૨. વિલેખનસિક્ખાપદં

૪૩૮. દુતિયે વિનયે પટિસંયુત્તા કથા વિનયકથાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિનયકથા નામા’’તિઆદિ. તન્તિ વિનયકથં. પદભાજનેન વણ્ણના વિનયસ્સ વણ્ણો નામાતિ યોજના. તન્તિ વિનયસ્સ વણ્ણં. પરિયાપુણનં પરિયત્તિ, વિનયસ્સ પરિયત્તિ વિનયપરિયત્તિ, વિનયપરિયત્તિસઙ્ખાતં મૂલમસ્સ વણ્ણસ્સાતિ વિનયપરિયત્તિમૂલકો, તં. વિનયધરો લભતીતિ સમ્બન્ધો. હીતિ વિત્થારો. તે સબ્બે ભગવા ભાસતીતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં.

અસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. અલજ્જિતાતિઆદીસુ કરણત્થે પચ્ચત્તવચનં. અલજ્જિતાયાતિ હિ અત્થો. તેન વુત્તં ‘‘કથં અલજ્જિતાયા’’તિઆદિ. ચાતિ સચ્ચં. ‘‘સઞ્ચિચ્ચા’’તિ પદં તીસુ વાક્યેસુ યોજેતબ્બં. સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં આપજ્જતિ, સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં પરિગૂહતિ, સઞ્ચિચ્ચ અગતિગમનઞ્ચ ગચ્છતીતિ અત્થો. મન્દોતિ બાલો. મોમૂહોતિ અતિસમ્મૂળ્હો. વિરાધેતીતિ વિરજ્ઝાપેતિ. કુક્કુચ્ચે ઉપ્પન્નેતિ ‘‘કપ્પતિ નુ ખો, નો’’તિ વિનયકુક્કુચ્ચે ઉપ્પન્ને. અયં પનાતિ અયં પુગ્ગલો પન વીતિક્કમતિયેવાતિ સમ્બન્ધો. અચ્છમંસેન સૂકરમંસસ્સ વણ્ણસણ્ઠાનેન સદિસત્તા, દીપિમંસેન ચ મિગમંસસ્સ સદિસત્તા વુત્તં ‘‘અચ્છમંસં સૂકરમંસ’’ન્તિઆદિ.

આપત્તિંચ સતિસમ્મોસાયાતિ એત્થ ચસદ્દો અવુત્તવાક્યસમ્પિણ્ડનત્થો, કત્તબ્બઞ્ચ ન હિ કરોતીતિ અત્થો. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

એવં અવિનયધરસ્સ દોસં દસ્સેત્વા વિનયધરસ્સ ગુણં દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિનયધરો પના’’તિઆદિ. સોતિ વિનયધરો. હીતિ વિત્થારો. પરૂપવાદન્તિ પરેસં ઉપવાદં. સુદ્ધન્તેતિ સુદ્ધસ્સ કોટ્ઠાસે. તતોતિ પતિટ્ઠાનતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. એવન્તિઆદિ નિગમનં. અસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. કુક્કુચ્ચપકતાનન્તિ કુક્કુચ્ચેન અભિભૂતાનં. સોતિ વિનયધરો. તેહીતિ કુક્કુચ્ચપકતેહિ. સઙ્ઘમજ્ઝે કથેન્તસ્સ અવિનયધરસ્સાતિ યોજના. તન્તિ ભયં સારજ્જં.

પટિપક્ખં, પટિવિરુદ્ધં વા અત્થયન્તિ ઇચ્છન્તીતિ પચ્ચત્થીકા, ણ્યસદ્દો બહુલં કત્તાભિધાયકો, અત્તનો પચ્ચત્થિકા અત્તપચ્ચત્થિકા. તત્થાતિ દુવિધેસુ પચ્ચત્થિકેસુ. ઇમેતિ મેત્તિયભુમ્મજકવડ્ઢલિચ્છવિનો. અઞ્ઞેપિ યે વા પન ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. અરિટ્ઠભિક્ખુ ચ કણ્ટકસામણેરો ચ વેસાલિકવજ્જિપુત્તકા ચ અરિટ્ઠ…પે… વજ્જીપુત્તકા. તે ચ સાસનપચ્ચત્થિકા નામાતિ સમ્બન્ધો. પરૂપહારો ચ અઞ્ઞાણો ચ કઙ્ખાપરવિતરણો ચ પરૂ…પે… વિતરણા. તે આદયો યેસં વાદાનન્તિ પરૂ…પે… વિતરણાદયો. તે એવ વાદા એતેસન્તિ પરૂ…પે… વિતરણાદિવાદા. તે ચ સાસનપચ્ચત્થિકા નામાતિ સમ્બન્ધો. અબુદ્ધસાસનં બુદ્ધસાસનન્તિ વત્વા કતપગ્ગહા મહાસઙ્ઘિકાદયો ચ સાસનપચ્ચત્થિકા નામાતિ યોજના. કઙ્ખાપરવિતરણાદીતિ એત્થ આદિસદ્દેન કથાવત્થુપકરણે આગતા વાદા સઙ્ગય્હન્તિ. મહાસઙ્ઘિકાદયોતિ એત્થ આદિસદ્દેન દીપવંસે આગતા ગણા સઙ્ગય્હન્તિ. આદિમ્હિ ‘‘વિપરીતદસ્સના’’તિ પદં સબ્બપદેહિ યોજેતબ્બં. ‘‘સહધમ્મેના’’તિ પદસ્સત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સહ કારણેના’’તિ. યથાતિ યેનાકારેન નિગ્ગય્હમાનેતિ સમ્બન્ધો.

તત્થાતિ તિવિધેસુ સદ્ધમ્મેસુ. મહાવત્તાનિ સન્તિ, અયં સબ્બોતિ યોજના. ચત્તારિ ફલાનિ ચાતિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેન યોજેતબ્બં. એત્થ ચકારેન અભિઞ્ઞાપટિસમ્ભિદા સઙ્ગહિતા તાસમ્પિ અધિગમસાસનભાવતો.

તત્થાતિ તિવિધેસુ સદ્ધમ્મેસુ. કેચિ થેરાતિ ધમ્મકથિકા કેચિ થેરા. ‘‘યો ખો’’તિ કણ્ઠજદુતિયક્ખરેન પઠિતબ્બો. પોત્થકેસુ પન ‘‘યો વો’’તિ વકારેન પાઠો અત્થિ, સો અયુત્તો. કસ્મા? ‘‘સો વો’’તિ પરતો વુત્તત્તા, એકસ્મિં વાક્યે દ્વિન્નં સમાનસુતિસદ્દાનં અયુત્તત્તા ચ. કેચિ થેરાતિ પંસુકૂલિકા કેચિ થેરા આહંસૂતિ સમ્બન્ધો. ઇતરે પન થેરાતિ ધમ્મકથિકથેરેહિ ચ પંસુકૂલિકથેરેહિ ચ અઞ્ઞે થેરા. તેતિ પઞ્ચ ભિક્ખૂ કરિસ્સન્તીતિ સમ્બન્ધો. જમ્બુદીપસ્સ પચ્ચન્તે તિટ્ઠતીતિ પચ્ચન્તિમો, તસ્મિં. જમ્બુદીપસ્સ મજ્ઝે વેમજ્ઝે તિટ્ઠતીતિ મજ્ઝિમો. અથ વા મજ્ઝાનં સુદ્ધાનં બુદ્ધાદીનં નિવાસો મજ્ઝિમો, તસ્મિં. વીસતિ વગ્ગા ઇમસ્સાતિ વીસતિવગ્ગો, સોયેવ ગણો વીસતિવગ્ગગણો, તં. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

તસ્સાધેય્યોતિ તસ્સાયત્તો, તસ્સ સન્તકોતિ વુત્તં હોતિ. પવારણા આધેય્યા, સઙ્ઘકમ્મં આધેય્યં, પબ્બજ્જા આધેય્યા, ઉપસમ્પદા આધેય્યાતિ યોજના.

યેપિ ઇમે નવ ઉપોસથાતિ સમ્બન્ધો. યાપિ ચ ઇમા નવ પવારણાયોતિ યોજના. તસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. તાસન્તિ નવપવારણાનં.

યાનિપિ ઇમાનિ ચત્તારિ સઙ્ઘકમ્માનીતિ યોજેતબ્બં. એત્થ ચ તાનિ વિનયધરાયત્તાનેવાતિ પાઠસેસો અજ્ઝાહરિતબ્બો.

યાપિ ચ અયં પબ્બજ્જા ચ ઉપસમ્પદા ચ કાતબ્બાતિ યોજના. હીતિ સચ્ચં. અઞ્ઞોતિ વિનયધરતો પરો. સો એવાતિ વિનયધરો એવ. ‘‘ઉપજ્ઝ’’ન્તિ ધાતુકમ્મં, ‘‘સામણેરેના’’તિ કારિતકમ્મં ઉપનેતબ્બં. એત્થ ચાતિ ઉપોસથાદીસુ ચ. નિસ્સયદાનઞ્ચ સામણેરૂપટ્ઠાનઞ્ચ વિસું કત્વા દ્વાદસાનિસંસે લભતીતિપિ સક્કા વત્તું.

વિસું વિસું કત્વાતિ ‘‘પઞ્ચાતિ ચ…પે… એકાદસા’’તિ ચ કોટ્ઠાસં કોટ્ઠાસં કત્વા, સત્ત કોટ્ઠાસે કત્વા ભાસતીતિ અધિપ્પાયો. થોમેતીતિ સમ્મુખા થોમેતિ. પસંસતીતિ પરમ્મુખા પસંસતિ. ‘‘ઉગ્ગહેતબ્બ’’ન્તિપદસ્સત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પરિયાપુણિતબ્બ’’ન્તિ. અદ્ધનિ દીઘે સાધૂતિ અદ્ધનિયં અદ્ધક્ખમં અદ્ધયોગ્યન્તિ અત્થો સાધુઅત્થે નિયપચ્ચયો (મોગ્ગલ્લાને ૪.૩૩.૭૩).

થેરા ચ નવા ચ મજ્ઝિમા ચ બહૂ તે ભિક્ખૂ પરિયાપુણન્તીતિ યોજના.

૪૩૯. ‘‘ઉદ્દિસ્સમાને’’તિ પદસ્સ કમ્મરૂપત્તં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘ઉદ્દિસિયમાને’’તિ. સો પનાતિ પાતિમોક્ખો પન. યસ્મા ઉદ્દિસ્સમાનો નામ હોતિ, તસ્માતિ યોજના. ઉદ્દિસન્તે વાતિ ઉદ્દિસિયમાને વા. ઉદ્દિસાપેન્તે વાતિ ઉદ્દિસાપિયમાને વા. અન્તસદ્દો હિ માનસદ્દકારિયો. યોતિ ભિક્ખુ. નન્તિ તં પાતિમોક્ખં. ચસદ્દો ખુદ્દાનુખુદ્દકપદસ્સ દ્વન્નવાક્યં દસ્સેતિ, પુબ્બપદે કકારલોપો દટ્ઠબ્બો. તેસન્તિ ખુદ્દાનુખુદ્દાકાનં. હીતિ સચ્ચં. એતાનીતિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ. યેતિ ભિક્ખૂ. ‘‘યાવ ઉપ્પજ્જતિયેવ, તાવ સંવત્તન્તિ ઇતિ વુત્તં હોતીતિ યોજના ઇમસ્સ નયસ્સ પાઠસેસેહિ યોજેતબ્બત્તા. ગરુકભાવં સલ્લક્ખેન્તો લહુકભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અથ વા’’તિઆદિ. અતિવિયાતિ અતિ ઇ એવ. ઇકારો હિ સન્ધિવસેન અદસ્સનં ગતો. વિયસદ્દો એવકારત્થવાચકો ‘‘વરમ્હાકં ભુસામિવા’’તિ એત્થ (જા. ૧.૩.૧૦૮) ઇવસદ્દો વિય, અતિ હુત્વા એવાતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. ‘‘ઉપસમ્પન્નસ્સા’’તિ એત્થ સમીપે સામિવચનન્તિ (રુપસિદ્ધિયં ૩૧૬ સુત્તે) આહ ‘‘ઉપસમ્પન્નસ્સ સન્તિકે’’તિ. તસ્સાતિ ઉપસમ્પન્નસ્સ. તસ્મિન્તિ વિનયે. વિવણ્ણેતીતિ ન કેવલં તસ્સેવ વિવણ્ણમત્તમેવ, અથ ખો નિન્દતિયેવાતિ આહ ‘‘નિન્દતી’’તિ. ગરહતીતિ તસ્સેવ વેવચનં. અથ વા નિન્દતીતિ ઉપસમ્પન્નસ્સ સમ્મુખા નિન્દતિ. ગરહતીતિ પરમ્મુખા ગરહતીતિ. દુતિયં.