૮. અરિટ્ઠસિક્ખાપદં

૪૧૭. અટ્ઠમે ગન્ધેતિ ગિજ્ઝે. તે હિ ગિધન્તિ કુણપં અભિકઙ્ખન્તીતિ ‘‘ગન્ધા’’તિ વુચ્ચન્તિ. ગદ્ધેતિપિ પાઠો, સોપિ યુજ્જતિ યથા ‘‘યુગનન્ધો, યુગનદ્ધો’’તિ ચ ‘‘પટિબન્ધો પટિબદ્ધો’’તિ ચ. બાધયિંસૂતિ હનિંસુ. અસ્સાતિ અરિટ્ઠસ્સ.

તદ્ધિતેન વુત્તસ્સ અત્થસ્સ દસ્સેતુમાહ ‘‘તે’’તિઆદિ. તેતિ અન્તરાયિકા. તત્થાતિ પઞ્ચવિધેસુ અન્તરાયિકેસુ. ‘‘તથા’’તિપદેન ‘‘કમ્મન્તરાયિકં નામા’’તિ પદં અતિદિસતિ. તં પનાતિ ભિક્ખુનિદૂસકકમ્મં પન. મોક્ખસ્સેવાતિ મગ્ગનિબ્બાનસ્સેવ. મગ્ગો હિ કિલેસેહિ મુચ્ચતીતિ અત્થેન મોક્ખો નામ. ઝાનમ્પેત્થ સઙ્ગહિતં નીવરણેહિ વિમુચ્ચનત્તા. નિબ્બાનં વિમુચ્ચીતિ અત્થેન મોક્ખો નામ. ફલમ્પેત્થ સઙ્ગહિતં વિમુચ્ચિતત્તા. નિયતમિચ્છાદિટ્ઠિધમ્માતિ નિયતભાવં પત્તા, નિયતવસેન વા પવત્તા મિચ્છાદિટ્ઠિસઙ્ખાતા ધમ્મા. તે પન નત્થિકઅહેતુક અકિરિયવસેન તિવિધા. પણ્ડકાદિગહણસ્સ નિદસ્સનમત્તત્તા ‘પટિસન્ધિધમ્મા’’તિપદેન અહેતુકદ્વિહેતુકપટિસન્ધિધમ્મા ગહેતબ્બા સબ્બેસમ્પિ વિપાકન્તરાયિકભાવતો. તેપિ મોક્ખસ્સેવ અન્તરાયં કરોન્તિ, ન સગ્ગસ્સ. તે પનાતિ અરિયૂપવાદા પન. તાવદેવ ઉપવાદન્તરાયિકા નામાતિ યોજના. તાપીતિ સઞ્ચિચ્ચ આપન્ના આપત્તિયોપિ. પારાજિકાપત્તિં સન્ધાય વુત્તં ‘‘ભિક્ખુભાવં વા પટિજાનાતી’’તિ. સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિં સન્ધાય વુત્તં ‘‘ન વુટ્ઠાતિ વા’’તિ. લહુકાપત્તિં સન્ધાય વુત્તં ‘‘ન દેસેતિ વા’’તિ.

તત્રાતિ પઞ્ચવિધેસુ અન્તરાયિકેસુ. અયં ભિક્ખૂતિ અરિટ્ઠો ગન્ધબાધિપુબ્બો ભિક્ખુ. સેસન્તરાયિકેતિ આણાવીતિક્કમન્તરાયિકતો સેસે ચતુબ્બિધે અન્તરાયિકે. ઇમે આગારિકાતિ અગારે વસનસીલા ઇમે મનુસ્સા. ભિક્ખૂપિ પસ્સન્તિ ફુસન્તિ પરિભુઞ્જન્તીતિ સમ્બન્ધો. કસ્મા ન વટ્ટન્તિ, વટ્ટન્તિયેવાતિ અધિપ્પાયો. રસેન રસં સંસન્દિત્વાતિ ઉપાદિણ્ણકરસેન અનુપાદિણ્ણકરસં, અનુપાદિણ્ણકરસેન વા ઉપાદિણ્ણકરસં સમાનેત્વા. યોનિસો પચ્ચવેક્ખણસ્સ અભાવતો સંવિજ્જતિ છન્દરાગો એત્થાતિ સચ્છન્દરાગો, સોયેવ પરિભોગો સચ્છન્દરાગપરિભોગો, તં. એકં કત્વાતિ સમાનં કત્વા. ઘટેન્તો વિય પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પાદેત્વાતિ યોજના. કિંસદ્દો ગરહત્થો, કસ્મા ભગવતા પઠમપારાજિકં પઞ્ઞત્તં, ન પઞ્ઞાપેતબ્બન્તિ અત્થો. મહાસમુદ્દં બન્ધન્તો યથા અકત્તબ્બં કરોતિ, તથા પઠમપારાજિકં પઞ્ઞપેન્તો ભગવા અપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતીતિ અધિપ્પાયો. એત્થાતિ પઠમપારાજિકે. આસન્તિ ભબ્બાસં. આણાચક્કેતિ આણાસઙ્ખાતે ચક્કે.

અટ્ઠિયેવ અટ્ઠિકં કુચ્છિતત્થેન, કુચ્છિતત્થે હિ કો. અટ્ઠિકમેવ ખલો નીચટ્ઠેન લામકટ્ઠેનાતિ અટ્ઠિકઙ્ખલો નિગ્ગહીતાગમં કત્વા. તેન ઉપમા સદિસાતિ અટ્ઠિકઙ્ખલૂપમા. ‘‘અટ્ઠી’’તિ ચ ‘‘કઙ્ખલ’’ન્તિ ચ પદં ગહેત્વા વણ્ણેન્તિ આચરિયા (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૪૧૭; વિ. વિ. ટી. પાચિત્તિય ૨.૪૧૭; મ. નિ. અટ્ઠ. ૨.૪૨; મ. નિ. ટી. ૩.૪૨). અઙ્ગારકાસૂપમાતિ અઙ્ગારરાસિસદિસા, અઙ્ગારેહિ વા પરિપુણ્ણા આવાટસદિસા. અસિસૂનૂપમાતિ એત્થ અસીતિ ખગ્ગો. સો હિ અસતે ખિપતે અનેનાતિ ‘‘અસી’’તિ વુચ્ચતિ. સૂનાતિ અધિકોટ્ટનં. તઞ્હિ સુનતિ સઞ્ચુણ્ણભાવં ગચ્છતિ એત્થાતિ ‘‘સૂના’’તિ વુચ્ચતિ. અસિના સૂનાતિ અસિસૂના, તાય ઉપમા સદિસાતિ અસિસૂનૂપમા. સત્તિસૂલૂપમાતિ સત્તિયા ચ સૂલેન ચ સદિસા. એત્થાતિ ઇમિસ્સં અટ્ઠકથાયં. મજ્ઝિમટ્ઠકથાયં અલગદ્દૂપમસુત્તે (મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૨૩૪ આદયો) ગહેતબ્બો. એવંસદ્દખોસદ્દાનમન્તરે વિયસદ્દસ્સ બ્યાદેસભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘એવં વિય ખો’’તિ. અટ્ઠમં.