૨૭૬. અટ્ઠારસવત્થુકથા

૪૭૧. ‘‘લદ્ધિગ્ગહણ’’ન્તિ ઇમિના આદીયતે આદાયોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ.

૪૭૫. તં દિવસમેવાતિ તસ્મિં સઙ્ઘસામગ્ગિકરણદિવસેયેવ.

૪૭૬. ન મૂલા મૂલં ગન્ત્વાતિ મૂલતો મૂલં ન ગન્ત્વાવ. ‘‘અત્થતો અપગતા’’તિ ઇમિના અત્થતો અપેતા અત્થાપેતાતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘બ્યઞ્જનમત્તં ઉપેતા’’તિ ઇમિના બ્યઞ્જનમત્તં ઉપેતા ઉપગતા બ્યઞ્જનૂપેતાતિ વચનત્થં દસ્સેતિ.

૪૭૭. અત્થેસુ જાતેસૂતિ એત્થ જાતસદ્દો ઉપ્પન્નપરિયાયોતિ આહ ‘‘વિનયઅત્થેસુ ઉપ્પન્નેસૂ’’તિ. તઞ્ચ પદં ‘‘સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચેસૂ’’તિઆદીસુ સબ્બપદેસુ યોજેતબ્બં. મહત્થિકોતિ મહન્તો ઉપકારસઙ્ખાતો અત્થો ઇમસ્સાતિ મહત્થિકોતિ દસ્સન્તો આહ ‘‘મહાઉપકારો’’તિ.

અનાનુવજ્જો પઠમેનાતિ એત્થ પઠમસદ્દો તાવપરિયાયોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘તાવા’’તિ. સીલતોતિ સીલેન. ઉપેક્ખિતાચારોતિ ઉપપત્તિતો ઇક્ખિતાચારો. ‘‘અપેક્ખિતાચારો’’તિપિ પાઠો. ઉપપરિક્ખિતાચારોતિ ઉપપરિક્ખિતો આચારો એતસ્સાતિ ઉપપરિક્ખિતાચારો.

વિસય્હાતિ એત્થ વિપુબ્બો સહધાતુ અભિભવનત્થો, ત્વાપચ્ચયો ચ હોતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અભિભવિત્વા’’તિ. અનપગતન્તિ કારણતો અનપેતં. ભણન્તો ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. તમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્મા હી’’તિઆદિ. સોતિ ભિક્ખુ, ન હાપેતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ઉસૂયાયા’’તિ ઇમિના દોસાગતિગમનસ્સ ગહિતત્તા ‘‘અગતિગમનવસેના’’તિ ઇમિના પારિસેસનયેન અવસેસઅગતિગમનમેવાધિપ્પેતં. સોતિ ભિક્ખુ. છમ્ભતિ ચેવાતિ થમ્ભતિ ચેવ, થદ્ધં કરોતિ ચેવાતિ અત્થો. વેધતિ ચાતિ કમ્પતિ ચ. યો ચાતિ ભિક્ખુ પન. ઈદિસોતિ ઉસૂયાય વા અગતિગમનેન વા ભણનસઙ્ખાતો એદિસો ન હોતિ.

કિઞ્ચ ભિય્યોતિ નિપાતસમુદાયો, તતો વુત્તતો અતિરેકં કથેતબ્બં કિં પનાતિ અત્થો. તસ્સા ગાથાય અત્થો વેદિતબ્બોતિ યોજના. યોતિ ભિક્ખુ. હીતિ સચ્ચં. કાલાગતન્તિ એત્થ ગહેતબ્બકાલઞ્ચ સત્તમીતપ્પુરિસસમાસઞ્ચ દસ્સેન્તો આહ ‘‘કથેતબ્બયુત્તકાલે આગત’’ન્તિ. વચોતિ પદં ન વચનપધાનં, વચનવન્તપુગ્ગલોયેવ પધાનન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વદન્તો’’તિ.

આચેરકમ્હિ ચ સકેતિ એત્થ આચરિયસ્સ એસો આચેરકો, સસ્સ અત્તનો એસો સકોતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અત્તનો આચરિયવાદે’’તિ. ગાથાભાવતો આચરિયસદ્દસ્સ આચેરાદેસો કાતબ્બો. ‘‘વાદે’’તિ ઇમિના ઇદમત્થે પવત્તસ્સ ણિકપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. અલં પમેતુન્તિ એત્થ અલંસદ્દો સમત્થત્થો, પમસદ્દોતુલનત્થોતિ આહ ‘‘તુલયિતું સમત્થો’’તિ. કથેતવેતિ એત્થ તવેસદ્દો અઞ્ઞત્થ યેભુય્યેન ભાવવાચકો, ઇધ પન કમ્મવાચકોતિ આહ ‘‘કથેતબ્બે’’તિ. વિરદ્ધટ્ઠાનકુસલોતિ વિરદ્ધટ્ઠાને કુસલો.

અયં ગાથા વુત્તાતિ સમ્બન્ધો. તન્તિ કથેતબ્બં. અયં હેત્થત્થોતિ અયં એવ એત્થ ગાથાયં અત્થોતિ યોજના. ‘‘ગચ્છન્તી’’તિ ઇમિના વજન્તીતિ એત્થ વજધાતુયા ગત્યત્થં દસ્સેતિ. ‘‘અત્તનો આચરિયવાદ’’ન્તિ ઇમિના ‘‘સકં આદાય’’ન્તિ પદસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. આચરિયવાદો હિ આદાતબ્બતો ગહેતબ્બતો આદાયન્તિ વુત્તો. તદનુરૂપન્તિ તસ્સ વત્થુસ્સ અનુરૂપં. બ્યાકરમાનો ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. અટ્ઠહિ દૂતઙ્ગેહીતિ ‘‘સોતા ચ હોતિ, સાવેતા ચ, ઉગ્ગહેતા ચ, ધારેતા ચ, વિઞ્ઞાતા ચ, વિઞ્ઞાપેતા, ચ કુસલો ચ સહિતાસહિતસ્સ, નો ચ કલહકારકો’’તિ (ચૂળવ. ૩૪૭; અ. નિ. ૮.૧૬) એવં વુત્તેહિ અટ્ઠહિ દૂતસ્સ અઙ્ગેહિ. કસ્સ દૂતેય્યકમ્મન્તિ આહ ‘‘સઙ્ઘસ્સા’’તિ. દૂતસ્સ એતાનિ દૂતેય્યાનિ, તાનિયેવ કમ્માનિ દૂતેય્યકમ્માનિ, તેસુ. ઇદન્તિ અત્થજાકં, વુત્તં હોતીતિ યોજના. અથ વા ઇદન્તિ અયમત્થો. વુત્તં હોતીતિ વુત્તો હોતિ. પચ્છિમનયે લિઙ્ગવિપલ્લાસોતિ દટ્ઠબ્બો. આનેત્વા હવન્તિ પૂજેન્તીતિ આહવો દાયકા, તેસં આહૂનં. આનેત્વા હુનિતબ્બં પૂજેતબ્બન્તિ આહુતિ, તં આહુતિં. સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચેસૂતિ નિદ્ધારણે ભુમ્મં. તેન વુત્તં ‘‘તસ્સ તસ્સ કિચ્ચસ્સા’’તિ. કરવચોતિ એત્થ ‘‘વચોકરો’’તિ વત્તબ્બે ગાથાભાવતો પદવિપરિયાયવસેન ‘‘કરવચો’’તિ વુત્તોતિ આહ ‘‘વચનં કરોન્તો’’તિ. ‘‘વચનકરણેના’’તિ ઇમિના ‘‘ન તેન મઞ્ઞતી’’તિ એત્થ તસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતિ.

આપજ્જમાનો ભિક્ખુ આપત્તિ હોતીતિ યોજના. તસ્સા ચાતિ એત્થ સ્માવચનસ્સ સ્સાદેસો કાતબ્બો. યથાતિ યેનાકારેન, વિનયકમ્માકારેનાતિ અત્થો. યેસૂતિ યત્તકેસુ વત્થૂસુ. ઉભયે એતે વિભઙ્ગાતિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ. આપત્તિવુટ્ઠાનપદસ્સાતિ પદસદ્દો કારણત્થો, ભુમ્મત્થે સામિવચનો ચ હોતીતિ આહ ‘‘આપત્તિવુટ્ઠાનકારણે’’તિ. ‘‘કુસલો’’તિ ઇમિના છેકો પણ્ડિતો, કુચ્છિતં પાપં વિદતિ જાનાતીતિ કોવિદોતિ વચનત્થેન કોવિદો નામાતિ દસ્સેતિ.

આચરન્તો ભિક્ખુ ગચ્છતીતિ યોજના. ‘‘વત્ત’’ન્તિ ઇમિના ઓસારણં તન્તિ એત્થ તસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતિ. ‘‘યા’’તિ ઇમિના એતમ્પીતિ એત્થ એતસદ્દસ્સ અનિયમનિદ્દેસભાવં દસ્સેતિ. સબ્બત્થાતિ સબ્બસ્મિં કોસમ્બકક્ખન્ધકે.

ઇતિ કોસમ્બકક્ખન્ધકવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

ઇતિ સમન્તપાસાદિકાય વિનયસંવણ્ણનાય

મહાવગ્ગવણ્ણનાય

યોજના સમત્તા.

જાદિલઞ્છિતનામેન, નેકાનં વાચિતો મયા;

મહાવગ્ગખન્ધકસ્સ, સમત્તો યોજનાનયોતિ.

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ