૫૦. માતુઘાતકાદિવત્થુકથા

૧૧૨. નિક્ખન્તિન્તિ એત્થ ‘‘ઇમસ્સ પાપકમ્મસ્સા’’તિ છટ્ઠીયોગત્તા ભાવત્થે તિપચ્ચયોતિ આહ ‘‘નિક્ખમન’’ન્તિ. અપવાહનન્તિ અપાયપટિસન્ધિવહનતો અપગમનં. યેનાતિ મનુસ્સભૂતેન યેન જીવિતા વોરોપિતાતિ સમ્બન્ધો. મનુસ્સિત્થિભૂતાતિ મનુસ્સિત્થી હુત્વા ભૂતા, મનુસ્સિત્થીભાવં વા ભૂતા પત્તા. ઇમિના તિરચ્છાનગતિત્થિઆદયો નિવત્તેતિ. ‘‘જનિકા’’તિ ઇમિના પોસાવનિકમાતાદયો નિવત્તેતિ. સયમ્પીતિ એત્થ પિસદ્દો ન કેવલં માતાયેવ, અથ ખો પુત્તેનાપીતિ દસ્સેતિ. સતાતિ સન્તેન. મનુસ્સજાતિકેનેવ સતા મનુસ્સજાતિકો એવ હુત્વા વોરોપિતાતિ યોજના. અનન્તરે ભવે ફલં નિબ્બત્તેતીતિ આનન્તરિયં, માતુઘાતકકમ્મં, તેન જાતિસામઞ્ઞમ્પિ અજનિકં ઘાતેન્તો ચ જનિકમ્પિ જાતિભેદં ઘાતેન્તો ચ ન અનન્તરિકો હોતિ, તસ્સ પબ્બજ્જા ચ ઉપસમ્પદા ચ ન વારિતાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘યેન પના’’તિઆદિ. તત્થ પોસેતિ વદ્ધેતીતિ પોસાપનિયા, સા એવ પોસાવનિકા પકારસ્સ વકારં, યકારસ્સ ચ કકારં કત્વા, પોસાવનિકા ચ સા માતા ચેતિ પોસાવનિકમાતા. અસ્સાતિ પુત્તસ્સ. ઇદં પદં પુબ્બાપરાપેક્ખં. તત્થ પુબ્બપદે ભાવસમ્બન્ધો, પચ્છિમપદે સામિસમ્બન્ધો. સબ્બથા એસેવ નયો હોતીતિ આહ ‘‘સચેપી’’તિઆદિ. વેસિયાતિ ઉપલક્ખણવસેન વુત્તં. યાય કાયચિ ઇત્થિયા પુત્તસ્સાપિ ગહેતબ્બત્તા. ‘‘અયં મે પિતા’’તિ અજાનનમેવ હિ પમાણં. અનેનાતિ ઇમિના પુત્તેન. ‘‘પિતુઘાતકોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતી’’તિ ઇમિના માતુઘાતકેપિ ‘‘અયં મે માતા’’તિ અજાનિત્વા ઘાતેન્તોપિ માતુઘાતકોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતીતિ દસ્સેતિ.

૧૧૪. સઙ્ખેપેન વુત્તમત્થં વિત્થારેન દસ્સેન્તો આહ ‘‘મનુસ્સજાતિયં હી’’તિઆદિ. અપબ્બજિતન્તિ ગિહિભૂતં. પબ્બજ્જા ચસ્સાતિ એત્થ ચસદ્દેન ઉપસમ્પદાપિ વારિતાતિ દસ્સેતિ. અસ્સાતિ અરહન્તઘાતકસ્સ. અવસેસન્તિ અરહન્તતો અવસેસં. અસ્સાતિ અરિયઘાતકસ્સ. આનન્તરિયો ન હોતિ તિરચ્છાનગતત્તા પનસ્સ પબ્બજ્જા વારિતાતિ અત્થો નેતબ્બો. એત્થાતિ માતુઘાતકાદિકમ્મેસુ. વધાયાતિ તદત્થે ચતુત્થીતિ આહ ‘‘વધત્થાયા’’તિ. ‘‘મારેતુ’’ન્તિ ઇમિના ‘‘વધત્થાયા’’તિ એત્થ હનધાતુ હિંસનત્થોતિ દસ્સેતિ. ‘‘નીયન્તી’’તિ ઇમિના ઓનીયન્તીતિ એત્થ ઓત્યૂપસગ્ગો ધાત્વત્થાનુવત્તકોતિ દસ્સેતિ. યં પન વચનં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. તસ્સ વચનસ્સ અત્થોતિ યોજના. ‘‘સચા ચ ઇતિ અયં નિપાતો વુત્તો’’તિ ઇમિના ભયપીળિતત્તા ચ નિરુત્તીસુ અકુસલત્તા ચ દવાભણનેન રવાભણનેન અયં નિપાતો ચોરેહિ વુત્તોતિ દસ્સેતિ. ‘‘સચે ચ ઇચ્ચેવ વા પાઠો’’તિ ઇમિના તેહિ તથા વુત્તેપિ સઙ્ગીતિકાલે વા પોત્થકારૂળ્હકાલે વા યથાભૂતં સઙ્ગીતત્તા, પોત્થકારૂળ્હત્તા ચ યથાભૂતો પાઠો અત્થીતિ દસ્સેતિ. તત્થાતિ તેસુ પદેસુ. નિદ્ધારણે ભુમ્મં. તસ્સાતિ ‘‘સચજ્જ મય’’ન્તિ પાઠસ્સ. ‘‘સચે અજ્જ મય’’ન્તિ ઇમિના એકારલોપસન્ધિં દસ્સેતિ. ‘‘સચેજ્જ મય’’ન્તિ અકારલોપસન્ધિનાપિ પાઠો અત્થિ.

૧૧૫. પકતત્તન્તિ પકતિયા સીલસઙ્ખાતો અત્તા સભાવો એતિસ્સાતિ પકતત્તા, તં. કાયસંસગ્ગેન ભિક્ખુનીનં પારાજિકત્તા વુત્તં ‘‘સીલવિનાસં પાપેતી’’તિ. અનિચ્છમાનંયેવ ભિક્ખુનિન્તિ સમ્બન્ધો.

ઇચ્છમાનન્તિ ઓદાતવત્થવસનં ઇચ્છમાનં. યસ્મા અભિક્ખુની હોતિ, તસ્મા ભિક્ખુનીદૂસકો ન હોતીતિ યોજના. સીલવિપન્નં ભિક્ખુનિન્તિ સમ્બન્ધો.

યો દેવદત્તો સઙ્ઘં ભિન્દતિ વિય, ભિન્દતીતિ યોજના. ઉદ્ધમ્મન્તિ ધમ્મતો વિરહિતં. ઉબ્બિનયન્તિ વિનયતો વિરહિતં. ચતુન્નં કમ્માનન્તિ અપલોકનાદીનં ચતુન્નં કમ્માનં.

યો દેવદત્તો લોહિતં ઉપ્પાદેતિ વિય, ઉપ્પાદેતીતિ યોજના. દુટ્ઠચિત્તેનાતિ એત્થ ન યંકિઞ્ચિ દુટ્ઠચિત્તં દુટ્ઠચિત્તં નામ, અથ ખો વધકચિત્તન્તિ આહ ‘‘વધકચિત્તેના’’તિ. સરીરેતિ સરીરબ્ભન્તરે. તથાગતસ્સ હિ અભેજ્જકાયત્તા પરૂપક્કમેન ચમ્મચ્છેદં કત્વા લોહિતસ્સ ઉપ્પાદનં નામ નત્થિ. યો પન જીવકો ફાસું કરોતિ વિય, ફાસું કરોતીતિ યોજના. લોહિતઞ્ચાતિ પૂતિલોહિતઞ્ચ.