૮. સહધમ્મિકવગ્ગો

૧. સહધમ્મિકસિક્ખાપદ-અત્થયોજના

૪૩૪. સહધમ્મિકવગ્ગસ્સ પઠમે યન્તિ યં પઞ્ઞત્તં. ‘‘સિક્ખમાનેના’’તિ એત્થ માનપચ્ચયસ્સ અનાગતત્થભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સિક્ખિતુકામેના’’તિ. ‘‘સિક્ખમાનેના’’તિપદં ‘‘ભિક્ખુના’’તિપદે એવ ન કેવલં કારકવિસેસનં હોતિ, અથ ખો ‘‘અઞ્ઞાતબ્બ’’ન્તિઆદિપદેસુપિ કિરિયાવિસેસનં હોતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘હુત્વા’’તિ. પદત્થતોતિ પદતો ચ અત્થતો ચ, પદાનં અત્થતો વાતિ. પઠમં.

૨. વિલેખનસિક્ખાપદં

૪૩૮. દુતિયે વિનયે પટિસંયુત્તા કથા વિનયકથાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિનયકથા નામા’’તિઆદિ. તન્તિ વિનયકથં. પદભાજનેન વણ્ણના વિનયસ્સ વણ્ણો નામાતિ યોજના. તન્તિ વિનયસ્સ વણ્ણં. પરિયાપુણનં પરિયત્તિ, વિનયસ્સ પરિયત્તિ વિનયપરિયત્તિ, વિનયપરિયત્તિસઙ્ખાતં મૂલમસ્સ વણ્ણસ્સાતિ વિનયપરિયત્તિમૂલકો, તં. વિનયધરો લભતીતિ સમ્બન્ધો. હીતિ વિત્થારો. તે સબ્બે ભગવા ભાસતીતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં.

અસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. અલજ્જિતાતિઆદીસુ કરણત્થે પચ્ચત્તવચનં. અલજ્જિતાયાતિ હિ અત્થો. તેન વુત્તં ‘‘કથં અલજ્જિતાયા’’તિઆદિ. ચાતિ સચ્ચં. ‘‘સઞ્ચિચ્ચા’’તિ પદં તીસુ વાક્યેસુ યોજેતબ્બં. સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં આપજ્જતિ, સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં પરિગૂહતિ, સઞ્ચિચ્ચ અગતિગમનઞ્ચ ગચ્છતીતિ અત્થો. મન્દોતિ બાલો. મોમૂહોતિ અતિસમ્મૂળ્હો. વિરાધેતીતિ વિરજ્ઝાપેતિ. કુક્કુચ્ચે ઉપ્પન્નેતિ ‘‘કપ્પતિ નુ ખો, નો’’તિ વિનયકુક્કુચ્ચે ઉપ્પન્ને. અયં પનાતિ અયં પુગ્ગલો પન વીતિક્કમતિયેવાતિ સમ્બન્ધો. અચ્છમંસેન સૂકરમંસસ્સ વણ્ણસણ્ઠાનેન સદિસત્તા, દીપિમંસેન ચ મિગમંસસ્સ સદિસત્તા વુત્તં ‘‘અચ્છમંસં સૂકરમંસ’’ન્તિઆદિ.

આપત્તિંચ સતિસમ્મોસાયાતિ એત્થ ચસદ્દો અવુત્તવાક્યસમ્પિણ્ડનત્થો, કત્તબ્બઞ્ચ ન હિ કરોતીતિ અત્થો. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

એવં અવિનયધરસ્સ દોસં દસ્સેત્વા વિનયધરસ્સ ગુણં દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિનયધરો પના’’તિઆદિ. સોતિ વિનયધરો. હીતિ વિત્થારો. પરૂપવાદન્તિ પરેસં ઉપવાદં. સુદ્ધન્તેતિ સુદ્ધસ્સ કોટ્ઠાસે. તતોતિ પતિટ્ઠાનતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. એવન્તિઆદિ નિગમનં. અસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. કુક્કુચ્ચપકતાનન્તિ કુક્કુચ્ચેન અભિભૂતાનં. સોતિ વિનયધરો. તેહીતિ કુક્કુચ્ચપકતેહિ. સઙ્ઘમજ્ઝે કથેન્તસ્સ અવિનયધરસ્સાતિ યોજના. તન્તિ ભયં સારજ્જં.

પટિપક્ખં, પટિવિરુદ્ધં વા અત્થયન્તિ ઇચ્છન્તીતિ પચ્ચત્થીકા, ણ્યસદ્દો બહુલં કત્તાભિધાયકો, અત્તનો પચ્ચત્થિકા અત્તપચ્ચત્થિકા. તત્થાતિ દુવિધેસુ પચ્ચત્થિકેસુ. ઇમેતિ મેત્તિયભુમ્મજકવડ્ઢલિચ્છવિનો. અઞ્ઞેપિ યે વા પન ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. અરિટ્ઠભિક્ખુ ચ કણ્ટકસામણેરો ચ વેસાલિકવજ્જિપુત્તકા ચ અરિટ્ઠ…પે… વજ્જીપુત્તકા. તે ચ સાસનપચ્ચત્થિકા નામાતિ સમ્બન્ધો. પરૂપહારો ચ અઞ્ઞાણો ચ કઙ્ખાપરવિતરણો ચ પરૂ…પે… વિતરણા. તે આદયો યેસં વાદાનન્તિ પરૂ…પે… વિતરણાદયો. તે એવ વાદા એતેસન્તિ પરૂ…પે… વિતરણાદિવાદા. તે ચ સાસનપચ્ચત્થિકા નામાતિ સમ્બન્ધો. અબુદ્ધસાસનં બુદ્ધસાસનન્તિ વત્વા કતપગ્ગહા મહાસઙ્ઘિકાદયો ચ સાસનપચ્ચત્થિકા નામાતિ યોજના. કઙ્ખાપરવિતરણાદીતિ એત્થ આદિસદ્દેન કથાવત્થુપકરણે આગતા વાદા સઙ્ગય્હન્તિ. મહાસઙ્ઘિકાદયોતિ એત્થ આદિસદ્દેન દીપવંસે આગતા ગણા સઙ્ગય્હન્તિ. આદિમ્હિ ‘‘વિપરીતદસ્સના’’તિ પદં સબ્બપદેહિ યોજેતબ્બં. ‘‘સહધમ્મેના’’તિ પદસ્સત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સહ કારણેના’’તિ. યથાતિ યેનાકારેન નિગ્ગય્હમાનેતિ સમ્બન્ધો.

તત્થાતિ તિવિધેસુ સદ્ધમ્મેસુ. મહાવત્તાનિ સન્તિ, અયં સબ્બોતિ યોજના. ચત્તારિ ફલાનિ ચાતિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેન યોજેતબ્બં. એત્થ ચકારેન અભિઞ્ઞાપટિસમ્ભિદા સઙ્ગહિતા તાસમ્પિ અધિગમસાસનભાવતો.

તત્થાતિ તિવિધેસુ સદ્ધમ્મેસુ. કેચિ થેરાતિ ધમ્મકથિકા કેચિ થેરા. ‘‘યો ખો’’તિ કણ્ઠજદુતિયક્ખરેન પઠિતબ્બો. પોત્થકેસુ પન ‘‘યો વો’’તિ વકારેન પાઠો અત્થિ, સો અયુત્તો. કસ્મા? ‘‘સો વો’’તિ પરતો વુત્તત્તા, એકસ્મિં વાક્યે દ્વિન્નં સમાનસુતિસદ્દાનં અયુત્તત્તા ચ. કેચિ થેરાતિ પંસુકૂલિકા કેચિ થેરા આહંસૂતિ સમ્બન્ધો. ઇતરે પન થેરાતિ ધમ્મકથિકથેરેહિ ચ પંસુકૂલિકથેરેહિ ચ અઞ્ઞે થેરા. તેતિ પઞ્ચ ભિક્ખૂ કરિસ્સન્તીતિ સમ્બન્ધો. જમ્બુદીપસ્સ પચ્ચન્તે તિટ્ઠતીતિ પચ્ચન્તિમો, તસ્મિં. જમ્બુદીપસ્સ મજ્ઝે વેમજ્ઝે તિટ્ઠતીતિ મજ્ઝિમો. અથ વા મજ્ઝાનં સુદ્ધાનં બુદ્ધાદીનં નિવાસો મજ્ઝિમો, તસ્મિં. વીસતિ વગ્ગા ઇમસ્સાતિ વીસતિવગ્ગો, સોયેવ ગણો વીસતિવગ્ગગણો, તં. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

તસ્સાધેય્યોતિ તસ્સાયત્તો, તસ્સ સન્તકોતિ વુત્તં હોતિ. પવારણા આધેય્યા, સઙ્ઘકમ્મં આધેય્યં, પબ્બજ્જા આધેય્યા, ઉપસમ્પદા આધેય્યાતિ યોજના.

યેપિ ઇમે નવ ઉપોસથાતિ સમ્બન્ધો. યાપિ ચ ઇમા નવ પવારણાયોતિ યોજના. તસ્સાતિ વિનયધરસ્સ. તાસન્તિ નવપવારણાનં.

યાનિપિ ઇમાનિ ચત્તારિ સઙ્ઘકમ્માનીતિ યોજેતબ્બં. એત્થ ચ તાનિ વિનયધરાયત્તાનેવાતિ પાઠસેસો અજ્ઝાહરિતબ્બો.

યાપિ ચ અયં પબ્બજ્જા ચ ઉપસમ્પદા ચ કાતબ્બાતિ યોજના. હીતિ સચ્ચં. અઞ્ઞોતિ વિનયધરતો પરો. સો એવાતિ વિનયધરો એવ. ‘‘ઉપજ્ઝ’’ન્તિ ધાતુકમ્મં, ‘‘સામણેરેના’’તિ કારિતકમ્મં ઉપનેતબ્બં. એત્થ ચાતિ ઉપોસથાદીસુ ચ. નિસ્સયદાનઞ્ચ સામણેરૂપટ્ઠાનઞ્ચ વિસું કત્વા દ્વાદસાનિસંસે લભતીતિપિ સક્કા વત્તું.

વિસું વિસું કત્વાતિ ‘‘પઞ્ચાતિ ચ…પે… એકાદસા’’તિ ચ કોટ્ઠાસં કોટ્ઠાસં કત્વા, સત્ત કોટ્ઠાસે કત્વા ભાસતીતિ અધિપ્પાયો. થોમેતીતિ સમ્મુખા થોમેતિ. પસંસતીતિ પરમ્મુખા પસંસતિ. ‘‘ઉગ્ગહેતબ્બ’’ન્તિપદસ્સત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પરિયાપુણિતબ્બ’’ન્તિ. અદ્ધનિ દીઘે સાધૂતિ અદ્ધનિયં અદ્ધક્ખમં અદ્ધયોગ્યન્તિ અત્થો સાધુઅત્થે નિયપચ્ચયો (મોગ્ગલ્લાને ૪.૩૩.૭૩).

થેરા ચ નવા ચ મજ્ઝિમા ચ બહૂ તે ભિક્ખૂ પરિયાપુણન્તીતિ યોજના.

૪૩૯. ‘‘ઉદ્દિસ્સમાને’’તિ પદસ્સ કમ્મરૂપત્તં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘ઉદ્દિસિયમાને’’તિ. સો પનાતિ પાતિમોક્ખો પન. યસ્મા ઉદ્દિસ્સમાનો નામ હોતિ, તસ્માતિ યોજના. ઉદ્દિસન્તે વાતિ ઉદ્દિસિયમાને વા. ઉદ્દિસાપેન્તે વાતિ ઉદ્દિસાપિયમાને વા. અન્તસદ્દો હિ માનસદ્દકારિયો. યોતિ ભિક્ખુ. નન્તિ તં પાતિમોક્ખં. ચસદ્દો ખુદ્દાનુખુદ્દકપદસ્સ દ્વન્નવાક્યં દસ્સેતિ, પુબ્બપદે કકારલોપો દટ્ઠબ્બો. તેસન્તિ ખુદ્દાનુખુદ્દાકાનં. હીતિ સચ્ચં. એતાનીતિ ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ. યેતિ ભિક્ખૂ. ‘‘યાવ ઉપ્પજ્જતિયેવ, તાવ સંવત્તન્તિ ઇતિ વુત્તં હોતીતિ યોજના ઇમસ્સ નયસ્સ પાઠસેસેહિ યોજેતબ્બત્તા. ગરુકભાવં સલ્લક્ખેન્તો લહુકભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અથ વા’’તિઆદિ. અતિવિયાતિ અતિ ઇ એવ. ઇકારો હિ સન્ધિવસેન અદસ્સનં ગતો. વિયસદ્દો એવકારત્થવાચકો ‘‘વરમ્હાકં ભુસામિવા’’તિ એત્થ (જા. ૧.૩.૧૦૮) ઇવસદ્દો વિય, અતિ હુત્વા એવાતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. ‘‘ઉપસમ્પન્નસ્સા’’તિ એત્થ સમીપે સામિવચનન્તિ (રુપસિદ્ધિયં ૩૧૬ સુત્તે) આહ ‘‘ઉપસમ્પન્નસ્સ સન્તિકે’’તિ. તસ્સાતિ ઉપસમ્પન્નસ્સ. તસ્મિન્તિ વિનયે. વિવણ્ણેતીતિ ન કેવલં તસ્સેવ વિવણ્ણમત્તમેવ, અથ ખો નિન્દતિયેવાતિ આહ ‘‘નિન્દતી’’તિ. ગરહતીતિ તસ્સેવ વેવચનં. અથ વા નિન્દતીતિ ઉપસમ્પન્નસ્સ સમ્મુખા નિન્દતિ. ગરહતીતિ પરમ્મુખા ગરહતીતિ. દુતિયં.

૩. મોહનસિક્ખાપદં

૪૪૪. તતિયે અનુસદ્દો પટિપાટિઅત્થં અન્તોકત્વા વિચ્છત્થવાચકોતિ આહ ‘‘અનુપટિપાટિયા અદ્ધમાસે અદ્ધમાસે’’તિ. સોતિ પાતિમોક્ખો. ઉપોસથે ઉપોસથે ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ અનુપોસથિકં. એત્થાપિ હિ અનુસદ્દો વિચ્છત્થવાચકો. સોતિ પાતિમોક્ખો. ઉદ્દિસિયમાનો નામ હોતીતિ યોજના. ‘‘તસ્મિં અનાચારે’’તિ પદેન ‘‘તત્થા’’તિ પદસ્સત્થં દસ્સેતિ. ‘‘યં આપત્તિ’’ન્તિ પદેન યંસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતિ. યથાધમ્મોતિ એત્થ ધમ્મસદ્દેન ધમ્મો ચ વિનયો ચ અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘ધમ્મો ચ વિનયો ચા’’તિ. યથાતિ યેનાકારેન. સાધુસદ્દો સુન્દરત્થો, કસદ્દો પદપૂરણોતિ આહ ‘‘સુટ્ઠૂ’’તિ. અટ્ઠિન્તિ ચ ‘‘કત્વા’’તિ ચ દ્વે પદાનિ દટ્ઠબ્બાનિ. ‘‘અટ્ઠિકત્વા’’તિ વા એકં પદં. તત્થ પુબ્બનયે અત્થો યસ્સત્થીતિ અટ્ઠિ ત્થકારસ્સ ટ્ઠકારં કત્વા, તં અટ્ઠિં. કત્વાતિ ત્વાપચ્ચયન્તઉત્તરપદેન સમાસો ન હોતિ. અટ્ઠિકભાવન્તિ એત્થ ઇકસદ્દેન ‘‘અટ્ઠી’’તિ એત્થ ઈપચ્ચયં દસ્સેતિ. ‘‘ભાવ’’ન્તિપદેન ભાવપચ્ચયેન વિના ભાવત્થસ્સ ઞાપેતબ્બતં દસ્સેતિ. અત્થો પનેવં દટ્ઠબ્બો – અટ્ઠિભાવં કત્વાતિ. પચ્છિમનયે અત્થો યસ્સત્થીતિ અટ્ઠિકો પુરિમનયેનેવ ત્થકારસ્સ ટ્ઠકારં કત્વા. અત્થયિતબ્બો ઇચ્છિતબ્બોતિ વા અટ્ઠિકો, અટ્ઠિકઇતિ નામસદ્દતો ત્વાપચ્ચયો કાતબ્બો. ‘‘અટ્ઠિકત્વા’’તિ ઇદં પદં કિરિયાવિસેસનં. કિરિયાવિસેસને વત્તમાને કરધાતુ વા ભૂધાતુ વા યોજેતબ્બાતિ દસ્સેભું વુત્તં ‘‘કત્વા હુત્વા’’તિ. તં સબ્બં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અટ્ઠિકત્વાતિ અટ્ઠિકભાવં કત્વા, અટ્ઠિકો હુત્વા’’તિ. તતિયં.

૪. પહારસિક્ખાપદં

૪૪૯. ચતુત્થે કસ્મા છબ્બગ્ગિયા સત્તરસવગ્ગિયાનં પહારં દેન્તિ, નનુ અકારણેન પહારં દેન્તીતિ આહ ‘‘આવુસો’’તિઆદિ. ઇમિના યથા વદન્તિ, તથા અકતત્તા પહારં દેન્તીતિ દસ્સેતિ.

૪૫૧. સચેપીતિ એત્થ પિસદ્દેન સચે અમરતિ, કા નામ કથા, પાચિત્તિયમેવાતિ દસ્સેતિ. પહારેનાતિ પહારહેતુના. યથાતિ યેનાકારેન. અયન્તિ ભિક્ખુ. ન વિરોચતીતિ ન સોભતિ.

૪૫૨. ‘‘અનુપસમ્પન્નસ્સા’’તિ એત્થ અકારસ્સ અઞ્ઞત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘ગહટ્ઠસ્સ વા’’તિઆદિ. પબ્બજિતસ્સ વાતિ પરિબ્બાજકસ્સ વા સામણેરસ્સ વા.

૪૫૩. ‘‘કેનચી’’તિ પદસ્સ અત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘મનુસ્સેન વા’’તિઆદિ. તતોતિ વિહેઠનતો, ઇમિના મોક્ખસ્સ અપાદાનં દસ્સેતિ, ‘‘અત્તનો’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધં દસ્સેતિ. ‘‘પત્થયમાનો’’તિ ઇમિના ‘‘અધિપ્પાયો’’તિ પદસ્સત્થં દસ્સેતિ. મુગ્ગરેન વાતિ ચતુહત્થદણ્ડસ્સ અદ્ધેન દણ્ડેન વા. સોતિ ચોરાદિકોતિ. ચતુત્થં.

૫. તલસત્તિકસિક્ખાપદં

૪૫૪. પઞ્ચમે તલન્તિ હત્થતલં. તઞ્હિ તલતિ યંકિઞ્ચિ ગહિતવત્થુ પતિટ્ઠાતિ એત્થાતિ ‘‘તલ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. સત્તીતિ કુન્તો. સો હિ સકતિ વિજ્ઝિતું સમત્થેતીતિ ‘‘સત્તી’’તિ વુચ્ચતિ. તલમેવ સત્તિસદિસત્તા તલસત્તિકં, સદિસત્થે કો, તં તલસત્તિકં ઉપચારેન ગહેત્વા ‘‘કાયમ્પી’’તિ વુત્તં. કાયતો અઞ્ઞં વત્થુમ્પિ તલસત્તિકસઙ્ખાતેન કાયેન ગહેત્વા ઉગ્ગિરત્તા વુત્તં ‘‘કાયપટિબદ્ધમ્પી’’તિ. ‘‘પહારસમુચ્ચિતા’’તિ એત્થ સંપુબ્બો ચ ઉપુબ્બો ચ ચિસદ્દો પગુણનસઙ્ખાતે પરિચિતે વત્તતીતિ આહ ‘‘પહારપરિચિતા’’તિ. પહારેન સં પુનપ્પુનં ઉચ્ચિતા પરિચિતાતિ અત્થો. ઇમમેવત્થં સન્ધાય વુત્તં ‘‘પુબ્બેપિ…પે… અત્થો’’તિ. અઞ્ઞમ્પિ સજ્ઝાયનનયં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પહારસ્સ ઉબ્બિગા’’તિ. તસ્સાતિ તસ્સ પાઠસ્સ. પહારસ્સાતિ પહારતો. નિસ્સક્કત્થે ચેતં સામિવચનં. ‘‘ભીતા’’તિ ઇમિના ‘‘ઉબ્બિગા’’તિ એત્થ ઉપુબ્બ વિજધાતુસ્સત્થં દસ્સેતિ.

૪૫૭-૮. વિરદ્ધોતિ પણ્ણકો હુત્વા. પુબ્બેતિ પુરિમસિક્ખાપદે. વુત્તેસુ વત્થૂસૂતિ ‘‘ચોરં વા પચ્ચત્થીકં વા’’તિઆદિના વુત્તેસુ વત્થૂસૂતિ. પઞ્ચમં.

૬. અમૂલકસિક્ખાપદં

૪૫૯. છટ્ઠે તેતિ છબ્બગ્ગિયા. ચોદેન્તિ કિરાતિ સમ્બન્ધો. આકિણ્ણદોસત્તાતિ તેસં આકુલઆદીનવત્તા. એવન્તિ ચોદિયમાને. અત્તપરિત્તાણન્તિ અત્તનો પરિસમન્તતો તાણં રક્ખનં કરોન્તા ચોદેન્તીતિ યોજનાતિ. છટ્ઠં.

૭. સઞ્ચિચ્ચસિક્ખાપદં

૪૬૪. સત્તમે ઉપપુબ્બદહધાતુસ્સ સકમ્મિકત્તા કારિતન્તોગધભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘ઉપ્પાદેન્તી’’તિ. ‘‘અનુપસમ્પન્નસ્સા’’તિ એત્થ અકારસ્સ સદિસત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સામણેરસ્સા’’તિ. સામણેરોપિ હિ ઉપસમ્પન્નેન સદિસો હોતિ સણ્ઠાનેન ચ પુરિસભાવેન ચ. સામણેરસ્સ કુક્કુચ્ચં ઉપદહતીતિ સમ્બન્ધો. નિસિન્નં મઞ્ઞે, નિપન્નં મઞ્ઞે, ભુત્તં મઞ્ઞે, પીતં મઞ્ઞે, કતં મઞ્ઞેતિ યોજના. નિસિન્નન્તિ નિસીદિતં. નિપન્નન્તિ નિપજ્જિતન્તિ. સત્તમં.

૮. ઉપસ્સુતિસિક્ખાપદં

૪૭૧. અટ્ઠમે ‘‘અધિકરણજાતાન’’ન્તિ એત્થ અધિકરણસ્સ પકરણતો વિવાદાધિકરણભાવઞ્ચ વિસેસનપરપદભાવઞ્ચ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉપ્પન્નવિવાદાધિકરણાન’’ન્તિ. તત્થ ઉપ્પન્નસદ્દેન જાતસદ્દસ્સત્થં દસ્સેતિ. વિવાદસદ્દેન અધિકરણસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. સુય્યતીતિ સુતિ વચનં, સુતિયા સમીપં ઉપસ્સુતિ ઠાનન્તિ અત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સુતિસમીપ’’ન્તિ. ‘‘સમીપ’’ન્તિ ઇમિના ઉપસદ્દસ્સત્થં દસ્સેતિ. ‘‘યત્થા’’તિઆદિના ‘‘ઉપસ્સુતી’’તિ એત્થ ઉપસદ્દસ્સ પધાનત્તા તસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. યત્થાતિ યસ્મિં ઠાને. મન્તેન્તન્તિ એત્થ ઉપયોગવચનસ્સ ભુમ્મત્થે અધિપ્પેતત્તા વુત્તં ‘‘મન્તયમાને’’તિ.

૪૭૩. ‘‘વૂપસમિસ્સામી’’તિ એત્થ ઇધાતુયા ગત્યત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘વૂપસમં ગમિસ્સામી’’તિ. અકારકભાવન્તિ નિદ્દોસભાવં. સોતુકામતાય ગમનવસેન સિયા કિરિયન્તિ યોજના. પરતોપિ એસેવ નયોતિ. અટ્ઠમં.

૯. કમ્મપટિબાહનસિક્ખાપદં

૪૭૪. નવમે મયન્તિ છબ્બગ્ગિયનામકા અમ્હે. કતત્તાતિ કમ્માનં કતત્તા. ધમ્મોતિ ભૂતો સભાવો. એતેસૂતિ ચતૂસુ સઙ્ઘકમ્મેસૂતિ. નવમં.

૧૦. છન્દં અદત્વાગમનસિક્ખાપદં

૪૮૧. દસમે ચોદેતિ પરસ્સ દોસં આરોપેતીતિ ચોદકો. તેન ચ ચોદકેન ચોદેતબ્બો દોસં આરોપેતબ્બોતિ ચુદિતો, સોયેવ ચુદિતકો, તેન ચ. ‘‘અનુવિજ્જકોતિ ચ વિનયધરો. સો હિ ચોદકચુદિતકાનં મતં અનુમિનેત્વા વિદતિ જાનાતીતિ અનુવિજ્જકો. એત્તાવતાપીતિ એત્તકેનપિ પમાણેનાતિ. દસમં.

૧૧. દુબ્બલસિક્ખાપદં

૪૮૪. એકાદસમે ‘‘અલજ્જીતા’’તિઆદીસુ (પરિ. ૨૯૫) વિય યકારલોપેન નિદ્દેસોતિ આહ ‘‘યથામિત્તતાયા’’તિ. ‘‘યો યો’’તિ ઇમિના યથાસદ્દસ્સ વિચ્છત્થં દસ્સેતિ. યથાવુડ્ઢન્તિઆદીસુ (ચૂળવ. ૩૧૧ આદયો) વિય યો યો મિત્તો ‘‘યથામિત્ત’’ન્તિ વચનત્થો કાતબ્બો. સબ્બપદેસૂતિ ‘‘યથાસન્દિટ્ઠતા’’તિઆદીસુ સબ્બેસુ પદેસૂતિ. એકાદસમં.

૧૨. પરિણામનસિક્ખાપદં

૪૮૯. દ્વાદસમે યન્તિ પદત્થવિનિચ્છયત્થસઙ્ખાતં યં વચનં. તત્થાતિ તિંસકકણ્ડે. ઇધાતિ દ્વેનવુતિકણ્ડે, સિક્ખાપદે વા. પુગ્ગલસ્સાતિ પરપુગ્ગલસ્સાતિ. દ્વાદસમં.

સહધમ્મિકવગ્ગો અટ્ઠમો.