૨. ગણભોજનસિક્ખાપદં

૨૦૯. દુતિયે પહીનલાભસક્કારસ્સ હેતું દસ્સેન્તો આહ ‘‘સો કિરા’’તિઆદિ. સોતિ દેવદત્તો. ‘‘અહોસી’’તિ ચ ‘‘પાકટો જાતો’’તિ ચ યોજેતબ્બો. અજાતસત્તુનાતિ અજાતસ્સેયેવ પિતુરાજસ્સ સત્તુભાવતો અજાતસત્તુના, ‘‘મારાપેત્વા’’તિપદે કારિતકમ્મં. રાજાનન્તિ બિમ્બિસારરાજં, ‘‘મારાપેત્વા’’તિપદે ધાતુકમ્મં. અભિમારેતિ અભિનિલીયિત્વા ભગવતો મારણત્થાય પેસિતે ધનુધરે. ગૂળ્હપટિચ્છન્નોતિ ગુહિતો હુત્વા પટિચ્છન્નો. પરિકથાયાતિ પરિગુહનાય કથાય. ‘‘રાજાનમ્પી’’તિપદં ‘‘મારાપેસી’’તિપદે ધાતુકમ્મં. પવિજ્ઝીતિ પવટ્ટેસિ. તતોતિ તતો વુત્તતો પરં ઉટ્ઠહિંસૂતિ સમ્બન્ધો. નગરે નિવસન્તીતિ નાગરા. રાજાતિ અજાતસત્તુરાજા. સાસનકણ્ટકન્તિસાસનસ્સ કણ્ટકસદિસત્તા સાસનકણ્ટકં. તતોતિ નીહરતો. ઉપટ્ઠાનમ્પીતિ ઉપટ્ઠાનમ્પિ, ઉપટ્ઠાનત્થાયપિ વા. અઞ્ઞેપીતિ રાજતો અઞ્ઞેપિ. અસ્સાતિ દેવદત્તસ્સ. કિઞ્ચિ ખાદનીયભોજનીયં ‘‘દાતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના યોજેતબ્બં. કિઞ્ચિ વા અભિવાદનાદિ ‘‘કાતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જનસ્સ હેતું દસ્સેન્તો આહ ‘‘મા મે’’તિઆદિ. પોસેન્તો હુત્વા ભુઞ્જતીતિ સમ્બન્ધો.

૨૧૧. ભત્તં અનધિવાસેન્તાનં કસ્મા ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતીતિ આહ ‘‘ભત્તં અગણ્હન્તાન’’ન્તિઆદિ.

૨૧૨. ચીવરકારકે ભિક્ખૂ ભત્તેન કસ્મા નિમન્તેન્તીતિ આહ ‘‘ગામે’’તિઆદિ.

૨૧૫. નાનાવેરજ્જકેતિ એત્થ રઞ્ઞો ઇદં રજ્જં, વિસદિસં રજ્જં વિરજ્જં, નાનપ્પકારં વિરજ્જં નાનાવિરજ્જં. નાનાવિરજ્જેહિ આગતા નાનાવેરજ્જકા. મજ્ઝે વુદ્ધિ હોતીતિ આહ ‘‘નાનાવિધેહિ અઞ્ઞરજ્જેહિ આગતે’’તિ. અઞ્ઞરજ્જેહીતિ રાજગહતો અઞ્ઞેહિ રજ્જેહિ. રઞ્જિતબ્બન્તિ રઞ્જન્તિ વુત્તે નિગ્ગહિતસ્સ અનાસનં સન્ધાય વુત્તં ‘‘નાનાવેરઞ્જકેઇતિપિ પાઠો’’તિ.

૨૧૮. ગણભોજનેતિ ગણસ્સ ભોજનં ગણભોજનં, ગણભોજનસ્સ ભોજનં ગણભોજનં, તસ્મિં ગણભોજને પાચિત્તિયન્તિ અત્થો. ‘‘રત્તૂપરતો’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૧.૧૦; મ. નિ. ૧.૨૯૩) વિય એકસ્સ ભોજનસદ્દસ્સ લોપો દટ્ઠબ્બો. નનુ ઉપોસથે વિય દ્વે તયો ગણો નામાતિ આહ ‘‘ઇધ ગણો નામ ચત્તારો’’તિઆદિ. તેન દ્વે તયો ગણો નામ ન હોન્તિ, ચત્તારો પન આદિં કત્વા તદુત્તરિ ગણો નામાતિ દસ્સેતિ. તં પનેતન્તિ એત્થ એતસદ્દો વચનાલઙ્કારો દ્વીસુ સબ્બનામેસુ પુબ્બસ્સેવ યેભુય્યેન પધાનત્તા. પસવતીતિ વડ્ઢતિ, જાયતીતિ અત્થો. વેવચનેન વાતિ ‘‘ભત્તેન નિમન્તેમિ, ભોજનેન નિમન્તેમી’’તિ પરિયાયેન વા. ભાસન્તરેન વાતિ મૂલભાસાતો અઞ્ઞાય ભાસાય વા. એકતો નિમન્તિતા ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. પમાણન્તિ કારણં. ‘‘ચત્તારો’’તિ લિઙ્ગવિપલ્લાસં કત્વા ‘‘વિહારે’’તિપદેન યોજેતબ્બં. ઠિતેસુયેવાતિ પદં નિદ્ધારણસમુદાયો. એકો નિમન્તિતોતિ સમ્બન્ધો.

ચત્તારો ભિક્ખૂ વિઞ્ઞાપેય્યુન્તિ સમ્બન્ધો. પાટેક્કન્તિ પતિએકસ્સ ભાવો પાટેક્કં, વિસુન્તિ અત્થો. એકતો વા નાનાતો વા વિઞ્ઞાપેય્યુન્તિ સમ્બન્ધો.

છવિસઙ્ખાતતો બાહિરચમ્મતો અબ્ભન્તરચમ્મસ્સ થૂલત્તા ‘‘મહાચમ્મસ્સા’’તિ વુત્તં. ફાલં એતેસં પાદાનં સઞ્જાતન્તિ ફાલિતા, ઉપ્પાદેન્તીતિ સમ્બન્ધો. પહટમત્તે સતીતિ યોજના. લેસેન કપ્પન્તિ પવત્તં ચિત્તં લેસકપ્પિયં.

સુત્તઞ્ચાતિ સૂચિપાસપવેસનસુત્તઞ્ચ. નનુ વિસું ચીવરદાનસમયો વિય ચીવરકારસમયોપિ અત્થિ, કસ્મા ‘‘યદા તદા’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘વિસું હી’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. વિસું ચીવરદાનસમયો વિય ચીવરકારસમયો નામ યસ્મા નત્થિ, તસ્મા ‘‘યદા તદા’’તિ મયા વુત્તન્તિ અધિપ્પાયો. તસ્મા યો ભિક્ખુ કરોતિ, તેન ભુઞ્જિતબ્બન્તિ યોજના. સૂચિવેઠનકોતિ સિબ્બનત્થાય દ્વે પિલોતિકખણ્ડે સમ્બન્ધિત્વા સૂચિયા વિજ્ઝનકો. વિચારેતીતિ પઞ્ચખણ્ડસત્તખણ્ડાદિવસેન સંવિદહતિ. છિન્દતીતિ સત્થકેન વા હત્થેન વા છિન્દતિ. મોઘસુત્તન્તિ મુય્હનં મોઘો, અત્થતો ગહેતબ્બછટ્ટેતબ્બટ્ઠાને મુય્હનચિત્તં, તસ્સ છિન્દનં સુત્તન્તિ મોઘસુત્તં. આગન્તુકપટ્ટન્તિ દુપટ્ટચીવરે મૂલપટ્ટસ્સ ઉપરિ ઠપિતપટ્ટં. પચ્ચાગતન્તિ પટ્ટચીવરાદીસુ લબ્ભતિ. બન્ધતીતિ મૂલપટ્ટેન આગન્તુકપટ્ટં. બન્ધતિ. અનુવાતન્તિ ચીવરં અનુપરિયાયિત્વા વીયતિ બન્ધીયતીતિ અનુવાતં, તં છિન્દતિ. ઘટ્ટેતીતિ દ્વે અનુવાતન્તે અઞ્ઞમઞ્ઞં સમ્બજ્ઝતિ. આરોપેતીતિ ચીવરસ્સ ઉપરિ આરોપેતિ. તત્થાતિ ચીવરે. સુત્તં કરોતીતિ સૂચિપાસપવેસનસુત્તં વટ્ટેતિ. વલેતીતિ વટ્ટિત્વા સુત્તવેઠનદણ્ડકે આવટ્ટેતિ. પિપ્ફલિકન્તિ સત્થકં. તઞ્હિ પિયમ્પિ ફાલેતીતિ પિપ્ફલિ, સાયેવ પિપ્ફલિકન્તિ કત્વા પિપ્ફલિકન્તિ વુચ્ચતિ, તં નિસેતિ નિસાનં કરોતીતિ અત્થો. યો પન કથેતિ, એતં ઠપેત્વાતિ યોજના.

અદ્ધાનમગ્ગસ્સ દ્વિગાવુતત્તા ‘‘અદ્ધયોજનબ્ભન્તરે ગાવુતે’’તિ વુત્તં. અભિરૂળ્હેન ભુઞ્જિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. યત્થાતિ યસ્મિં કાલે. ‘‘સન્નિપતન્તી’’તિ બહુકત્તુવસેન વુત્તં. અકુસલં પરિવજ્જેતીતિ પરિબ્બાજકો, પબ્બજ્જવેસં વા પરિગ્ગહેત્વા વજતિ ગચ્છતિ પવત્તતીતિ પરિબ્બાજકો. વિના ભાવપચ્ચયેન ભાવત્થસ્સ ઞાતબ્બતો પરિબ્બાજકભાવો પરિબ્બાજકો, તં સમાપન્નોતિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો. અથ વા પરિબ્બાજકેસુ સમાપન્નો પરિયાપન્નોતિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો. ‘‘એતેસ’’ન્તિપદં ‘‘યેન કેનચી’’તિપદે નિદ્ધારણસમુદાયો.

૨૨૦. યેપિ ભિક્ખૂ ભુઞ્જન્તીતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ ‘‘દ્વે તયો એકતો’’તિવચને. અનિમન્તિતો ચતુત્થો યસ્સ ચતુક્કસ્સાતિ અનિમન્તિતચતુત્થં, અનિમન્તિતેન વા ચતુત્થં અનિમન્તિતચતુત્થં. એસેવ નયો અઞ્ઞેસુપિ ચતુત્થેસુ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. નિમન્તેતીતિ અકપ્પિયનિમન્તનેન નિમન્તેતિ. તેસૂતિ ચતૂસુ ભિક્ખૂસુ. સોતિ ઉપાસકો. અઞ્ઞન્તિ નાગતભિક્ખુતો અઞ્ઞં, નિમન્તિતભિક્ખુતો વા. તઙ્ખણપ્પત્તન્તિ તસ્મિં પુચ્છનકથનક્ખણે પત્તં. હીતિ વિત્થારો. તત્થાતિ તસ્મિં ઠાને, ગેહે વા. તેહીતિ કરણભૂતેહિ ભિક્ખૂહિ.

સોતિ પિણ્ડપાતિકો. અનાગચ્છન્તમ્પીતિ સયં ન આગચ્છન્તમ્પિ. લચ્છથાતિ લભિસ્સથ.

સોપીતિ સામણેરોપિ, ન પિણ્ડપાતિકોયેવાતિ અત્થો.

તત્થાતિ ગિલાનચતુત્થે, તેસુ ચતૂસુ વા. ગિલાનો ઇતરેસં પન ગણપૂરકો હોતીતિ યોજના.

ગણપૂરકત્તાતિ સમયલદ્ધસ્સ ગણપૂરકત્તા. ચતુક્કાનીતિ ચીવરદાનચતુત્થં ચીવરકારચતુત્થં અદ્ધાનગમનચતુત્થં નાવાભિરુહનચતુત્થં મહાસમયચતુત્થં, સમણભત્તચતુત્થન્તિ છ ચતુક્કાનિ. પુરિમેહિ મિસ્સેત્વા એકાદસ ચતુક્કાનિ વેદિતબ્બાનિ. એકો પણ્ડિતો ભિક્ખુ નિસિન્નો હોતીતિ સમ્બન્ધો. તેસૂતિ તીસુ ભિક્ખૂસુ, ગતેસુ ગચ્છતીતિ યોજના. ભુત્વા આગન્ત્વા ઠિતેસુપિ અનાપત્તિયેવ. કસ્મા સબ્બેસં અનાપત્તિ, નનુ ચત્તારો ભિક્ખૂ એકતો ગણ્હન્તીતિ આહ ‘‘પઞ્ચન્નં હી’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ભોજનાનંયેવાતિ ન યાગુખજ્જકફલાફલાદીનં. તાનિ ચાતિ યેહિ ભોજનેહિ વિસઙ્કેતં નત્થિ, તાનિ ચ ભોજનાનિ. તેહીતિ ચતૂહિ ભિક્ખૂહિ. તાનીતિ યાગુઆદીનિ. ઇતીતિ તસ્મા અનાપત્તિન્તિ યોજના.

કોચિ પેસિતો અપણ્ડિતમનુસ્સો વદતીતિ યોજના. કત્તુકામેન પેસિતોતિ સમ્બન્ધો. ભત્તં ગણ્હથાતિ વાતિ વાસદ્દો ‘‘ઓદનં ગણ્હથ, ભોજનં ગણ્હથ, અન્નં ગણ્હથ, કુરં ગણ્હથા’’તિ વચનાનિપિ સઙ્ગણ્હાતિ. નિમન્તનં સાદિયન્તીતિ નેમન્તનિકા. પિણ્ડપાતે ધુતઙ્ગે નિયુત્તાતિ પિણ્ડપાતિકા. પુનદિવસે ભન્તેતિ વુત્તેતિ યોજના. હરિત્વાતિ અપનેત્વા. તતોતિ તતો વદનતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. વિક્ખેપન્તિ વિવિધં ખેપં. તેતિ અસુકા ચ અસુકા ચ ગામિકા. ભન્તેતિ વુત્તેતિ યોજના. સોપીતિ અપણ્ડિતમનુસ્સોપિ, ન ગામિકાયેવાતિ અત્થો. કસ્મા ન લભામિ ભન્તેતિ વુત્તેતિ યોજના. એવં ‘‘કથં નિમન્તેસું ભન્તે’’તિ એત્થાપિ. તતોતિ તસ્મા કારણા. એસાતિ એસો ગામો. તન્તિ ભૂમત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં, તસ્મિં ગામે ચરથાતિ હિ અત્થો. કિં એતેનાતિ એતેન પુચ્છનેન કિં પયોજનં. એત્થાતિ પુચ્છને. મા પમજ્જિત્થાતિ વદતીતિ સમ્બન્ધો. દુતિયદિવસેતિ નિમન્તનદિવસતો દુતિયદિવસે. ધુરગામેતિ પધાનગામે, અન્તિકગામે વા. ભાવો નામ કિરિયત્તા એકોયેવ હોતિ, તસ્મા કત્તારં વા કમ્મં વા સમ્બન્ધં વા અપેક્ખિત્વા બહુવચનેન ન ભવિતબ્બં, તેન વુત્તં ‘‘ન દુબ્બચેહિ ભવિતબ્બ’’ન્તિ. તેસૂતિ ગામિકેસુ ભોજેન્તેસૂતિ સમ્બન્ધો. અસનસાલાયન્તિ ભોજનસાલાયં. સા હિ અસતિ ભુઞ્જતિ એત્થાતિ અસના, સલન્તિ પવિસન્તિ અસ્સન્તિ સાલા, અસના ચ સા સાલાચેતિ અસનસાલાતિ અત્થેન ‘‘અસનસાલા’’તિ વુચ્ચતિ.

અથ પનાતિ તતો અઞ્ઞથા પન. અપાદાનત્થો હિ અથસદ્દો. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં તસ્મિં ઠાને અન્તરવીથિઆદીસૂતિ અત્થો. પટિકચ્ચેવાતિ પઠમં કત્વા એવ. ભિક્ખૂસુ ગામતો અનિક્ખન્તેસુ પગેવાતિ વુત્તં હોતિ. ન વટ્ટતીતિ ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ પહિણત્તા ન વટ્ટતિ. યે પન મનુસ્સા ભોજેન્તીતિ સમ્બન્ધો. નિવત્તથાતિ વુત્તપદેતિ ‘‘નિવત્તથા’’તિ વુત્તે કિરિયાપદે. યસ્સકસ્સચિ હોતીતિ યસ્સ કસ્સચિ અત્થાય હોતીતિ યોજના. નિવત્તિતું વટ્ટતીતિ ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ અવુત્તત્તા નિવત્તિતું વટ્ટતિ. સમ્બન્ધં કત્વાતિ ‘‘નિવત્તથ ભન્તે’’તિ ભન્તેસદ્દેન અબ્યવહિતં કત્વા. નિસીદથ ભન્તે, ભત્તં ગણ્હથાતિ ભન્તેસદ્દેન બ્યવહિતં કત્વા વુત્તે ‘‘નિસીદથા’’તિપદે નિસીદિતું વટ્ટતિ. અથ ભન્તેસદ્દેન બ્યવહિતં અકત્વા ‘‘નિસીદથ, ભત્તં ગણ્હથા’’તિ સમ્બન્ધં કત્વા વુત્તે નિસીદિતું વટ્ટતિ. ઇચ્ચેતં નયં અતિદિસતિ ‘‘એસેવ નયો’’તિઇમિનાતિ. દુતિયં.