૩૪. દાસવત્થુકથા

૯૭. દાસાતિ ચેટકા. તે હિ સામિકેહિ દુક્ખે વા દુટ્ઠકમ્મે વા અસીયન્તિ ખિપીયન્તીતિ દાસાતિ વુચ્ચન્તિ. તત્થાતિ ચતૂસુ દાસેસુ. ‘‘ઘરદાસિયા પુત્તો’’તિ ઇમિના અન્તોગેહે ઘરદાસિયા કુચ્છિમ્હિ જાતો અન્તોજાતોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ધનં દત્વા કીતો ધનક્કીતોતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ધનક્કીતો નામા’’તિઆદિ. ધનેન કીતો ધનક્કીતોતિ વચનત્થોપિ યુત્તોયેવ. દાસચારિત્તન્તિ દેસકાલવસેન દાસાનં ચારિત્તં. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં તસ્મિં દેસે, કાલે વા.

કરમરાનીતો નામાતિ એત્થ કરમરોતિ વન્દિ. સો હિ સત્તૂનં કરેન હત્થેન મરિતબ્બત્તા કરમરોતિ વુચ્ચતિ. કરમરભાવેન આનીતો કરમરાનીતો. તિરોરટ્ઠા આહરન્તીતિ સમ્બન્ધો. ઉપલાપેત્વા વાતિ પલોભેત્વા વા. તતોતિ કસ્માચિ ગામતો. મનુસ્સા એવ માનુસ્સકાનિ. ઇત્થિપુરિસાનં સાધારણભાવેન સામઞ્ઞભાવતો નપુંસકલિઙ્ગવસેન વુત્તં. પિસદ્દેન ન કેવલં ધનાનિયેવ આહરન્તિ, અથ ખો માનુસ્સકાનિપીતિ સમ્પિણ્ડેતિ. તત્થાતિ માનુસ્સકેસુ. એવરૂપો કરમરાનીતો દાસો ન પબ્બાજેતબ્બોતિ યોજના. સબ્બસાધારણેનાતિ બન્ધનાગારસોધનકાલે સબ્બેસં સાધારણેન.

દાસબ્યન્તિ દાસસ્સ ભાવો દાસબ્યં, તં. તેન વુત્તં ‘‘દાસભાવ’’ન્તિ. ‘‘સયમેવા’’તિ ઇમિના સામંસદ્દો સયમત્થે નિપાતોતિ દસ્સેતિ. ભુજિસ્સિત્થિયોતિ રઞ્ઞો ભુજિસ્સિત્થિયો. વણ્ણદાસીહીતિ નગરસોભિનીહિ. તા હિ વણ્ણસમ્પન્નદાસિભાવતો વણ્ણદાસીતિ વુચ્ચન્તિ. તાસન્તિ ભુજિસ્સિત્થીનં. પણ્ણન્તિ દાસિપણ્ણં. ભટિપુત્તકગણાદીનન્તિ આદિસદ્દેન મલ્લપુત્તગણાદયો સઙ્ગણ્હાતિ. ઇમિના બહુસામિકદાસં દસ્સેતિ. તેહીતિ ભટિપુત્તકગણાદીહિ. અદિન્ના ન પબ્બાજેતબ્બાતિ બહૂસુ સામિકેસુ એકેનપિ અદિન્ના ન પબ્બાજેતબ્બા. તેપીતિ આરામિકદાસેપિ. ઇમસ્મિં આરામિકદાસપબ્બાજને અટ્ઠકથાવાદં દસ્સેન્તો આહ ‘‘મહાપચ્ચરિય’’ન્તિઆદિ. ‘‘તક્ક’’ન્તિ પદં ‘‘આસિત્તક’’ઇતિ પદે કમ્મં. ‘‘સીસે’’તિ પદં ‘‘આસિત્તક’’ઇતિ પદે આધારો. કેસુચિ જનપદેસુ દેસચારિત્તવસેન સીસે તક્કસ્સ આસિઞ્ચનં દાસાનં ભુજિસ્સકરણન્તિ અધિપ્પાયો. ‘‘આરામિકં દેમા’’તિ વચનં દાસાનં ભુજિસ્સવચનન્તિ વુત્તં હોતિ. યેન કેનચિ વોહારેનાતિ ‘‘આરામિકં દેમા’’તિ વા ‘‘આરામિકદાસં દેમા’’તિ વા ‘‘કપ્પિયકારકં દેમા’’તિ વા યેન કેનચિ વોહારેન. દ્વીસુ અટ્ઠકથાવાદેસુ કુરુન્દિવાદસ્સ પચ્છા વુત્તત્તા સોયેવ પમાણન્તિ દટ્ઠબ્બં. દુગ્ગતમનુસ્સાતિ દુક્ખં ગતમનુસ્સા. એતેતિ દુગ્ગતમનુસ્સે. તં પબ્બાજેતું ન વટ્ટતીતિ માતાપિતૂનં દાસભાવં ઉપગતકાલે જાતં પુત્તં સન્ધાય વુત્તં. અથ પન માતાપિતરો દાસભાવં ઉપગતા, ન પુત્તો, તં પબ્બાજેતું વટ્ટતિ. ‘‘ભિક્ખુસ્સા’’તિપદં ‘‘ઞાતકા વા ઉપટ્ઠાકા વા’’તિપદેસુ સામિસમ્બન્ધો, ‘‘દેન્તી’’તિ પદે સમ્પદાનં. અસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ. ઇમન્તિ દાસં. અભિરમિસ્સતીતિ ભિક્ખુભાવે અભિરમિસ્સતિ. વિબ્ભમિસ્સતીતિ વિનિવત્તેત્વા ગિહિભાવં ભમિસ્સતિ. ઇતિ વત્વા દેન્તીતિ સમ્બન્ધો. નિસ્સામિકદાસોતિ પરિગ્ગાહકસામિકવિરહિતો દાસો. નિસ્સામિકસ્સ દાસસ્સ રાજા સામી, તસ્મા રઞ્ઞા અપરિગ્ગહિતે અત્તનાવ અત્તાનં ભુજિસ્સં કાતું વટ્ટતિ. પરિગ્ગહિતે રાજાનં કારાપેતું વટ્ટતિ. અજાનન્તોતિ અત્તનો દાસભાવમજાનન્તો.

અનુરાધપુરાતિ અનુરાધનગરતો નિક્ખમિત્વાતિ સમ્બન્ધો. સોતિ પુત્તો. ઇધાતિ રોહણે. માતરં પુચ્છિત્વાતિ સમ્બન્ધો. આગમ્માતિ આગન્ત્વા. અતિચ્છથાતિ અતિક્કમિત્વા ઇચ્છથ, ઇધ કિઞ્ચિ દેય્યધમ્મં નત્થિ, ઇદં અતિક્કમિત્વા અઞ્ઞત્થ ઠાતુમિચ્છથાતિ વુત્તં હોતિ. તેતિ ઘરસામિકા. ચતૂહિ પચ્ચયેહિ પટિજગ્ગન્તા વસાપેસુન્તિ યોજના.