, અસતિ અન્તરાયે ન વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો. કમ્મવાચાપરિયોસાને ઉપસમ્પન્નાવ હોતીતિ સમ્બન્ધો. તાવદેવાતિ ઉપસમ્પન્નક્ખણેયેવ.

૪૩૧. નવકમ્મમ્પીતિ પિસદ્દો ઉદોસિતઉપસ્સયે અપેક્ખતિ.

૪૩૨. તસ્સાતિ તસ્સા ઇત્થિયા. યાવ સો દારકો વિઞ્ઞુતં પાપુણાતીતિ એત્થ કથં વિઞ્ઞુભાવો ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘યાવ ખાદિતુ’’ન્તિઆદિ.

ઠપેત્વા સાગારન્તિ એત્થ સકારો સહસદ્દકારિયો, અગારન્તિ ચ સેય્યાગારન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘સહાગારસેય્યમત્તં ઠપેત્વા’’તિ. યથા અઞ્ઞસ્મિં પુરિસે પટિપજ્જિતબ્બં, એવં તથાતિ યોજના. ‘‘અઞ્ઞસ્મિ’’ન્તિ ઇમિના પાળિયં અઞ્ઞે પુરિસેતિ એત્થ સ્મિંવચનસ્સ સબ્બનામતો એકારાદેસો દસ્સિતો, તંદસ્સનેન ચ કચ્ચાયને (કચ્ચાયને ૧૧૦ સુત્તે) સબ્બનામતો સ્મિંવચનસ્સ એકારાદેસનિસેધનં અનિચ્ચન્તિ દસ્સેતિ.

૪૩૪. ‘‘યદેવ સા વિબ્ભન્તા’’તિ ઇમિના દસ્સેતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘યસ્મા’’તિ ઇમિના યદેવાતિ એત્થ યંસદ્દસ્સ કારણત્થં દસ્સેતિ. ઓદાતાનિ વત્થાનિ નિવત્થાતિ સમ્બન્ધો. ‘‘તસ્માયેવા’’તિ ઇમિના તદેવાતિ પદસ્સ કારણત્થમેવ દસ્સેતિ. ‘‘ન સિક્ખાપચ્ચક્ખાનેના’’તિ ઇમિના એવત્થફલં દસ્સેતિ. સા પુન ઉપસમ્પદં ન લભતીતિ સા વિબ્ભન્તા ભિક્ખુની પુન ઉપસમ્પદં ન લભતિ.

પબ્બજ્જમ્પિ ન લભતીતિ તિત્થાયતનસઙ્કન્તા ભિક્ખુની પબ્બજ્જમ્પિ ન લભતિ, પગેવ ઉપસમ્પદં.

પાદે સમ્બાહન્તાતિ ભિક્ખુનીનં પાદે સમ્બાહન્તા. કેસેતિ ભિક્ખુનીનં કેસે. તત્રાતિ ‘‘કુક્કુચ્ચયન્તા ન સાદિયન્તી’’તિ વચને. એકે આચરિયા વદન્તીતિ સમ્બન્ધો. સારત્તા હોન્તીતિ યોજના. એત્થાતિ પુરિસાનં અભિવાદનાદીસુ. ઇદન્તિ પુરિસાનં અભિવાદનાદિ, ‘‘અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ પદે વુત્તકમ્મં ‘‘વટ્ટતી’’તિ પદે વુત્તકત્તા. અથ વા ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતં ઇદં પુરિસાનં અભિવાદનાદિ વટ્ટતીતિ યોજના. એવઞ્હિ સતિ ‘‘ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ પદં હેતુઅન્તોગધવિસેસનં, ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતત્તા વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો. તન્તિ અટ્ઠકથાસુ વુત્તવચનં. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા.

૪૩૫. પલ્લઙ્કેન નિસીદન્તીતિ એત્થ આસનપલ્લઙ્કં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા નિસીદન્તી’’તિ. તત્થ આભુજિત્વાતિ આબન્ધિત્વા. કૂપોતિ વચ્ચકૂપો. ઉપરીતિ કૂપતો ઉપરિ. ‘‘સબ્બદિસાસુ પઞ્ઞાયતી’’તિ ઇમિના પટિચ્છન્નમેવ અત્થિ, ન ઉપરિ છન્નન્તિ દસ્સેતિ.

૪૩૬. કુણ્ડકન્તિ કણં. એત્થાતિ ભિક્ખુનિક્ખન્ધકે.

ઇતિ ભિક્ખુનિક્ખન્ધકવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.